Η πρόσφατη αύξηση της έντασης ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν έχει φέρει στο προσκήνιο το «Βουνό της Αξίνας» (Pickaxe Mountain), ένα υπόγειο συγκρότημα που σχετίζεται με το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης. Ο Ντόναλντ Τραμπ, πρόεδρος των ΗΠΑ, έχει δηλώσει ότι οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις θα επιτεθούν «πολύ σύντομα και πολύ σκληρά» στην περιοχή, επαναλαμβάνοντας τη δέσμευση της κυβέρνησής του να αποτρέψει την απόκτηση πυρηνικών όπλων από το Ιράν. Οι τρέχουσες επιθέσεις στοχεύουν να αναγκάσουν το Ιράν να ανοίξει ξανά τα Στενά του Ορμούζ, σε μια περίοδο που η σύγκρουση μεταξύ των δύο χωρών είναι ιδιαίτερα έντονη.
Τοποθεσία και χαρακτηριστικά του Pickaxe Mountain
Το Pickaxe Mountain, γνωστό στο Ιράν ως Κουχ-ε Κολάνγκ Γκαζ Λα, βρίσκεται περίπου 220 χιλιόμετρα νότια της Τεχεράνης και μόλις 2 χιλιόμετρα από τις πυρηνικές εγκαταστάσεις της Νατάνζ, όπου λειτουργούν δύο μονάδες εμπλουτισμού ουρανίου. Οι εγκαταστάσεις της Νατάνζ έχουν δεχθεί επιθέσεις στο παρελθόν, τόσο κατά τη διάρκεια του πολέμου που προκλήθηκε από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ στις 28 Φεβρουαρίου, όσο και κατά τη διάρκεια του 12ήμερου πολέμου το 2025.
Μέχρι σήμερα, οι πληροφορίες για το συγκρότημα που βρίσκεται στο εσωτερικό του βουνού είναι περιορισμένες. Ειδικοί εκτιμούν ότι το συγκρότημα εξακολουθεί να είναι υπό κατασκευή και βρίσκεται σε βάθος σχεδόν 100 μέτρων μέσα στο βουνό. Σύμφωνα με το αμερικανικό Ινστιτούτο για την Επιστήμη και τη Διεθνή Ασφάλεια (ISIS), το συγκρότημα στο Pickaxe Mountain δεν έχει αποτελέσει στόχο των αμερικανοϊσραηλινών επιθέσεων του 2025 και 2026.
Ιστορικό κατασκευής του συγκροτήματος
Η κατασκευή του συγκροτήματος ξεκίνησε το 2020, αμέσως μετά από μια έκρηξη που, σύμφωνα με τις ιρανικές αρχές, προκλήθηκε από δολιοφθορά στις εγκαταστάσεις της Νατάνζ. Η Τεχεράνη είχε αναφέρει ότι η επίθεση προκάλεσε σοβαρές ζημιές. Τον Σεπτέμβριο της ίδιας χρονιάς, ο τότε επικεφαλής του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, Αλί Ακμπάρ Σαλεχί, είχε δηλώσει ότι η χώρα άρχισε την κατασκευή «μιας σύγχρονης, μεγαλύτερης και πιο ολοκληρωμένης αίθουσας στην καρδιά του βουνού κοντά στη Νατάνζ» για την παραγωγή προηγμένων φυγοκεντρητών.
Τον Μάρτιο, ο γενικός διευθυντής της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ), Ραφαέλ Γκρόσι, είχε αναφέρει ότι το Ιράν είχε ήδη δηλώσει την πρόθεσή του να αναπτύξει πυρηνικές δραστηριότητες στο Pickaxe Mountain. «Αυτό αποτελούσε μέρος της αρκετά συστηματικής πρόθεσής τους να μεταφέρουν τις πιο ευαίσθητες εγκαταστάσεις τους κάτω από τη γη», είχε επισημάνει.
Τρέχουσα κατάσταση και προοπτικές
Το ISIS, αναλύοντας δορυφορικές εικόνες, αναφέρει ότι το συγκρότημα διαθέτει δύο ζεύγη εισόδων και ότι ολοκληρώθηκε πρόσφατα ο προστατευτικός τοίχος ασφαλείας γύρω από αυτό. Μετά την έναρξη των αμερικανικών και ισραηλινών επιθέσεων, οι ανατολικές είσοδοι των σηράγγων έχουν ενισχυθεί και καλυφθεί εν μέρει με επιχώσεις, καθιστώντας δυσκολότερη την πρόσβαση με χερσαία οχήματα.
Ο Σαμ Λερ, ερευνητής του Ινστιτούτου Ερευνών Εξωτερικής Πολιτικής, δήλωσε στο Reuters ότι η ενίσχυση των εισόδων καθιστά πιο δύσκολη τη στόχευσή τους με διατρητικά πυρομαχικά. Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, ο Ντόναλντ Τραμπ είχε παραδεχθεί ότι οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών δεν εντοπίζουν «καμία δραστηριότητα» στο συγκρότημα, προσθέτοντας ότι «δεν τους αρέσει να μιλούν γι’ αυτό».
Σύμφωνα με την έκθεση του ISIS, οι εγκαταστάσεις δεν είναι ακόμη επιχειρησιακές, αν και οι εργασίες κατασκευής συνεχίζονται. Το ινστιτούτο επισημαίνει ότι παραμένει αβέβαιο αν το Ιράν σκοπεύει να εγκαταστήσει εκεί μονάδα μεγάλης κλίμακας για τη συναρμολόγηση φυγοκεντρητών. Ωστόσο, αν η Τεχεράνη προχωρήσει στην αποκατάσταση της δυνατότητας κατασκευής φυγοκεντρητών, είναι πιθανό να δημιουργήσει στο Pickaxe Mountain μια μικρότερη μονάδα συναρμολόγησης που θα μπορούσε να υποστηρίξει ένα πρόγραμμα ανάπτυξης πυρηνικών όπλων.
Δυσκολίες καταστροφής του συγκροτήματος
Οι ειδικοί εκτιμούν ότι το συγκρότημα, λόγω του βάθους του, είναι πέρα από τις δυνατότητες ακόμη και των πιο ισχυρών αμερικανικών βομβών διάτρησης υπόγειων καταφυγίων. Η αποτελεσματικότητα μιας αεροπορικής επίθεσης είναι δύσκολο να αξιολογηθεί χωρίς πληροφορίες από το έδαφος. Έκθεση του Πενταγώνου, μετά τις αμερικανικές επιθέσεις στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν το 2025, είχε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι το πυρηνικό πρόγραμμα πιθανότατα καθυστέρησε από ένα έως δύο χρόνια.