Το φετινό καλοκαίρι εξελίσσεται σε έναν κλιματικό εφιάλτη για την ευρωπαϊκή ήπειρο. Μετά από έναν ιστορικά καυτό Ιούνιο —που αναδείχθηκε ο θερμότερος όλων των εποχών για τη Δυτική Ευρώπη με τη μέση θερμοκρασία να εκτοξεύεται περισσότερο από 3 βαθμούς Κελσίου πάνω από τα κανονικά επίπεδα— οι επιστήμονες κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου. Μια νέα, εξαιρετικά βίαιη θερμή εισβολή ξεκινά, θέτοντας τη Μεσόγειο σε κατάσταση κόκκινου συναγερμού.
Σύμφωνα με την Υπηρεσία Κλιματικής Αλλαγής Copernicus της ΕΕ και το Εθνικό Συμβούλιο Ερευνών της Ιταλίας (CNR), η κλιματική κρίση έχει μετατρέψει τις ακραίες θερμοκρασίες από ένα μακρινό στατιστικό πρόβλημα του μέλλοντος σε μια σκληρή, καθημερινή πραγματικότητα που ανατρέπει τις ζωές εκατομμυρίων ανθρώπων.
Το ατμοσφαιρικό «καπάκι» που γεννά τον Θερμικό Θόλο
Η αιτία πίσω από αυτό το ακραίο κύμα ζέστης κρύβεται σε ένα σπάνιο και εξαιρετικά σταθερό φαινόμενο που οι μετεωρολόγοι ονομάζουν «Σχηματισμό Ωμέγα» (Omega Blocking), εξαιτίας του σχήματος που παίρνουν τα συστήματα στην ατμόσφαιρα, θυμίζοντας το ομώνυμο ελληνικό γράμμα.
Όλα ξεκινούν από ένα βαρομετρικό χαμηλό στα δυτικά της Ιβηρικής Χερσονήσου, το οποίο λειτουργεί σαν μια γιγαντιαία ηλεκτρική σκούπα: περιστρέφεται αριστερόστροφα και «ρουφάει» καυτές, ερημικές αέριες μάζες από την Αφρική, σπρώχνοντάς τες με ορμή προς την καρδιά της Ευρώπης. Εκεί, ο θερμός αέρας συναντά έναν πανίσχυρο αντικυκλώνα. Ταυτόχρονα, μια δεύτερη βαρομετρική ύφεση σταθεροποιείται ανάμεσα στην Ανατολική Ευρώπη και τη Μαύρη Θάλασσα.
Αυτό το διπλό «μπλοκάρισμα» εγκλωβίζει τον αντικυκλώνα στη μέση. Ο αεροχείμαρρος (jet stream), που υπό φυσιολογικές συνθήκες μετακινεί τα καιρικά συστήματα από τα δυτικά προς τα ανατολικά, επιβραδύνεται δραματικά. Ο αντικυκλώνας μετατρέπεται σε έναν απροσπέλαστο «Θερμικό Θόλο» (Heat Dome), ένα ατμοσφαιρικό καπάκι που παγιδεύει τον ζεστό αέρα κοντά στο έδαφος. Ο αέρας συμπιέζεται και θερμαίνεται όλο και περισσότερο, οι ουρανοί μένουν ανέφελοι, και οποιοδήποτε δροσερό ρεύμα από τον Ατλαντικό αποκλείεται οριστικά.
Οι ειδικοί του CNR ξεκαθαρίζουν ότι η κλιματική αλλαγή κάνει αυτά τα συστήματα πολύ πιο ανθεκτικά. Όσο πιο ζεστή είναι η ατμόσφαιρα λόγω της καύσης ορυκτών καυσίμων, τόσο πιο αδύναμα γίνονται τα ψυχρά μέτωπα που θα μπορούσαν να σπάσουν τον θόλο, με αποτέλεσμα οι καύσωνες να διαρκούν πλέον εβδομάδες αντί για ημέρες.
Φαύλος κύκλος στις θάλασσες και «τροπικές νύχτες» στην Ιταλία
Η καρδιά του φαινομένου μετατοπίζεται ανατολικότερα, πλήττοντας ανελέητα την Ιταλία. Ο υδράργυρος αναμένεται να αγγίξει τους 37-39 βαθμούς Κελσίου στη Σαρδηνία και τους 36-38 βαθμούς Κελσίου στην ηπειρωτική χώρα, ενώ στη συνέχεια η ζέστη θα ενταθεί, ξεπερνώντας τοπικά τους 40 βαθμούς Κελσίου στη Σικελία και την κεντρική Ιταλία.
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο, ωστόσο, είναι ο τρομακτικός φαύλος κύκλος που δημιουργείται με τις θάλασσες. Η ακίνητη, καυτή ατμόσφαιρα θερμαίνει τα θαλάσσια ύδατα σε ιστορικά επίπεδα. Αυτή τη στιγμή, η Θάλασσα της Λιγυρίας, ο Κόλπος του Λέοντα και η Θάλασσα της Κορσικής καταγράφουν επιφανειακές θερμοκρασίες 7 έως 8 βαθμούς Κελσίου πάνω από τον εποχικό μέσο όρο, αγγίζοντας τους 28-29 βαθμούς Κελσίου.
Αυτή η υπερβολική θερμότητα που αποθηκεύεται στο νερό απελευθερώνεται πίσω στην ατμόσφαιρα κατά τη διάρκεια της νύχτας. Η σωτήρια θαλάσσια αύρα εξαφανίζεται και οι πόλεις πνίγονται σε μια αλληλουχία «τροπικών νυχτών», όπου ο υδράργυρος δεν πέφτει ποτέ κάτω από τους 20 ή 25 βαθμούς Κελσίου. Η κατάσταση αυτή, σε συνδυασμό με την επικίνδυνη ρύπανση από όζον, προκαλεί τεράστια επιβάρυνση στον ανθρώπινο οργανισμό. Επιπλέον, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι όταν ο καύσωνας τελικά υποχωρήσει, όλη αυτή η συσσωρευμένη ενέργεια των θαλασσών θα πυροδοτήσει εξαιρετικά βίαιες καταιγίδες και καταστροφικούς ανέμους.
Πώς επηρεάζεται η Ελλάδα: Το «τείχος» των μελτεμιών
Ενώ η δυτική και κεντρική Μεσόγειος δοκιμάζονται σκληρά, τα νέα για την Ελλάδα είναι σαφώς καλύτερα. Η χώρα μας βρίσκεται στην ανατολική, πιο ευνοημένη πλευρά αυτού του γιγαντιαίου ατμοσφαιρικού σχηματισμού, γεγονός που ενεργοποιεί το φυσικό μας κλιματιστικό: τα μελτέμια.
Σύμφωνα με τη μετεωρολόγος της ΕΡΤ Όλγα Παπαβγούλη και τον διευθυντή της ΕΜΥ Θοδωρή Κολυδά, δεν υπάρχει ένδειξη για οργανωμένο ή παρατεταμένο καύσωνα στην Ελλάδα μέχρι τα τέλη της ερχόμενης εβδομάδας, παρά μόνο μια φυσιολογική καλοκαιρινή διακύμανση της θερμοκρασίας.
Το Σάββατο θα κυλήσει με ηλιοφάνεια και τον υδράργυρο στους 34 με 36 βαθμούς Κελσίου, ενώ στη Θεσσαλία και την κεντρική Μακεδονία θα αγγίξει τους 37 βαθμούς. Λίγες πρόσκαιρες μπόρες θα εκδηλωθούν το μεσημέρι στα ορεινά της Πίνδου και της Πελοποννήσου.
Η Κυριακή αναμένεται να είναι η θερμότερη ημέρα του τετραημέρου. Ο καιρός θα παραμείνει αίθριος, όμως το απόγευμα θα σημειωθούν τοπικές καταιγίδες στην ανατολική Μακεδονία και τη Θράκη. Η θερμοκρασία θα σκαρφαλώσει στους 37 με 38 βαθμούς στα ηπειρωτικά, ενώ στη Θεσσαλία ενδέχεται να αγγίξει τοπικά τους 39 βαθμούς Κελσίου. Στο Αιγαίο οι βοριάδες θα πνέουν ισχυροί, φτάνοντας τα 6 με 7 μποφόρ.
Από τη Δευτέρα και την Τρίτη, οι βόρειοι άνεμοι ενισχύονται σημαντικά. Τα μελτέμια θα φτάσουν τα 6 με 7 μποφόρ στο Αιγαίο και τοπικά τα 8 μποφόρ στο νότιο Κρητικό πέλαγος, την Εύβοια και την ανατολική Αττική. Αυτό το ισχυρό ρεύμα θα φέρει μικρή πτώση της θερμοκρασίας (33-35 βαθμούς στα ανατολικά και έως 36 βαθμούς στα δυτικά), περιορίζοντας την αίσθηση της ζέστης. Ωστόσο, οι μετεωρολόγοι κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, καθώς αυτοί οι άνεμοι αυξάνουν κατακόρυφα τον κίνδυνο εκδήλωσης και ταχείας εξάπλωσης δασικών πυρκαγιών.
Από την Τετάρτη και μετά, οι βοριάδες θα αρχίσουν να εξασθενούν σταδιακά, επιτρέποντας στη θερμοκρασία να πάρει ξανά την ανηφόρα προς τους 36 με 38 βαθμούς Κελσίου. Η εξέλιξη του καιρού μετά τα μέσα του μήνα παραμένει ανοιχτή, καθώς οι επιστήμονες παρακολουθούν στενά αν οι καυτές αέριες μάζες της δυτικής Μεσογείου θα καταφέρουν τελικά να μετατοπιστούν προς την περιοχή μας.