Η διόγκωση των τραπεζικών κερδών σε δυσθεώρητα επίπεδα αποτελεί αντικείμενο ανδρικής φαντασίωσης, ενώ άνδρες ήταν εκείνα τα στελέχη που εξασφάλισαν τα γιγάντια χρηματικά μπόνους από τις συναλλαγές αυτές. Οι διαπιστώσεις αυτές γεννούν το εύλογο ερώτημα, που διατυπώνεται σε άρθρο των χθεσινών «Times» του Λονδίνου: Τι θα γινόταν αν οι παγκόσμιοι οικονομικοί θεσμοί διοικούνταν από γυναίκες; Οι γυναίκες θα ήταν άραγε πιο ευαίσθητες στις ανθρώπινες επιπτώσεις και λιγότερο εστιασμένες στις χρηματικές απολαβές τους; Με άλλα λόγια, θα ήταν δυνατόν να αποφευχθεί η σημερινή οικονομική καταστροφή αν οι αγορές διέθεταν περισσότερα οιστρογόνα και λιγότερη τεστοστερόνη;
Η ψυχολόγος Τζούλια Νόουκς, ειδικευμένη στην ψυχανάλυση οικονομικών παραγόντων του Σίτι του Λονδίνου, εκφράζει τη βεβαιότητά της: «Το πρόβλημα στα χρηματιστήρια είναι ότι υπάρχει υπερβολικός ανδρικός ατομικισμός και ελάχιστη θηλυκότητα». Αλλοι οικονομικοί αναλυτές απορρίπτουν, όμως, την εκτίμηση αυτή, ως φεμινιστική ανοησία. «Αν οι γυναίκες διοικούσαν το Σίτι, δεν θα υπήρχε καμία διαφορά. Η αντίθετη άποψη είναι σεξιστική. Είναι αλήθεια ότι έγιναν σφάλματα, αλλά μη νομίσετε ούτε λεπτό πως οι γυναίκες θα αρνούνταν τις αποδοχές ανδρών ανωτάτων στελεχών», λέει γνωστός τραπεζίτης.
Η απάντηση στα ερωτήματα αυτά βρίσκεται στο επίκεντρο των αιώνιων ερωτημάτων: «Πώς λειτουργούν πραγματικά οι χρηματαγορές;» και «Ανδρες και γυναίκες είναι όντως διαφορετικοί;»
Ανδρες και γυναίκες μπορεί να μοιάζουν σε πάρα πολλά, αλλά διαφέρουν σαφώς στην αντιμετώπιση του ρίσκου. Αυτό επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι οι άνδρες πληρώνουν πολύ υψηλότερα ασφάλιστρα αυτοκινήτου, αλλά και από πολλά ψυχολογικά πειράματα στον χώρο της διοίκησης επιχειρήσεων. Κανείς δεν αμφισβητεί την παραπάνω διαπίστωση, παρότι πολλές γυναίκες ψυχολόγοι εκτιμούν ότι η απέχθεια των γυναικών στα ρίσκα οφείλεται στην καταπίεση που δέχονται από την ευρύτερη κοινωνία.
Το πραγματικό πρόβλημα των σύγχρονων αγορών είναι ότι αυτές απέκτησαν πρωτογονισμό και κυριαρχήθηκαν από άνδρες και από τα πλέον ποταπά τους ένστικτα, όπως την τάση για πρωτογενή συσσώρευση, απαλλαγμένη από κάθε ανησυχία για τις επιπτώσεις των πράξεών τους. Πώς μπορούμε λοιπόν να περιορίσουμε την τάση για υπερβολικό ρίσκο; Ο αυστηρότερος έλεγχος των αγορών και η αυστηροποίηση των κυρώσεων των τραπεζών δεν επαρκούν. Απαραίτητη είναι η μεταβολή της συνολικής κουλτούρας της παγκόσμιας οικονομίας, με την αθρόα εισροή ταλαντούχων γυναικών στα διοικητικά συμβούλια εταιρειών και στα πιτ των χρηματιστηρίων. Μια χούφτα γυναικών σε τέτοιες θέσεις δεν επαρκεί.
Διαφορές σε ήθος και ύφος
Μια «κρίσιμη μάζα» γυναικών σε ανώτατες διοικητικές θέσεις χρηματοπιστωτικών οργανισμών, πάντως, θα μετέτρεπε οριστικά το ήθος, το ύφος, τον χώρο εργασίας, ακόμη και τα ωράρια εργασίας, με τέτοιο τρόπο, που θα περιόριζε σημαντικά τις πιθανότητες ξεσπάσματος νέας οικονομικής «Αποκάλυψης». Αξίζει θα υπενθυμίσουμε ότι οι «καταδότριες» των σκανδάλων της Enron (Σάρον Ουότκινς) και της WorldCom (Σίνθια Κούπερ) ήταν γυναίκες. Το Σίτι του Λονδίνου και τα άλλα κέντρα της παγκόσμιας οικονομίας χρειάζονται περισσότερες γυναίκες, ενώ εξίσου απαραίτητο είναι οι άνδρες στα κέντρα αυτά να αποκτήσουν μεγαλύτερη επαφή με τη θηλυκή πλευρά τους.