Οι δημοσκοπήσεις που δημοσιεύονται κάθε εβδομάδα γεννούν συχνά τίτλους που περιγράφουν πολιτική «κίνηση», όπως «οριακή άνοδος» ή «μικρή πτώση». Ωστόσο, μια πιο προσεκτική ματιά στους αριθμούς αποκαλύπτει ότι αυτή η κίνηση συνήθως ανέρχεται σε ένα, δύο ή τρία δέκατα της μονάδας. Αυτές οι μικρές μεταβολές εγείρουν το ερώτημα κατά πόσο αποτελούν πραγματικά είδηση, δεδομένων των στατιστικών ορίων των ερευνών.
Η «κίνηση» των δεκαδικών ψηφίων στις δημοσκοπήσεις
Κάθε φορά που δημοσιεύεται μια νέα δημοσκόπηση, οι τίτλοι περιγράφουν μεταβολές στα ποσοστά των κομμάτων. Αυτές οι μεταβολές, στην πλειονότητά τους, αφορούν σε ένα, δύο ή τρία δέκατα της μονάδας. Παρά την εντύπωση που δημιουργείται, η πραγματική τους αξία ως είδηση είναι αμφισβητήσιμη, καθώς δεν απαιτείται ειδική γνώση για να γίνει αντιληπτό αυτό.
Οι εκφράσεις «οριακή άνοδος», «μικρή πτώση» ή «ενισχύεται» χρησιμοποιούνται κατά κόρον για να περιγράψουν αυτές τις ελάχιστες μετατοπίσεις. Το ζήτημα που ανακύπτει είναι αν αυτές οι οριακές αλλαγές μπορούν να θεωρηθούν ουσιαστικές, λαμβάνοντας υπόψη τη μεθοδολογία των δημοσκοπήσεων.
Το περιθώριο σφάλματος και η στατιστική πραγματικότητα
Μια δημοσκόπηση βασίζεται σε ένα δείγμα περίπου χιλίων ανθρώπων, με στόχο να εκτιμήσει τις απόψεις εκατομμυρίων. Οι ίδιες οι εταιρείες δημοσκοπήσεων αναγνωρίζουν και δηλώνουν τα όρια αυτής της εκτίμησης.
Στην ταυτότητα κάθε έρευνας, ένα στοιχείο που συχνά παραβλέπεται, αναγράφεται συνήθως ένα περιθώριο σφάλματος, το οποίο κυμαίνεται περίπου στις τρεις ποσοστιαίες μονάδες. Αυτό σημαίνει ότι αν ένα κόμμα καταγράφει ποσοστό 30%, η εκτίμηση συνοδεύεται από ένα εύρος που μπορεί να κυμαίνεται από 27% έως 33%. Η σύγκριση αυτής της πραγματικότητας με την παρουσίαση ενός δεκάτου της μονάδας ως τίτλου είναι ενδεικτική. Για να γίνει πιο κατανοητό, αν μια ζυγαριά μπάνιου έχει περιθώριο σφάλματος μισού κιλού και δείξει 100 γραμμάρια λιγότερα από την προηγούμενη μέρα, δεν μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι υπήρξε απώλεια βάρους. Αντίστοιχη βεβαιότητα ισχύει και για την «άνοδο» ή «υποχώρηση» δύο δεκάτων ενός κόμματος.
Παραδείγματα από πρόσφατες μετρήσεις
Πρόσφατες μετρήσεις αναδεικνύουν αυτή την προσέγγιση. Στη μέτρηση της MARC για τον ΑΝΤ1, όπου ρωτήθηκαν 1.218 άνθρωποι, η Νέα Δημοκρατία κατέγραψε άνοδο από 30,4% σε 30,5%, ενώ το ΠΑΣΟΚ από 12,4% σε 12,5%. Δημοσιεύματα περιέγραψαν αυτές τις μεταβολές ως «οριακή άνοδο» και για τα δύο κόμματα. Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος, ένα δέκατο της μονάδας σε ένα ακατέργαστο δείγμα αυτού του μεγέθους αντιστοιχεί χονδρικά σε μία απάντηση.
Σε άλλη μέτρηση, αυτή της ALCO για τον Alpha, που πραγματοποιήθηκε στις 2 Νοεμβρίου, η Νέα Δημοκρατία και η ΕΛ.Α.Σ. φάνηκε να χάνουν από τέσσερα δέκατα της μονάδας, ενώ το ΠΑΣΟΚ κέρδισε δύο δέκατα. Οι τίτλοι έκαναν λόγο για «μικρές απώλειες» και άνοδο, χωρίς όμως να αναφέρεται στο κείμενο ο αριθμός των ερωτηθέντων ή το περιθώριο σφάλματος της έρευνας.
Ένα ακόμη παράδειγμα προέρχεται από τη μέτρηση της Real Polls για το Protagon, με 1.569 ερωτηθέντες. Η διαφορά ανάμεσα στο 9,4% και το 9,3% του ΠΑΣΟΚ παρουσιάστηκε ως «οριακή υποχώρηση», αναδεικνύοντας ξανά την τάση να αποδίδεται σημασία σε ελάχιστες αριθμητικές μεταβολές.
Γιατί οι μικρές μεταβολές γίνονται πρωτοσέλιδο
Ο τίτλος «καμία μεταβολή» δεν είναι εμπορικά ελκυστικός. Το μέσο ενημέρωσης που χρηματοδοτεί την έρευνα αναζητά «είδηση», ο συντάκτης επιθυμεί ένα ρήμα που να δηλώνει δράση, και τα κόμματα επιδιώκουν να προβάλουν «δυναμική». Οι εταιρείες δημοσκοπήσεων συχνά παραθέτουν το προηγούμενο ποσοστό δίπλα στο νέο, διευκολύνοντας τη σύγκριση.
Η χρήση της λέξης «οριακή» δεν αρκεί για να διορθώσει την κατάσταση. Ενημερώνει τον αναγνώστη ότι η άνοδος ή η πτώση είναι μικρή, αλλά του αποκρύπτει το ουσιώδες: ότι η συγκεκριμένη άνοδος ή πτώση μπορεί να μην υπάρχει καν, λόγω του περιθωρίου σφάλματος της έρευνας.
Οι επιπτώσεις στην αντίληψη του κοινού
Η εστίαση στα δεκαδικά ψηφία μπορεί να έχει σημαντικές επιπτώσεις στην αντίληψη του κοινού. Ένα μικρό κόμμα, για παράδειγμα, που κινείται γύρω στο 3%, μπορεί να εμφανίζεται στους τίτλους να εισέρχεται ή να εξέρχεται από τη Βουλή από εβδομάδα σε εβδομάδα, λόγω μιας μεταβολής ενός ή δύο δεκάτων της μονάδας. Αυτή η ασυνέπεια στις παρουσιάσεις οδηγεί το κοινό να πιστεύει ότι οι δημοσκοπήσεις «λένε ό,τι θέλουν».
Στην ουσία, το δεκαδικό ψηφίο δεν αποτελεί πολιτικό γεγονός. Η υπερβολική του προβολή και η ερμηνεία του ως ουσιαστικής μεταβολής, παρά το περιθώριο σφάλματος των ερευνών, υπονομεύει την αξιοπιστία των δημοσκοπήσεων και παραπλανεί την κοινή γνώμη σχετικά με τις πραγματικές τάσεις στην πολιτική σκηνή.
Με πληροφορίες από: Topontiki