Μια από τις πιο φονικές πλημμύρες στην ιστορία της Αθήνας και του Πειραιά σημειώθηκε τη νύχτα της 14ης Νοεμβρίου 1896, ανήμερα του Αγίου Φιλίππου. Μια σφοδρή καταιγίδα έπιασε τους κατοίκους κυριολεκτικά στον ύπνο, μετατρέποντας τους δρόμους σε ορμητικούς χειμάρρους, παρασύροντας σπίτια και αφήνοντας πίσω της περισσότερους από 60 νεκρούς. Η θεομηνία αυτή άφησε ανεξίτηλα τα σημάδια της στην πρωτεύουσα και τον Πειραιά.
Η νύχτα του Αγίου Φιλίππου
Η «νύχτα του Αγίου Φιλίππου» παραμένει, ακόμα και 130 χρόνια μετά, μία από τις πιο σκοτεινές σελίδες της ιστορίας της πρωτεύουσας. Η τραγωδία αυτή υπενθύμισε με τον πιο οδυνηρό τρόπο τις συνέπειες της ανεπαρκούς αντιπλημμυρικής προστασίας, καθώς η ραγδαία βροχή με χαλάζι προκάλεσε ανυπολόγιστες καταστροφές.
Οι κοίτες του Κηφισού και του Ιλισού, που διέσχιζαν την Αθήνα, έφεραν τα ίχνη ενός ορμητικού ρέματος, μοιάζοντας με δύο μεγάλες τάφρους. Ολόκληρες συνοικίες μετατράπηκαν σε ερείπια, ενώ πολυμελείς οικογένειες βρήκαν τραγικό θάνατο μέσα στα μανιώδη ρέματα. Οι νεκροί αριθμούνταν κατά δεκάδες, αφήνοντας πίσω τους ένα βαρύ πένθος.
Οι μαρτυρίες του Τύπου της εποχής
Ο Τύπος της εποχής κατέγραψε με δραματικό τρόπο το μέγεθος της καταστροφής. Το πρωτοσέλιδο της εφημερίδας «ΕΜΠΡΟΣ» το Σάββατο 16 Νοεμβρίου του 1896 περιγράφηκε σαν ένα μακάβριο αγγελτήριο θανάτου. Η εφημερίδα ανέφερε: «Ηνοίχθησαν οι καταρράκται του ουρανού και ραγδαίος υετός μετά χαλάζης κατέπεσεν επαπειλών να καταπνίξη την χώραν του Κέκροπος […] Η κοίτη του Κηφισού και η κοίτη του Ιλισού αποφέρουσαι τα ίχνη ορμητικού ρέματος εφαίνοντο ως δύο μεγάλαι τάφροι τας οποίας ήνοιξε πελώριον άροτρο […] Νεκροί αριθμούμενοι κατά δεκάδας, συνοικίαι ολόκληροι μεταβαλλόμεναι εις ερείπια, πολυμελείς οικογένειαι ευρίσκουσαι τάφον εντός μανιώδους ρέματος […] Έρανοί υπέρ των εκ της πλημμύρας παθόντων…».
Αντίστοιχα, η πειραϊκή εφημερίδα «ΣΦΑΙΡΑ» δημοσίευσε: «Βάσκανος δαίμων εσκίασε την ευδαιμονία της ημετέρας πόλεως. Η πόλη της ευλογημένης εργασίας, ο τόπος της προόδου και ακμής θρηνεί την απώλειαν πολλών συμπολιτών, ευρόντων οικτρόν θάνατον υπό τα ερείπια των οικιών, καταρρευσάντων εκ της επιγενομένης πλημμύρας κατόπιν πολυώρου και ραγδαιοτάτης βροχής». Οι αναφορές αυτές αποτυπώνουν την απόγνωση και τον τρόμο που επικρατούσε στις δύο πόλεις.
Η Αθήνα και ο Πειραιάς στην εκπνοή του 19ου αιώνα
Στην εκπνοή του 19ου αιώνα, η Αθήνα και ο Πειραιάς ήταν μικροπολιτείες. Οι κάτοικοι στεγάζονταν κυρίως σε πλινθόκτιστες μονοκατοικίες με κοινές αυλές. Παρόλο που είχε ξεκινήσει η ανέγερση νεοκλασικών μεγάρων, αυτά φάνταζαν σαν «μύγα μέσα στο γάλα» ανάμεσα στους χαμηλούς συνοικισμούς.
Στην Αθήνα, τα σπίτια αναπτύσσονταν πέριξ των βασικών ποταμών Ιλισού και Κηφισού, οι οποίοι εκβάλλουν στον φαληρικό όρμο. Ανάμεσά τους έρεαν μικροί παραπόταμοι, όπως ο Ηριδανός, ο Κυκλοβόρος και ο Βοϊδοπνίχτης, με τις κοίτες όλων να είναι ανοικτές. Το νερό κυλούσε σε κοινή θέα, προκαλώντας ανησυχία στους πολίτες, ιδιαίτερα το φθινόπωρο με τις συχνές βροχές. Στον Πειραιά, το Αλίπεδον, ένας αρχαίος απέραντος παραθαλάσσιος βάλτος που ένωνε το προϊστορικό νησί Πειραιά με την Αττική, μπαζωνόταν σταδιακά για να φιλοξενήσει εργοστάσια. Η περιοχή αυτή, μια επίπεδη έκταση κοντά στη θάλασσα, είχε χάσει την ελάχιστη φυσική της κλίση, με αποτέλεσμα το βρόχινο νερό να μην αποστραγγίζεται εύκολα. Οι υποδομές σε υδροδότηση και αποχέτευση μόλις που κάλυπταν τα στοιχειώδη.
Με πληροφορίες από: ieidiseis.gr