Ο χειμώνας του 1941-42 υπήρξε ιδιαίτερα βαρύς για την Ελλάδα, καθώς ο λιμός που προκλήθηκε από τις γερμανικές δυνάμεις κατοχής αφάνισε μεγάλο μέρος του πληθυσμού, ιδίως τους πολύ νέους και τους πολύ γέρους. Οι άνθρωποι στις μεγάλες πόλεις υπέφεραν δραματικά, καθώς οι Γερμανοί είχαν αφαιρέσει σχεδόν όλη την παραγωγή από την επαρχία για να τροφοδοτήσουν τον στρατό τους. Αυτή η περίοδος χαρακτηρίστηκε από εκτεταμένα εγκλήματα εναντίον του ελληνικού πληθυσμού που δεν εμπλεκόταν στον πόλεμο, αλλά ζητούσε μόνο την επιβίωσή του.
Ο λιμός του 1941-42 και οι συνέπειές του
Πενήντα χρόνια πριν από τον προχωρημένο Νοέμβριο του 1991, όταν έπεσε πολύ χιόνι στην Αττική και ο Υμηττός ασπρίστηκε, ο πατέρας ενός αυτόπτη μάρτυρα, ηλικίας 94 ετών τότε, θυμήθηκε τις τραγικές στιγμές του χειμώνα του 1941-42. Εκείνος ο χειμώνας ήταν βαρύτατος και ο λιμός που ακολούθησε είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο πολλών ανθρώπων.
Οι κάτοικοι των μεγάλων πόλεων, όπως η Αθήνα και ο Πειραιάς, βίωσαν πρωτοφανείς δυσκολίες. Οι γερμανικές δυνάμεις είχαν συγκεντρώσει σχεδόν το σύνολο της αγροτικής παραγωγής από την επαρχία, προκειμένου να καλύψουν τις ανάγκες του στρατού τους, ο οποίος αντιμετώπιζε προβλήματα μετά την εισβολή στη Σοβιετική Ένωση τον Ιούνιο του 1941. Κατά τη διάρκεια εκείνου του χειμώνα, περίπου 50.000 μικρά παιδιά έχασαν τη ζωή τους στην Αθήνα και τον Πειραιά, είτε άμεσα από την έλλειψη τροφής είτε έμμεσα από τις ασθένειες που προκλήθηκαν από την υποσιτισμό.
Οικονομική εξαθλίωση και πλαστά χαρτονομίσματα
Πέρα από την αρπαγή της παραγωγής, οι Γερμανοί προχώρησαν και σε άλλες ενέργειες που οδήγησαν στην οικονομική εξαθλίωση του ελληνικού λαού. Είχαν εκδώσει πλαστά χαρτονομίσματα, τα οποία σταδιακά έχαναν την αξία τους, μέχρι που αυτή σχεδόν εκμηδενίστηκε. Αυτή η πρακτική οδήγησε σε μια πρωτοφανή οικονομική κρίση.
Μετά την απώλεια της αξίας των χαρτονομισμάτων, επικράτησε ο αντιπραγματισμός. Οι άνθρωποι αναγκάστηκαν να ανταλλάσσουν μεταξύ τους πράγματα με πράγματα, σε μια προσπάθεια να επιβιώσουν. Πολλές περιουσίες χάθηκαν μέσα από αυτές τις ανταλλαγές, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την ανταλλαγή ενός σπιτιού με έναν τενεκέ λάδι. Τα πλαστά χαρτονομίσματα, με την περίτεχνη ζωγραφική τους, έγιναν τελικά άχρηστα και κατέληξαν παιχνίδια στα χέρια των παιδιών, παραπέμποντας σε χιλιάδες τρισεκατομμύρια που δεν είχαν πλέον καμία αξία.
Η στάση του Χίτλερ και η ελληνική αντίσταση
Εν μέσω αυτής της κατάστασης, ο Αδόλφος Χίτλερ εξέφραζε επαίνους για τον ελληνικό στρατό. Συγκεκριμένα, στις 4 Μαΐου του 1941, στο Ράιχσταγκ, είχε δηλώσει: «Χάριν της ιστορικής αληθείας οφείλω να διαπιστώσω ότι μόνον οι Έλληνες, εξ όλων των αντιπάλων οι οποίοι με αντιμετώπισαν, πολέμησαν με παράτολμο θάρρος και ύψιστη περιφρόνηση προς τον θάνατον». Ωστόσο, αυτές οι δηλώσεις χαρακτηρίστηκαν ως άσφαιρες και περιττές, χωρίς ουσιαστικό νόημα, δεδομένων των συνθηκών που επικρατούσαν.
Περίπου έναν χρόνο μετά τον λιμό της κατοχής του 1941-42, εκδηλώθηκε η πρώτη μεγάλη αντιστασιακή πράξη. Επρόκειτο για την καταστροφή της γέφυρας του Γοργοποτάμου, η οποία είχε ζωτική σημασία για τη μεταφορά εφοδίων των δυνάμεων κατοχής. Αυτή η ενέργεια σηματοδότησε την έναρξη ενός σκληρού αγώνα εναντίον των κατακτητών.
Διεθνείς εξελίξεις και η στάση της Τουρκίας
Μετά την καταστροφή της γέφυρας του Γοργοποτάμου, ακολούθησε ο σκληρός αγώνας στο Στάλινγκραντ, ο οποίος οδήγησε στην παράδοση της γερμανικής στρατιάς και του Πάουλους. Οι διεθνείς εξελίξεις επηρέασαν και τη στάση άλλων χωρών.
Στη συνέχεια, η Τουρκία αποσύρθηκε από ένα «παρανοϊκό σχέδιο» υπερ-φορολόγησης και απομύζησης των περιουσιών των Ελλήνων, Αρμενίων και Εβραίων. Αυτή η ενέργεια θεωρήθηκε ένα από τα τελευταία εγκλήματα εναντίον πληθυσμών που δεν εμπλέκονταν καθόλου στον πόλεμο και ζητούσαν μόνο την επιβίωσή τους. Τελικά, η Τουρκία κήρυξε πόλεμο κατά της Γερμανίας τον Φεβρουάριο του 1945, εγκαταλείποντας τη στάση της «επιτήδειας ουδετερότητας» που τηρούσε μέχρι τότε.
Με πληροφορίες από: Topontiki