Στο νεκροταφείο στους Βουλιαράτες συγκεντρώθηκαν πρόσφατα οι σοροί 573 ηρώων που έπεσαν για την πατρίδα, κατά το Έπος του '40. Η ημέρα της 28ης Οκτωβρίου 1940 αποτελεί ένα κομβικό σημείο στην ελληνική ιστορία, καθώς σηματοδότησε την καθολική απόρριψη της ιταλικής επίθεσης. Τα γεγονότα εκείνης της περιόδου, που εκτυλίχθηκαν εν μέσω της σχεδόν πανευρωπαϊκής κυριαρχίας του Άξονα, ήταν ταυτόχρονα ηρωικά και επίφοβα.
Η ιστορική σημασία της 28ης Οκτωβρίου 1940
Η 28η Οκτωβρίου 1940 χαράχθηκε στη συλλογική μνήμη ως μια ημέρα απαράμιλλου ηρωισμού, αλλά και μεγάλου κινδύνου για την Ελλάδα. Η απόρριψη της ιταλικής επίθεσης, σε μια περίοδο όπου η δύναμη του Άξονα ήταν σχεδόν απόλυτη στην Ευρώπη, ανέδειξε ένα πνεύμα εθνικής ομοψυχίας. Ακόμη και ο επικεφαλής του ΚΚΕ, μέσω μιας επιστολής του, εξέφρασε αυτή την ενότητα, δηλώνοντας χαρακτηριστικά: «Ο φασισμός του Μουσολίνι χτύπησε την Ελλάδα πισώπλατα, δολοφονικά και ξετσίπωτα…».
Η συσπείρωση του ελληνικού λαού γύρω από την άμυνα της πατρίδας ήταν εκτεταμένη. Παρόμοια αίσθηση συσπείρωσης, αν και υπό διαφορετικές συνθήκες, είχε βιωθεί και στους βομβαρδισμούς της Γιουγκοσλαβίας το 1999, όπου το γεγονός περιγράφηκε ως κάτι «μεγάλο» και «ωκεάνιο» που συσπείρωσε το 97% του ελληνικού λαού.
Μαρτυρίες από το μέτωπο και η κατάσταση του υψώματος 731
Πριν από λίγα χρόνια, κατά τη διάρκεια μιας ορειβατικής επίσκεψης στην Αλβανία, δόθηκε η ευκαιρία να παρατηρηθεί από κοντά η συμπεριφορά της κοινωνίας απέναντι στα γεγονότα του πολέμου. Μετά από μια σύντομη πορεία, η ομάδα βρέθηκε πάνω στο ύψωμα 731. Σύμφωνα με τις αφηγήσεις που αφορούν τον Μάρτιο του 1941, το ύψωμα αυτό είχε μετατραπεί σε ύψωμα 726, καθώς είχε χάσει έδαφος μετά τον κανονιοβολισμό των ιταλικών δυνάμεων.
Στο συγκεκριμένο σημείο, η εικόνα ήταν αποκαρδιωτική. Όλα τα συμβάντα των Αλβανών βανδάλων ήταν εμφανή: τα πάντα ήταν σπασμένα, κείτονταν σε θρύψαλα, ενώ τα λίγα πρόσφατα στεφάνια ήταν ριγμένα εδώ κι εκεί, μαρτυρώντας την έλλειψη σεβασμού προς τον χώρο μνήμης.
Η μεγάλη επίθεση και η ανθρώπινη τραγωδία
Παρά τις δυσκολίες και τις καταστροφές, η ημέρα της μεγάλης επίθεσης ήταν η πιο σημαντική του πολέμου. Η επίθεση εκδηλώθηκε με την οπτική παρατήρηση του Μουσολίνι, ο οποίος είχε στο πλευρό του τον φρέσκο αρχιστράτηγό του. Το πυροβολικό έσκαβε το έδαφος ασταμάτητα, η αεροπορία πραγματοποιούσε συνεχείς επιθέσεις, και το πεζικό εφορμούσε σε κύματα, προσπαθώντας να διασπάσει τις ελληνικές γραμμές.
Σε μια ανακωχή που συμφωνήθηκε για τη συλλογή των νεκρών, ένας Ιταλός ιερέας βρέθηκε μπροστά στα διαμελισμένα πτώματα. Η μνήμη της μεγάλης ανθρωποσφαγής τον οδήγησε να επαναλάβει τη λέξη: «Terribile…», εκφράζοντας το μέγεθος της φρίκης και της τραγωδίας που αντίκριζε.
Ο απολογισμός των θυμάτων του ελληνοϊταλικού πολέμου
Ο ελληνοϊταλικός πόλεμος άφησε πίσω του έναν βαρύ απολογισμό σε ανθρώπινες ζωές. Οι Έλληνες νεκροί ανήλθαν σε 13.513, ενώ υπήρχαν και περισσότεροι από 1.000 αγνοούμενοι. Από την πλευρά των αντιπάλων, οι Ιταλοί και οι Αλβανοί σύμμαχοί τους είχαν 30.000 με 35.000 νεκρούς, αριθμός που υπογραμμίζει την ένταση και τη σφοδρότητα των συγκρούσεων.
Αυτά τα νούμερα τοποθετούν τον ελληνοϊταλικό πόλεμο σε μια ιδιαίτερη θέση στην ελληνική ιστορία, καθώς δεν συγκρίνονται με άλλες περιόδους. Για παράδειγμα, κατά τα Δεκεμβριανά, οι νεκροί από τον ΕΛΑΣ μόνο ανέρχονταν σε 47.000, σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις. Επίσης, ο αριθμός των θυμάτων ήταν διαφορετικός από τον αγώνα της ΕΟΚΑ ή από τους νεκρούς της εισβολής των Τούρκων στην Κύπρο το 1974.
Η μνήμη των πεσόντων στους Βουλιαράτες
Στο νεκροταφείο στους Βουλιαράτες, η μνήμη των πεσόντων διατηρείται ζωντανή. Πρόσφατα, συγκεντρώθηκαν εκεί οι σοροί 573 ηρώων που έπεσαν για την πατρίδα, σε μια πράξη τιμής και αναγνώρισης της θυσίας τους. Στον χώρο δεσπόζει ένας μεγάλος σταυρός, ο οποίος συμβολίζει τα γεγονότα και θυμίζει το αίμα που χύθηκε στις μάχες.
Η περίοδος αυτή, που απείχε 5,5 μήνες από τον Οκτώβριο του 1940 ή περίπου έναν μήνα από τη γερμανική εισβολή, είχε τεράστιο περιεχόμενο. Ο χρόνος, αν και φαινομενικά σύντομος, ήταν γεμάτος νοήματα και θυσίες που καθόρισαν την πορεία του έθνους, αφήνοντας ένα ανεξίτηλο αποτύπωμα στην ιστορία.
Με πληροφορίες από: Topontiki