Η ιστορία της «Ελληνικής Επιχείρησης» του Στάλιν φέρνει στο φως τις μαζικές διώξεις που βίωσαν οι Έλληνες της Σοβιετικής Ένωσης κατά τα έτη 1937-1938. Χιλιάδες άνθρωποι συνελήφθησαν, εκτελέστηκαν ή στάλθηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, απλώς και μόνο επειδή ήταν Έλληνες. Αυτά τα γεγονότα αποτελούν ένα σκοτεινό κεφάλαιο στην ιστορία των μπολσεβικικών διώξεων που ξεκίνησαν μετά την Επανάσταση του 1917.
Το ευρύτερο πλαίσιο των σταλινικών διώξεων
Ο 20ός αιώνας σημαδεύτηκε από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, ο οποίος στη Ρωσία είναι γνωστός ως Μεγάλος Πατριωτικός Πόλεμος και στοίχισε τη ζωή σε 27 εκατομμύρια σοβιετικούς πολίτες. Εκατοντάδες χιλιάδες πολεμιστές παραμένουν αγνοούμενοι μέχρι σήμερα, με τις συνθήκες του θανάτου τους να παραμένουν μυστικές για 80 χρόνια. Η παροιμία «Ο πόλεμος δεν τελειώνει μέχρι να ταφεί και ο τελευταίος στρατιώτης» περιγράφει την κατάσταση.
Ωστόσο, τέσσερα χρόνια πριν από την έναρξη του πολέμου, η Σοβιετική Ένωση βίωσε μια άλλη καταστροφή. Κατά τη διάρκεια ενός μόνο έτους, η χώρα έχασε πάνω από ένα εκατομμύριο πολίτες της χωρίς εξωτερική επίθεση. Επιπλέον, αρκετά εκατομμύρια βρέθηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, με πολλούς να μην επιστρέφουν ποτέ. Τα έτη 1937 και 1938 έχουν καταγραφεί ως χρόνια των σταλινικών διώξεων, αν και ορθότερο θα ήταν να χαρακτηριστούν ως η κορύφωση των μπολσεβικικών διώξεων που είχαν ξεκινήσει αμέσως μετά την Επανάσταση του 1917.
Η μοίρα των Ελλήνων της Σοβιετικής Ένωσης
Οι μαζικές διώξεις στην ΕΣΣΔ ολοκληρώθηκαν με τον θάνατο του Στάλιν το 1953. Από τα μέσα της δεκαετίας του 1950, ξεκίνησε μια μαζική διαδικασία επανεξέτασης των υποθέσεων των καταδικασμένων και η αποκατάστασή τους, με την έγκριση και υποστήριξη του Κομμουνιστικού Κόμματος. Παρόλα αυτά, 75 χρόνια μετά την έναρξη αυτής της διαδικασίας, χιλιάδες άνθρωποι που εκτελέστηκαν ή πέθαναν στα στρατόπεδα, δεν έχουν ακόμη απαλλαγεί από το στίγμα του «εχθρού του λαού», του «εθνικιστή» και του «αντεπαναστάτη». Γι’ αυτό τον λόγο, οι διώξεις θεωρείται ότι δεν έχουν σταματήσει μέχρι να αποκατασταθεί και το τελευταίο θύμα τους.
Την περίοδο από το 1917 μέχρι το 1935, θύματα διώξεων στην ΕΣΣΔ ήταν μεμονωμένοι πολίτες, ολόκληρες οικογένειες, κοινωνικές ομάδες και έθνη. Ο ελληνικός λαός της Σοβιετικής Ένωσης δεν γλίτωσε από αυτή τη μοίρα. Οι Έλληνες της ΕΣΣΔ έγιναν αντικείμενο μαζικών διώξεων πολλές φορές, συλλαμβάνονταν, εκτελούνταν, στέλνονταν σε στρατόπεδα ή στην εξορία «λόγω αίματος», μόνο και μόνο επειδή ήταν Έλληνες.
Η «Ελληνική Επιχείρηση» του 1937-1938
Μία από τις πιο σκοτεινές περιόδους για τους Έλληνες της ΕΣΣΔ ήταν η «Ελληνική Επιχείρηση» του Λαϊκού Κομισαριάτου Εσωτερικών Υποθέσεων (NKVD), η οποία πραγματοποιήθηκε κατά τα έτη 1937-1938. Μέσα σε λίγους μήνες, περίπου 14 χιλιάδες άνθρωποι συνελήφθησαν στο πλαίσιο αυτής της επιχείρησης. Ο αντίκτυπος ήταν καταστροφικός για την ελληνική κοινότητα.
Συγκεκριμένα, το 80% των συλληφθέντων εκτελέστηκαν. Οι υπόλοιποι στάλθηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, από όπου επέστρεψαν μόνο οι μισοί. Αυτά τα στοιχεία υπογραμμίζουν το μέγεθος της τραγωδίας και την απώλεια χιλιάδων Ελλήνων πολιτών που χάθηκαν κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου.
Εκτοπίσεις πληθυσμών σε Καζακστάν και Σιβηρία
Οι διώξεις των Ελλήνων δεν περιορίστηκαν μόνο στην «Ελληνική Επιχείρηση». Το 1942, πραγματοποιήθηκε η εκτόπιση Ελλήνων πολιτών που κατοικούσαν στις περιοχές του Κρασνοντάρ και του Ροστόφ. Αυτοί οι πληθυσμοί μεταφέρθηκαν βίαια στο Καζακστάν και στη Σιβηρία. Ο συνολικός αριθμός των εκτοπισθέντων σε αυτή την περίπτωση ανήλθε σε 8.500 άτομα.
Λίγα χρόνια αργότερα, το 1944, ακολούθησε μια νέα εκτόπιση Ελλήνων, αυτή τη φορά από την Κριμαία. Οι κάτοικοι της Κριμαίας μεταφέρθηκαν στα Ουράλια όρη, στη Σιβηρία και στο Ουζμπεκιστάν, προσθέτοντας ένα ακόμη κεφάλαιο στις μαζικές μετακινήσεις και διώξεις που υπέστη ο ελληνικός πληθυσμός της Σοβιετικής Ένωσης.
Με πληροφορίες από: Topontiki