Το Συμβούλιο της Επικρατείας εξέδωσε μία απόφαση-σταθμό, θέτοντας «κόκκινη κάρτα» στον πλειστηριασμό της πρώτης οικογενειακής κατοικίας για οφειλές προς το Δημόσιο και την Εφορία. Η απόφαση αυτή καθορίζει ότι η κατάσχεση της κύριας κατοικίας απαγορεύεται, εφόσον ο οφειλέτης διαθέτει και άλλα περιουσιακά στοιχεία τα οποία μπορούν να κατασχεθούν για την κάλυψη των χρεών. Το Ανώτατο Δικαστήριο υπογραμμίζει έτσι την προστασία της στέγης, υπό την προϋπόθεση ύπαρξης εναλλακτικών μέσων είσπραξης των οφειλών.
Ποιες οφειλές καλύπτει η απόφαση
Η απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας καταλαμβάνει όλες τις περιπτώσεις οφειλών πολιτών που εισπράττονται σύμφωνα με τις διατάξεις του Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων (ΚΕΔΕ). Συγκεκριμένα, αφορά χρέη προς το Δημόσιο, τις Δ.Ο.Υ. (Εφορία), τους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ) α’ και β’ βαθμού, καθώς και τα ασφαλιστικά Ταμεία και τα Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου (ΝΠΔΔ).
Με αυτή την απόφαση, το Ανώτατο Δικαστήριο βάζει «μπλόκο» στην κατάσχεση και τον πλειστηριασμό της πρώτης κατοικίας, εφόσον ο οφειλέτης διαθέτει άλλα περιουσιακά στοιχεία που μπορούν να αξιοποιηθούν για την εξόφληση των χρεών του.
Η αρχή της αναλογικότητας και η προστασία της κατοικίας
Το ΣΤ΄ Τμήμα του ΣτΕ βασίστηκε στις συνταγματικές επιταγές για την προστασία της οικογενειακής στέγης και στην αρχή της αναλογικότητας. Το δικαστήριο έκρινε ότι η στέρηση της κατοικίας πρέπει να αποτελεί το έσχατο μέτρο για την προστασία των δημόσιων εσόδων, εφόσον υπάρχουν άλλες επιλογές.
Σύμφωνα με το σκεπτικό του Ανώτατου Δικαστηρίου, η κατοικία των ανθρώπων αποτελεί ουσιώδες στοιχείο για την αξιοπρέπεια, την ασφάλεια και την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικής και οικογενειακής τους ζωής. Ως εκ τούτου, αποτελεί αντικείμενο ιδιαίτερης κρατικής μέριμνας, η οποία ανάγεται στην προστασία θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως αυτά κατοχυρώνονται στο άρθρο 25 παρ. 1 του Συντάγματος.
Οι σύμβουλοι Επικρατείας υπογράμμισαν ότι η επιδίωξη σκοπού δημοσίου συμφέροντος, όταν συνεπάγεται τη στέρηση της κατοικίας, πρέπει να είναι απολύτως αναγκαία. Πρέπει δηλαδή να έχει εξαντληθεί κάθε προσπάθεια ικανοποίησης του δημόσιου σκοπού με άλλα, ηπιότερα μέτρα, πριν προχωρήσει η κατάσχεση της πρώτης κατοικίας.
Σημαντική ανατροπή στη διαδικασία ανακοπής
Η απόφαση του ΣτΕ φέρνει μία εξαιρετικά σημαντική ανατροπή όσον αφορά τη δυνατότητα των οφειλετών να αμυνθούν δικαστικά. Πλέον, ο οφειλέτης έχει το δικαίωμα να ασκήσει δικαστική ανακοπή σε οποιοδήποτε στάδιο της εκτελεστικής διαδικασίας των πλειστηριασμών.
Ενώ μέχρι σήμερα γινόταν δεκτό ότι η ανακοπή μπορούσε να υποβληθεί μόνο στην αρχή της διαδικασίας, δηλαδή κατά της κατασχετήριας έκθεσης, τώρα ο πολίτης μπορεί να προσφύγει δικαστικά από το αρχικό στάδιο έως και το τελικό, δηλαδή αυτό της έκδοσης του προγράμματος πλειστηριασμού.
Η υπόθεση που οδήγησε στην απόφαση
Το θέμα έφτασε στο Συμβούλιο της Επικρατείας με αφορμή την προσφυγή ενός ιδιοκτήτη, μεγαλοστελέχους Ανώνυμης Βιομηχανικής Εταιρείας. Η Δ.Ο.Υ. Φ.Α.Ε. Πειραιά είχε εντάξει σε πρόγραμμα πλειστηριασμού το 50% μιας οικογενειακής μεζονέτας 162 τ.μ. στο Μοσχάτο, η οποία αποτελούσε την κύρια κατοικία του.
Ο πλειστηριασμός αφορούσε ληξιπρόθεσμες οφειλές της εταιρείας προς το Δημόσιο, ύψους 142.917 ευρώ. Η αξία του μεριδίου της μεζονέτας εκτιμήθηκε στα 100.000 ευρώ, με τιμή πρώτης προσφοράς τις 80.000 ευρώ.
Ο οφειλέτης άσκησε ανακοπή κατά του προγράμματος πλειστηριασμού, υποστηρίζοντας ότι η κίνηση αυτή ήταν αντισυνταγματική και παραβίαζε την αρχή της αναλογικότητας, καθώς διέθετε και άλλη ακίνητη περιουσία σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας, την οποία το Δημόσιο θα μπορούσε να κατασχέσει. Το Πρωτοδικείο τον δικαίωσε, ακυρώνοντας το πρόγραμμα πλειστηριασμού. Στη συνέχεια, το Διοικητικό Εφετείο Αθηνών απέρριψε την έφεση του Δημοσίου ως αβάσιμη, ενώ και το ΣΤ΄ Τμήμα του ΣτΕ απέρριψε την αίτηση αναίρεσης του Δημοσίου, επικυρώνοντας τις προηγούμενες αποφάσεις.
Οι δικαστές που εξέδωσαν την απόφαση
Την απόφαση του ΣΤ΄ Τμήματος του ΣτΕ εξέδωσε το δικαστήριο με πρόεδρο τον αντιπρόεδρο Ιωάννη Γράβαρη και εισηγήτρια την σύμβουλο Επικρατείας Ελένη Παπαδημητρίου. Οι ανώτατοι διοικητικοί δικαστές της χώρας υπογράμμισαν τη σημασία της κρατικής μέριμνας για την πρώτη κατοικία, ως στοιχείο ουσιώδες για την αξιοπρέπεια και την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικής και οικογενειακής ζωής.
Με πληροφορίες από: News.gr, Ieidiseis, Newsit