Σημαντικά στοιχεία για τους πληθυσμούς των μεγάλων σαρκοφάγων στην Ελλάδα και την Ευρωπαϊκή Ένωση παρουσιάστηκαν πρόσφατα, αναδεικνύοντας την επέκταση της παρουσίας τους. Οι αρκούδες στην Ελλάδα υπολογίζονται σε 760, ενώ οι λύκοι πανελλαδικά φτάνουν τους 2.100. Παράλληλα, στην ΕΕ, ο πληθυσμός των λύκων έχει σχεδόν διπλασιαστεί μέσα σε μία δεκαετία, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη λήψη μέτρων για την αποτελεσματική συνύπαρξη με τις ανθρώπινες δραστηριότητες.
Η επέκταση των μεγάλων σαρκοφάγων στην Ευρώπη
Ο Michele Nori, υπεύθυνος πολιτικής για τη Γενική Διεύθυνση Γεωργίας και Αγροτικής Ανάπτυξης (DG AGRI) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, διαπίστωσε την επέκταση της παρουσίας των μεγάλων σαρκοφάγων στην ΕΕ. Τόνισε ότι ο πληθυσμός των λύκων έχει σχεδόν διπλασιαστεί μέσα σε μία δεκαετία, γεγονός που δημιουργεί νέες προκλήσεις.
Οι παρατηρήσεις αυτές έγιναν κατά τη διάρκεια ημερίδας με θέμα «Συνύπαρξη ανθρώπου και μεγάλων σαρκοφάγων στην Ελλάδα: Δημόσιος διάλογος και συνδιαμόρφωση πολιτικής». Η εκδήλωση διοργανώθηκε στη Θεσσαλονίκη από την Εθνική Πλατφόρμα για τα Μεγάλα Σαρκοφάγα, φέρνοντας στο προσκήνιο το ζήτημα της διαχείρισης των πληθυσμών.
Ο κ. Nori επεσήμανε ότι σε 12 κράτη μέλη, η παρουσία μεγάλων σαρκοφάγων που προκαλούν θηρεύσεις λειτουργεί ως σημαντικό αντικίνητρο για την εκτατική βόσκηση. Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται μόνο στην ευζωία των ζώων, αλλά επεκτείνονται και στη διαχείριση της βιοποικιλότητας και των οικοσυστημάτων. Τα πρόβατα αποτελούν περίπου το 90% των ζώων που θηρεύονται από λύκους, με το έμμεσο κόστος να είναι συχνά υψηλό και να μην λαμβάνεται πάντα υπόψη.
Μέτρα πρόληψης και στήριξης μέσω της ΚΑΠ
Από την αξιολόγηση των Στρατηγικών Σχεδίων της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) προκύπτει ότι η παρουσία των μεγάλων σαρκοφάγων δεν αποτελεί ιδιαίτερα σημαντικό πρόβλημα στα νησιωτικά κράτη μέλη. Εκεί, αν και ενδέχεται να υπάρχουν επιθέσεις από σαρκοφάγα ζώα, αυτά δεν εντάσσονται στο πλαίσιο προστασίας των μεγάλων σαρκοφάγων. Στην περιοχή των Βαλκανίων, τα μέτρα εστιάζουν κυρίως στην αρκούδα, ενώ στις σκανδιναβικές χώρες στον λύγκα.
Συνολικά, 18 από τα 28 κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης αξιοποιούν την ΚΑΠ για τη στήριξη μέτρων πρόληψης και συνύπαρξης με τα μεγάλα σαρκοφάγα. Τα κυριότερα μέτρα που εφαρμόζονται περιλαμβάνουν επενδύσεις σε περιφράξεις, αποτρεπτικές συσκευές, σκύλους φύλαξης και μαντριά. Επιπλέον, καλύπτονται δαπάνες εργασίας, συντήρησης και λειτουργίας, με στόχο την προστασία του ζωικού κεφαλαίου.
Συστήματα αποζημιώσεων και οικονομικό κόστος
Όσον αφορά τα συστήματα αποζημιώσεων των κρατών μελών, η Ευρωπαϊκή Ένωση παρέχει τη δυνατότητα στα κράτη μέλη να αποζημιώνουν και να καλύπτουν έως και το 100% των ζημιών. Αυτό αφορά τόσο τις άμεσες όσο και τις έμμεσες ζημιές που προκαλούνται από προστατευόμενα είδη.
Οι αποζημιώσεις καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα ζημιών, συμπεριλαμβανομένων των απωλειών ζωικού κεφαλαίου, των ζημιών σε αγροτικές υποδομές και εξοπλισμό, καθώς και των κτηνιατρικών δαπανών. Το 2022, το συνολικό ποσό που δαπανήθηκε στην Ευρωπαϊκή Ένωση για αποζημιώσεις σχετιζόμενες με ζημιές από λύκους ανήλθε σε περίπου 18,7 εκατομμύρια ευρώ ετησίως.
Πληθυσμοί αρκούδων στην Ελλάδα και παράνομες θανάτωσεις
Σύμφωνα με τον Δρ. Γιώργο Μερτζάνη, ειδικό επιστήμονα από το Παρατηρητήριο για τα Μεγάλα Σαρκοφάγα, ο πληθυσμός των αρκούδων στην Ελλάδα υπολογίζεται πανελλαδικά στις 760. Ο αριθμός αυτός αποτελεί ένα σημαντικό στοιχείο για την παρακολούθηση και τη διαχείριση του είδους στη χώρα.
Παράλληλα, καταγράφονται περιστατικά παράνομης θανάτωσης αρκούδων. Από το 1996 έχουν καταγραφεί 300 τέτοια περιστατικά. Ωστόσο, επιστημονικές εκτιμήσεις υποδεικνύουν ότι ο πραγματικός αριθμός των θανάτων είναι πολύ μεγαλύτερος, αντιπροσωπεύοντας μόλις το ένα τρίτο των πραγματικών απωλειών.
Για την επίτευξη μιας πληρέστερης αποτίμησης του πληθυσμού και των απωλειών των αρκούδων, προτείνεται η γενετική παρακολούθηση του είδους. Αυτή η μέθοδος θα μπορούσε να προσφέρει πιο ακριβή δεδομένα και να συμβάλει σε αποτελεσματικότερες στρατηγικές προστασίας.
Με πληροφορίες από: Topontiki