Ένας από τους μεγαλύτερους κινδύνους για την ελληνική περιφέρεια εντοπίζεται πλέον μέσα στα πανεπιστήμιά της, ή, για την ακρίβεια, στις ολοένα περισσότερες άδειες θέσεις των αμφιθεάτρων τους. Η προοπτική να συρρικνωθούν δραματικά δεκάδες πανεπιστημιακά τμήματα, ακόμη και να οδηγηθούν σε κατάργηση, δεν αποτελεί πλέον ένα μακρινό σενάριο, αλλά μια απειλή που αποκτά συγκεκριμένα χαρακτηριστικά. Τέσσερις παράγοντες δημιουργούν έναν εξαιρετικά επικίνδυνο συνδυασμό για τα περιφερειακά ιδρύματα: η στεγαστική κρίση, η λειτουργία των ιδιωτικών πανεπιστημίων, η δημογραφική συρρίκνωση και η Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής (ΕΒΕ).
Το υψηλό κόστος σπουδών και η στεγαστική κρίση
Η πρώτη μεγάλη απειλή που αναδεικνύεται για τα περιφερειακά πανεπιστήμια προέρχεται από το αυξημένο κόστος σπουδών. Παρόλο που η δημόσια εκπαίδευση στην Ελλάδα είναι δωρεάν, στην πράξη αποδεικνύεται εξαιρετικά ακριβή για τους φοιτητές, όταν αυτή προϋποθέτει τη μετακίνηση ενός νέου από τον τόπο κατοικίας του σε άλλη πόλη για φοίτηση.
Τα μηνιαία έξοδα που απαιτούνται για τη διαβίωση ενός φοιτητή περιλαμβάνουν το ενοίκιο, τους λογαριασμούς κοινής ωφέλειας, τη διατροφή και τις μετακινήσεις. Αυτά τα κόστη μπορούν να απαιτούν σημαντικά ποσά που ανέρχονται σε εκατοντάδες ευρώ κάθε μήνα. Πρόκειται για ποσά που πολλές οικογένειες αδυνατούν πλέον να διαθέσουν, με αποτέλεσμα πολλοί νέοι να αναγκάζονται να εγκαταλείψουν την προοπτική φοίτησης σε περιφερειακό πανεπιστήμιο.
Η χρόνια ανεπάρκεια των φοιτητικών εστιών
Η ήδη δύσκολη αυτή κατάσταση επιδεινώνεται περαιτέρω από τη χρόνια ανεπάρκεια των φοιτητικών εστιών σε όλη τη χώρα. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζονται στο σχετικό δημοσίευμα, οι διαθέσιμες κλίνες στα δημόσια Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα είναι περίπου 7.525. Αυτός ο αριθμός καλύπτει ένα πολύ μικρό μέρος των πραγματικών αναγκών των φοιτητών για στέγαση.
Η κυβέρνηση έχει εξαγγείλει τη δημιουργία νέων φοιτητικών εστιών μέσω συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, ως μια προσπάθεια αντιμετώπισης του προβλήματος. Ωστόσο, οι σχεδιασμοί αυτοί δεν απαντούν στις άμεσες ανάγκες των σημερινών φοιτητών, οι οποίοι αντιμετωπίζουν τώρα το πρόβλημα του υψηλού κόστους διαβίωσης και στέγασης.
Η πίεση από τα μη κρατικά πανεπιστήμια
Την ίδια στιγμή, η λειτουργία των μη κρατικών πανεπιστημίων προσθέτει έναν ακόμη παράγοντα πίεσης στο τοπίο της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην Ελλάδα. Αυτή η εξέλιξη διαμορφώνει ένα επιπλέον πλαίσιο επιλογών για τους υποψήφιους φοιτητές, επηρεάζοντας τη δυναμική και την προσέλκυση φοιτητών στα περιφερειακά δημόσια ιδρύματα.
Δημογραφική συρρίκνωση και Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής
Η δημογραφική συρρίκνωση αποτελεί έναν ακόμη κρίσιμο παράγοντα που συμβάλλει στις ασφυκτικές συνθήκες για τα περιφερειακά πανεπιστήμια. Η μείωση του αριθμού των νέων που εισέρχονται στην τριτοβάθμια εκπαίδευση επηρεάζει άμεσα τη βιωσιμότητα και τη λειτουργία πολλών πανεπιστημιακών τμημάτων, καθώς μειώνεται η δεξαμενή των υποψήφιων φοιτητών.
Παράλληλα, η εφαρμογή της Ελάχιστης Βάσης Εισαγωγής (ΕΒΕ) έχει επίσης τις δικές της επιπτώσεις στο σύστημα εισαγωγής. Αυτός ο μηχανισμός, μαζί με τους άλλους παράγοντες που αναφέρθηκαν, συμβάλλει στην αύξηση των κενών θέσεων και στην πίεση που δέχονται τα περιφερειακά ιδρύματα, καθώς λιγότεροι υποψήφιοι πληρούν τις προϋποθέσεις εισαγωγής.
Οι κενές θέσεις στις Πανελλαδικές του 2026
Τα στοιχεία των Πανελλαδικών Εξετάσεων του 2026 αποτυπώνουν με σαφήνεια το μέγεθος του προβλήματος που αντιμετωπίζουν τα περιφερειακά πανεπιστήμια. Κατά τη διάρκεια αυτών των εξετάσεων, περίπου 10.000 πανεπιστημιακές θέσεις παρέμειναν κενές, με πολλές από αυτές να βρίσκονται σε ιδρύματα της περιφέρειας.
Ο αριθμός αυτός, ωστόσο, δεν περιλαμβάνει όσους υποψήφιους πέτυχαν την εισαγωγή τους σε κάποια σχολή, αλλά τελικά δεν εγγράφηκαν ή δεν μπόρεσαν να παρακολουθήσουν τις σπουδές τους. Αυτή η κατάσταση περιγράφεται ως μια δεύτερη, λιγότερο ορατή αιμορραγία για το εκπαιδευτικό σύστημα, για την οποία απαιτούνται αναλυτικά στοιχεία από το υπουργείο Παιδείας, προκειμένου να καταγραφεί το πλήρες μέγεθος του φαινομένου.
Με πληροφορίες από: Topontiki