Η κατάργηση της σχολικής ποδιάς το 1982 από την πρώτη κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ αποτέλεσε ένα γεγονός που προκάλεσε ποικίλες αντιδράσεις. Η απόφαση αυτή πυροδότησε έναν «άτυπο εμφύλιο» στον αθηναϊκό Τύπο και σηματοδότησε το τέλος μιας εποχής για τα ελληνικά σχολεία. Η «Αλλαγή» που οραματίστηκε η κυβέρνηση περιλάμβανε και αυτή τη μεταρρύθμιση, ακούγοντας τις πιο προοδευτικές φωνές της εποχής.
Η ιστορία της σχολικής ποδιάς στην Ελλάδα
Η σχολική ή μαθητική ποδιά είχε βαθιές ρίζες στην ελληνική εκπαιδευτική πραγματικότητα, καθώς καθιερώθηκε σε εποχές όπου τα σχολεία θεωρούνταν προπύργια του συντηρητισμού. Η ποδιά επιβλήθηκε επισήμως στα σχολεία το 1876, όταν η τότε κυβέρνηση αποφάσισε ότι όλοι οι μαθητές έπρεπε να ντύνονται με τον ίδιο τρόπο. Σκοπός αυτής της ομοιομορφίας ήταν να «κρύβει» τις ταξικές διαφορές μεταξύ των μαθητών.
Με το πέρασμα των χρόνων, η ποδιά άλλαξε και χρώμα. Ενώ το σύνηθες ήταν αρχικά το μαύρο, από το 1965 και μετά, καθιερώθηκε με υπουργική απόφαση να έχει γαλάζιο χρώμα. Μέσω της ποδιάς, οι μαθητές «ένιωθαν» όμοιοι, ανεξαρτήτως των κοινωνικών διαφορών τους, σύμφωνα με τα ήθη της εποχής.
Το κόστος και οι κοινωνικές διαφορές
Παρόλο που η ποδιά αποσκοπούσε στην εξάλειψη των κοινωνικών διαφορών, η προσπάθεια αυτή είχε το δικό της κόστος. Συγκεκριμένα, μια ποδιά κόστιζε συνήθως από 500 έως 1.000 δραχμές. Όταν το ύφασμά της έγινε πιο ποιοτικό, το κόστος μπορούσε να φτάσει περίπου τις 1.500 δραχμές.
Αν και σήμερα το ποσό αυτό μπορεί να φαίνεται ευτελές, για πολλές οικογένειες που δυσκολεύονταν να τα βγάλουν πέρα, αποτελούσε ένα αρκετά μεγάλο και συχνά δύσκολο να καλυφθεί έξοδο. Αυτό υπογράμμιζε ότι, παρά την πρόθεση, η οικονομική επιβάρυνση παρέμενε, επηρεάζοντας τις πιο αδύναμες οικονομικά οικογένειες.
Η ποδιά ως σύμβολο άνισης μεταχείρισης
Η πραγματικότητα έδειχνε πως η ποδιά δεν είχε καμία σχέση με την έννοια της ισότητας, καθώς η χρήση της αφορούσε κυρίως τις μαθήτριες. Σύμφωνα με πηγές και μαρτυρίες, τα αγόρια σε ένα σχολείο μπορούσαν να φορέσουν ποδιά, αλλά ακόμη κι αν δεν το έκαναν, οι συνέπειες ήταν ήπιες.
Αντιθέτως, αν μια νεαρή μαθήτρια εμφανιζόταν στο σχολείο με τα δικά της ρούχα, ερχόταν αντιμέτωπη με την τιμωρητική φύση του ελληνικού σχολείου. Αυτή η διάκριση υπογράμμιζε μια άνιση μεταχείριση, όπου η «ισότητα» φαινόταν να εφαρμόζεται κυρίως για τους άντρες.
Η απόφαση του ΠΑΣΟΚ και ο Λευτέρης Βερυβάκης
Μέχρι και τη δεκαετία του '80, είχαν ληφθεί αρκετές κυβερνητικές πρωτοβουλίες για τον εκσυγχρονισμό του ελληνικού σχολείου. Η ποδιά θεωρούνταν το τελευταίο προπύργιο άλλων εποχών και ηθών, με σχεδόν όλους να συμφωνούν ότι πλέον δεν είχε κανέναν λόγο ύπαρξης. Την ίδια άποψη υιοθέτησε και ο υπουργός Παιδείας της πρώτης κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ, Λευτέρης Βερυβάκης.
Η απόφαση του Βερυβάκη εντασσόταν σε ένα ευρύτερο πλαίσιο σαρωτικών αλλαγών που προωθούσε το ΠΑΣΟΚ για την παιδεία. Ταυτόχρονα, συνδεόταν άμεσα με το θέμα της ισότητας των δύο φύλων, το οποίο αποτελούσε κεντρικό στοιχείο του προεκλογικού λόγου του ΠΑΣΟΚ στις εκλογές του 1981.
Οι αντιδράσεις και ο «άτυπος εμφύλιος»
Η απόφαση για την κατάργηση της ποδιάς προκάλεσε κύματα ενθουσιασμού στις μαθήτριες, οι οποίες έβλεπαν σε αυτήν μια νέα ελευθερία. Ωστόσο, ορισμένοι γονείς είχαν διαφορετική άποψη, εκφράζοντας τις αντιρρήσεις τους.
Οι αντιδράσεις αυτές οδήγησαν σε έναν «άτυπο εμφύλιο» στον αθηναϊκό Τύπο, όπου οι διαφορετικές απόψεις για το θέμα συγκρούονταν, αναδεικνύοντας τις κοινωνικές και πολιτισμικές διαιρέσεις της εποχής.
Με πληροφορίες από: Reader