Η νόσος Αλτσχάιμερ, μια πάθηση που χαρακτηρίζεται από τη σταδιακή συσσώρευση παθολογικών ουσιών στον εγκέφαλο, έχει βαθιές επιπτώσεις σε πολλές λειτουργίες του οργανισμού. Καθώς ο εγκέφαλος εκφυλίζεται, πλήττονται σταδιακά όλες οι λειτουργίες του, καθιστώντας τη ζωή με τη νόσο ιδιαίτερα δύσκολη. Μία από τις λιγότερο γνωστές αλλά σημαντικές επιπτώσεις της είναι η επίδρασή της στον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται και επεξεργάζεται τις οπτικές πληροφορίες.
Ο μηχανισμός της νόσου και η όραση
Η νόσος Αλτσχάιμερ χαρακτηρίζεται από τη σταδιακή συσσώρευση δύο συγκεκριμένων παθολογικών ουσιών στον εγκέφαλο. Πρόκειται για το πεπτίδιο β-αμυλοειδές και την πρωτεΐνη tau, γνωστή και ως «ταυ» ή «τ». Το β-αμυλοειδές δημιουργεί χαρακτηριστικές πλάκες ανάμεσα στα νευρικά κύτταρα, ενώ η πρωτεΐνη tau σχηματίζει νευροϊνιδικά συμπλέγματα στο εσωτερικό των νευρικών κυττάρων. Αυτές οι συσσωρεύσεις οδηγούν στον εκφυλισμό του εγκεφάλου και επηρεάζουν την ικανότητά του να λειτουργεί σωστά.
Σε ό,τι αφορά την όραση, η νόσος δεν προκαλεί αλλαγές στα ίδια τα μάτια, τα οποία μπορεί να παραμένουν υγιή. Αντιθέτως, η αλλαγή συμβαίνει στον εγκέφαλο, ο οποίος είναι υπεύθυνος για τη δημιουργία των εικόνων που βλέπουμε. Τα μάτια συλλέγουν τις οπτικές πληροφορίες, αλλά ο εγκέφαλος είναι αυτός που ερμηνεύει τα σχήματα, τις κινήσεις, τα χρώματα, το βάθος και τη θέση κάθε αντικειμένου ή προσώπου στον χώρο. Η νόσος Αλτσχάιμερ διαταράσσει αυτά τα εγκεφαλικά κυκλώματα όπου γίνεται η επεξεργασία των οπτικών πληροφοριών.
Δυσκολίες στην οπτική αντίληψη
Ως αποτέλεσμα της διαταραχής των εγκεφαλικών κυκλωμάτων, οι ασθενείς με Αλτσχάιμερ μπορεί να αντιμετωπίζουν ολοένα και περισσότερες δυσκολίες στην οπτική αντίληψη. Συγκεκριμένα, ενδέχεται να δυσκολεύονται να κρίνουν σωστά τις αποστάσεις, κάτι που μπορεί να επηρεάσει την κίνησή τους στον χώρο. Επίσης, η διάκριση αντικειμένων γίνεται πιο δύσκολη, όπως και το να ξεχωρίσουν παρόμοια χρώματα, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει την αναγνώριση αντικειμένων ή προσώπων.
Επιπλέον, οι πάσχοντες μπορεί να δυσκολεύονται να κατανοήσουν τι βλέπουν, καθώς η όρασή τους είναι συχνά θολή. Αυτό σημαίνει ότι, παρόλο που οι οφθαλμολογικές τους εξετάσεις μπορεί να είναι φυσιολογικές, ο ασθενής παραπονιέται ότι δεν βλέπει καθαρά, υπογραμμίζοντας ότι το πρόβλημα δεν είναι στα μάτια, αλλά στην εγκεφαλική επεξεργασία των οπτικών ερεθισμάτων.
Η άποψη του ειδικού οφθαλμιάτρου
Ο δρ Αναστάσιος-Ι. Κανελλόπουλος, MD, Χειρουργός-Οφθαλμίατρος, ο οποίος είναι ιδρυτής και επιστημονικός διευθυντής του Ινστιτούτου Οφθαλμολογίας LaserVision, καθώς και Καθηγητής Οφθαλμολογίας του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης, επισημαίνει τη σύνδεση της νόσου Αλτσχάιμερ με πλήθος οπτικών διαταραχών. Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Αλτσχάιμερ, που τιμάται στις 21 Σεπτεμβρίου, ο δρ Κανελλόπουλος αναφέρει συγκεκριμένα προβλήματα που εμφανίζονται στους πάσχοντες.
Σύμφωνα με τον ίδιο, αναφέρονται συχνά μειώσεις στην οπτική οξύτητα, στην έγχρωμη όραση και στα οπτικά πεδία. Παρατηρείται επίσης μειωμένη ανταπόκριση της κόρης των ματιών στα φάρμακα που προκαλούν μυδρίαση, καθώς και αλλαγές στην ευαισθησία στην αντίθεση (contrast). Τέλος, ο δρ Κανελλόπουλος τονίζει τις διαταραχές σε πολύπλοκες οπτικές λειτουργίες, όπως το διάβασμα και η αναγνώριση ή ονομασία των αντικειμένων, οι οποίες επηρεάζουν σημαντικά την καθημερινότητα των ασθενών.
Ερευνητικά δεδομένα και κλινικές μελέτες
Πλήθος ερευνών έχουν αναδείξει ότι η νόσος Αλτσχάιμερ μπορεί να επηρεάσει αρκετές πλευρές της οπτικής λειτουργίας. Μία σημαντική ανασκόπηση 51 προγενέστερων κλινικών μελετών δημοσιεύθηκε το 2024 στο περιοδικό Dementias & Geriatric Cognitive Disorders. Η εν λόγω ανασκόπηση κατέδειξε ότι οι πάσχοντες γενικά από άνοια είχαν χειρότερες επιδόσεις σε σύγκριση με τους υγιείς συνομηλίκους τους σε τεστ αξιολόγησης.
Τα τεστ αυτά αφορούσαν την ευαισθησία στην αντίθεση, την έγχρωμη όραση και την αντίληψη της κίνησης. Τα ευρήματα αυτά ενισχύουν την κατανόηση ότι οι οπτικές διαταραχές αποτελούν ένα σημαντικό κομμάτι της κλινικής εικόνας της νόσου Αλτσχάιμερ, παρόλο που συχνά δεν αποδίδονται σε προβλήματα των ματιών, αλλά στην εγκεφαλική δυσλειτουργία.
Με πληροφορίες από: Topontiki