Το συστηματικό έγκλημα έχει αλλάξει δραστικά τα «στέκια» του, ερωτοτροπώντας πλέον περισσότερο με τις αστικές περιοχές και επιδιώκοντας τη συνύπαρξη με άλλες φυσιολογικές δραστηριότητες του «επιχειρηματικού συρμού». Αυτή η νέα χωροταξία σηματοδοτεί μια σημαντική μεταβολή στον τρόπο δράσης των εγκληματικών οργανώσεων, οι οποίες υιοθετούν χαρακτηριστικά «αντάρτικου πόλης» και αποφεύγουν τις μετωπικές αντιπαραθέσεις.
Η εξέλιξη αυτή έρχεται σε μια περίοδο όπου στην Ελλάδα καταγράφονται ανησυχητικά περιστατικά, όπως τέσσερις ή πέντε νεκροί από εκτελέσεις εν ψυχρώ μέσα σε έναν μήνα, καθώς και πολλά ακόμη ανεξιχνίαστα εγκλήματα. Τα γεγονότα αυτά υποδηλώνουν, μεταξύ άλλων, την περιθωριοποίηση του μικρού εγκλήματος μπροστά στην αυξανόμενη δράση του οργανωμένου.
Η μετατόπιση του συστηματικού εγκλήματος
Η εποχή της πλανητικής αστικοποίησης, σε συνδυασμό με την εναέρια πρόσβαση σε πολλά γεωγραφικά μήκη και πλάτη, τις δορυφορικές ανιχνεύσεις και τη βελτίωση της χερσαίας κυκλοφορίας, έχει επιφέρει δραστικές αλλαγές στα εγκληματικά «στέκια». Το συστηματικό έγκλημα πλέον προτιμά τις αστικές ζώνες, αναζητώντας τη συνύπαρξη με τις καθημερινές «επιχειρηματικές» δραστηριότητες.
Οι εγκληματικές ομάδες υιοθετούν συχνά χαρακτηριστικά «αντάρτικου πόλης», αποφεύγοντας τη μετωπική αντιπαράθεση με τις αρχές. Αντίθετα, προκρίνουν τον κανόνα του ανταρτοπολέμου, δηλαδή το «χτυπάς και φεύγεις», έναντι της νομιμότητας. Αυτή η τακτική επιτρέπει μεγαλύτερη ευελιξία και δυσχεραίνει τον εντοπισμό και την αντιμετώπισή τους.
Η κατάσταση στην Ελλάδα: Ανησυχητικά στοιχεία
Στην Ελλάδα, η εικόνα της εγκληματικότητας παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Μέσα σε διάστημα ενός μήνα, καταγράφηκαν τέσσερις ή πέντε νεκροί από εκτελέσεις εν ψυχρώ, ενώ πολλά εγκλήματα παραμένουν ανεξιχνίαστα. Τα περιστατικά αυτά, όπως αναφέρεται, σηματοδοτούν την περιθωριοποίηση του μικρού εγκλήματος, καθώς η προσοχή στρέφεται σε πιο σοβαρές υποθέσεις.
Μια «μαζική δολοφονία» πέντε προσώπων, η οποία συντάραξε το πανελλήνιο το 2006, είχε αποδοθεί σε θιγόμενους κτηνοτρόφους. Πρόκειται για ένα παράδειγμα σοβαρής εγκληματικής ενέργειας που είχε απασχολήσει έντονα την κοινή γνώμη.
Παράλληλα, έχει απασχολήσει η υπόθεση ενός «47χρονου» ο οποίος φέρεται να παρίστανε τον γιατρό, τον πιλότο και τον μεσίτη, ενώ διατηρούσε φιλικές σχέσεις με ορθόδοξους και καθολικούς πατέρες. Καταγγέλλονται πολλές πράξεις εις βάρος του, συμπεριλαμβανομένης της υπόσχεσης σε συγγενή πολιτικού αρχηγού ότι θα θεραπεύσει την κατά 82% αναπηρία του και θα τον κάνει «να παίζει μπάλα».
Ηλικιακά δεδομένα και εγκληματικότητα
Ο Βασίλης Λαμπρόπουλος, σε δημοσίευμά του στο «Βήμα» στις 3 Μαΐου 2026, επισημαίνει ενδιαφέροντα στοιχεία για την εγκληματικότητα στην Ελλάδα. Το 2025, συνελήφθησαν για διάφορα σοβαρά αδικήματα 17.119 άτομα άνω των 60 ετών. Ο αριθμός αυτός είναι μεγαλύτερος από τις 16.554 συλλήψεις ατόμων ηλικίας 21-24 ετών για αντίστοιχα αδικήματα.
Η Ελληνική Αστυνομία (ΕΛ.ΑΣ.) αξιολόγησε αυτά τα δεδομένα, αποδίδοντας την αυξημένη εγκληματικότητα στην τρίτη ηλικία στον «ρόλο της ηλικίας και της αίσθησης ότι δεν έχουν τίποτε να χάσουν». Αυτή η αξιολόγηση υπογραμμίζει μια νέα διάσταση στην ανάλυση των εγκληματικών προφίλ.
Διεθνείς «βιότοποι» της παράνομης συμπεριφοράς
Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι «βιότοποι» της παράνομης συμπεριφοράς έχουν αλλάξει ριζικά σε σχέση με τις περιοχές που παλαιότερα φιλοξενούσαν το «αντικαθεστωτικό» πνεύμα. Σήμερα, σημαντικά κέντρα παράνομης δράσης περιλαμβάνουν το «χρυσό τρίγωνο» της Νοτιοανατολικής Ασίας, το οποίο εκτείνεται στην Ταϊλάνδη, το Λάος και την Κίνα.
Άλλες περιοχές είναι η «χρυσή ημισέληνος» της Κεντρικής Ασίας, που περιλαμβάνει το Βόρειο Πακιστάν και το Αφγανιστάν, καθώς και το «λευκό τρίγωνο των Άνδεων», με περιοχές στη Βολιβία, την Κολομβία και το Περού. Τα κρατίδια σε αυτές τις ζώνες αποτελούν άδηλα πολιτειακά σχήματα και είναι υπεύθυνα για την παραγωγή ναρκωτικών που προορίζονται για τη διεθνή αγορά.
Είναι χαρακτηριστικό ότι το Ινστιτούτο Worldwatch κατέγραψε μεταξύ των ετών 1979 και 1987 την αποψίλωση 1,8 εκατομμυρίων στρεμμάτων δάσους μόνο από τους Περουβιανούς παραγωγούς κοκαΐνης. Αυτή η εκτεταμένη αποψίλωση είχε ως στόχο την επέκταση των παράνομων δραστηριοτήτων τους, αναδεικνύοντας τον περιβαλλοντικό αντίκτυπο του οργανωμένου εγκλήματος.
Οι αλλαγές στα εγκληματικά «στέκια»
Η νέα χωροταξία του συστηματικού εγκλήματος, όπως αναφέρθηκε, προτιμά τις αστικές περιοχές και αποφεύγει τη μετωπική αντιπαράθεση. Αυτό έρχεται σε αντίθεση με το παρελθόν, όπου ληστές όπως ο Γιαγκούλας δέσποζαν σε ορεινές περιοχές, οι οποίες πλέον έχουν εξαλειφθεί ως κέντρα δράσης τέτοιου είδους εγκληματιών.
Με την αξιοσημείωτη εξαίρεση των Ζωνιανών της επαρχίας Μυλοποτάμου στην Κρήτη, οι παλιές μορφές εγκληματικότητας σε απομονωμένες περιοχές έχουν δώσει τη θέση τους σε «ανοικτές» περιοχές, συνοικίες και στέκια εντός του αστικού ιστού. Αυτή η εξέλιξη αντικατοπτρίζει την προσαρμογή του εγκλήματος στις σύγχρονες συνθήκες και την αυξημένη αστικοποίηση.
Με πληροφορίες από: Topontiki