Η προσπάθεια της Ελλάδας να προσελκύσει κορυφαίους επιστήμονες πίσω στην πατρίδα τους, μετά το πλήγμα που προκάλεσε η οικονομική κρίση, έχει ουσιαστικά παγώσει. Ένα φιλόδοξο πρόγραμμα για την αντιστροφή του brain drain, το οποίο θα χρηματοδοτούνταν με ευρωπαϊκούς πόρους, οδηγήθηκε τελικά σε ακύρωση, προκαλώντας έντονη απογοήτευση στην επιστημονική κοινότητα. Αυτό αναφέρει σε δημοσίευμά του το Politico, φιλοξενώντας δηλώσεις ομάδας καθηγητών και ερευνητών.
Η ακύρωση του «Trust your Stars» και η απογοήτευση
Η οργή πολλών ερευνητών και επιστημόνων επικεντρώνεται σε ένα κυβερνητικό πρόγραμμα με την ονομασία «Trust your Stars». Πρόκειται για ένα ερευνητικό πρόγραμμα χρηματοδότησης ύψους 80 εκατομμυρίων ευρώ, το οποίο στηριζόταν σε πόρους του ευρωπαϊκού Ταμείου Ανάκαμψης μετά την πανδημία, του Recovery and Resilience Facility.
Καθηγητές και ερευνητές που είχαν επενδύσει στην προοπτική να φέρουν νέους επιστήμονες πίσω στην Ελλάδα μέσω του πολυδιαφημισμένου αυτού προγράμματος, δηλώνουν πλέον απογοητευμένοι. Όπως καταγγέλλουν, περίμεναν για μεγάλο χρονικό διάστημα, μέχρι να πληροφορηθούν ότι το πρόγραμμα δεν πρόκειται τελικά να υλοποιηθεί. Μάλιστα, υποστηρίζουν ότι η κυβέρνηση δεν τους ενημέρωσε εγκαίρως για την εξέλιξη, με αποτέλεσμα να μιλούν για «απογοήτευση» και «προδοσία».
Η κριτική του καθηγητή Αριστείδη Χατζή
Ο Αριστείδης Χατζής, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, εξέφρασε την έντονη δυσαρέσκειά του για την κατάσταση. «Όλη αυτή η συζήτηση για το “brain gain” δεν είναι απλώς ένα αστείο· αποτελεί ένα τεράστιο βήμα προς τα πίσω», δήλωσε χαρακτηριστικά στο Politico.
Ο κ. Χατζής υποστήριξε επίσης ότι η έρευνα έχει πλέον βρεθεί πολύ χαμηλά στις προτεραιότητες της κυβέρνησης. «Κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης, υπήρχε ένας τομέας στον οποίο επενδύονταν χρήματα: η έρευνα, καθώς η Ε.Ε. την είχε θέσει σε προτεραιότητα. Τώρα δεν υπάρχει τίποτα· βρίσκεται στο χαμηλότερο επίπεδο των κυβερνητικών προτεραιοτήτων — πρόκειται για πλήρη εγκατάλειψη», πρόσθεσε.
Το φαινόμενο του brain drain στην Ελλάδα
Υπολογίζεται ότι περίπου 500.000 άνθρωποι έφυγαν στο εξωτερικό κατά τη διάρκεια της ελληνικής οικονομικής κρίσης, η οποία ξεκίνησε το 2008. Η κρίση συρρίκνωσε την οικονομία της χώρας κατά περίπου ένα τέταρτο και εκτόξευσε την ανεργία στο 28%.
Η Ελλάδα είχε γνωρίσει μαζική μετανάστευση και στο παρελθόν, μεταξύ άλλων και τις δεκαετίες μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Αυτή τη φορά, όμως, μεγάλο μέρος όσων έφυγαν ήταν πολίτες με υψηλό μορφωτικό επίπεδο και εξειδικευμένες δεξιότητες, γεγονός που καθιστά το φαινόμενο του brain drain ιδιαίτερα σημαντικό.
Κυβερνητικές πρωτοβουλίες και η συνολική εικόνα
Η κυβέρνηση έχει επιχειρήσει τα τελευταία χρόνια να αντιστρέψει αυτή την τάση μέσω του «Brain Regain», μιας πρωτοβουλίας της Νέας Δημοκρατίας. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει μια σειρά μέτρων, μεταξύ των οποίων φορολογική απαλλαγή 50% για επτά χρόνια για όσους πληρούν τις σχετικές προϋποθέσεις. Παράλληλα, η πρωτοβουλία επεκτείνεται και σε θέσεις υψηλής εξειδίκευσης στον δημόσιο τομέα.
Σε γενικές γραμμές, πάντως, η κατάσταση έχει βελτιωθεί σε σχέση με την περίοδο της κρίσης. Σύμφωνα με την έρευνα OECD Diaspora Review Greece, από το 2021 και μετά καταγράφεται σταθερή αύξηση του αριθμού των πολιτών που επιστρέφουν στην Ελλάδα. Το 2023 αποτέλεσε έτος-ορόσημο, καθώς, για πρώτη φορά από την έναρξη της κρίσης, περισσότεροι άνθρωποι επέστρεψαν στη χώρα απ’ όσους έφυγαν.
Συγκεκριμένα, κατά τη διετία 2023–2024, 69.000 Έλληνες έφυγαν από τη χώρα, ενώ 98.000 επέστρεψαν. Ωστόσο, στην επιστημονική κοινότητα η κατάσταση παραμένει διαφορετική και το πρόβλημα της επιστροφής των επιστημόνων παραμένει σημαντικό.
Πηγή: Topontiki