Η εκλογική συντριβή των Ρεπουμπλικανών στις ενδιάμεσες εκλογές των ΗΠΑ και η απώλεια του ελέγχου και των δύο σωμάτων του Κογκρέσου έχουν προκαλέσει εμφανή αμηχανία στην ευρωπαϊκή ακροδεξιά. Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι του Ντόναλντ Τραμπ αναζητούν πλέον τρόπους να κρατήσουν αποστάσεις από τον πρώην Αμερικανό πρόεδρο, χωρίς ωστόσο να οδηγηθούν σε ρήξη. Η πολιτική μόδα του τραμπισμού, αν και δεν έχει εξαφανιστεί από την Ευρώπη, έπαψε ξαφνικά να είναι τόσο ελκυστική για εκείνους που μέχρι πρότινος διαφήμιζαν τη στενή τους σχέση μαζί του.
Η αμηχανία της ευρωπαϊκής ακροδεξιάς
Η σαρωτική ήττα των Ρεπουμπλικανών στις ενδιάμεσες εκλογές των Ηνωμένων Πολιτειών έχει θέσει την ευρωπαϊκή ακροδεξιά σε μια θέση αμηχανίας. Ενώ ο τραμπισμός ως πολιτική τάση παραμένει παρών στην Ευρώπη, η εκλογική αποτυχία του Τραμπ και του κόμματός του έχει μειώσει την ελκυστικότητά του για τους Ευρωπαίους ομοϊδεάτες του. Η απώλεια του ελέγχου τόσο της Βουλής των Αντιπροσώπων όσο και της Γερουσίας από τους Ρεπουμπλικανούς σηματοδοτεί μια σημαντική μεταβολή στο πολιτικό τοπίο των ΗΠΑ, η οποία δεν περνά απαρατήρητη στην ευρωπαϊκή ήπειρο.
Η αμηχανία αυτή πηγάζει από την ανάγκη των ευρωπαϊκών ακροδεξιών κομμάτων να επαναπροσδιορίσουν τη στάση τους απέναντι στον Ντόναλντ Τραμπ. Μέχρι πρότινος, η νίκη του το 2024 και η επιστροφή του στον Λευκό Οίκο είχε αντιμετωπιστεί ως επιβεβαίωση μιας ευρύτερης ιδεολογικής μετατόπισης στη Δύση, αποτελώντας ένα πολιτικό παράσημο για τους Ευρωπαίους υποστηρικτές του. Ωστόσο, η πρόσφατη εκλογική αποδοκιμασία έχει αλλάξει τα δεδομένα, καθιστώντας τον Τραμπ ένα πιθανό βάρος για τις δικές τους εκλογικές φιλοδοξίες.
Ιδεολογική ταύτιση, εκλογικό βάρος
Το πρόβλημα που αντιμετωπίζει η ευρωπαϊκή ακροδεξιά δεν είναι ιδεολογικό. Οι περισσότεροι εκπρόσωποί της εξακολουθούν να συμμερίζονται τις απόψεις του Αμερικανού προέδρου σε κρίσιμα ζητήματα, όπως το μεταναστευτικό, η εθνική κυριαρχία, η παγκοσμιοποίηση και η σύγκρουση με τις φιλελεύθερες πολιτικές ελίτ. Η κοινή αυτή ιδεολογική βάση παραμένει ισχυρή και αποτελεί τον πυρήνα της σύνδεσής τους με τον τραμπισμό.
Ωστόσο, το πρόβλημα είναι πλέον καθαρά εκλογικό. Ο Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος μετά τη νίκη του το 2024 αποτελούσε ένα ισχυρό πολιτικό παράσημο και ένα σύμβολο επιτυχίας για τους Ευρωπαίους ομοϊδεάτες του, κινδυνεύει τώρα να εξελιχθεί σε βάρος για τις δικές τους εκλογικές επιδιώξεις. Αυτή η μεταστροφή έχει οδηγήσει σε ένα ιδιότυπο πολιτικό φαινόμενο, όπου οι ακροδεξιοί στην Ευρώπη εκφράζουν την επιθυμία τους για τον τραμπισμό ως ιδεολογία, αλλά όχι απαραίτητα για τον ίδιο τον Ντόναλντ Τραμπ ως πολιτικό πρόσωπο.
Πολιτική απεξάρτηση χωρίς ιδεολογικό διαζύγιο
Το κοινό στοιχείο στις τοποθετήσεις των ευρωπαϊκών ακροδεξιών κομμάτων είναι εντυπωσιακό: ασκούν κριτική στις επιλογές του Ντόναλντ Τραμπ, αλλά αποφεύγουν, κατά κανόνα, να συγκρουστούν προσωπικά μαζί του. Πρόκειται για μια προσπάθεια πολιτικής απεξάρτησης, η οποία επιδιώκει να αποσυνδέσει την εκλογική τους τύχη από την προσωπική εικόνα του Τραμπ, χωρίς όμως να οδηγηθεί σε ένα ιδεολογικό διαζύγιο από τις αρχές του τραμπισμού.
Πέρα από την επιφανειακή αυτή στάση, υπάρχει και μια βαθύτερη πολιτική διάσταση. Ο Τραμπ είχε κερδίσει τις εκλογές του 2024 υποσχόμενος οικονομική ανακούφιση, περιορισμό των διεθνών εμπλοκών και επιστροφή στην ευημερία. Δύο χρόνια αργότερα, η δυσαρέσκεια για το κόστος ζωής, τις τιμές της ενέργειας και τον πόλεμο στο Ιράν συνέβαλε καθοριστικά στην εκλογική αποδοκιμασία των Ρεπουμπλικανών. Αυτό το γεγονός υπογραμμίζει ότι η οργή μπορεί να φέρει ένα κόμμα στην εξουσία, αλλά δεν αρκεί για να το διατηρήσει εκεί.
Η δυσαρέσκεια των ψηφοφόρων και οι φόβοι στην Ευρώπη
Αυτή ακριβώς η δυναμική είναι που φοβούνται οι Ευρωπαίοι ακροδεξιοί. Η κοινωνική δυσαρέσκεια στις χώρες τους, όπως στη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία ή την Ισπανία, δεν περιορίζεται αποκλειστικά στο μεταναστευτικό ζήτημα. Αντιθέτως, περιλαμβάνει ένα φάσμα προβλημάτων που διαμορφώνουν ένα πολύ πιο σύνθετο πολιτικό περιβάλλον.
Η στεγαστική κρίση, οι χαμηλοί μισθοί, η ακρίβεια και η ανασφάλεια των νεότερων γενεών αποτελούν παράγοντες που επηρεάζουν σημαντικά την κοινή γνώμη. Το αμερικανικό εκλογικό αποτέλεσμα λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι η απλή καταγγελία του συστήματος, χωρίς δοκιμασμένη εφαρμογή των υποσχέσεων, μπορεί να μην είναι αρκετή για τη διατήρηση της εξουσίας. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για πολιτικές δυνάμεις που έχουν οικοδομήσει μεγάλο μέρος της απήχησής τους πάνω σε τέτοιες καταγγελίες.
Το μήνυμα στην Ελλάδα
Το πολιτικό μήνυμα από τις εξελίξεις στις ΗΠΑ φτάνει αναπόφευκτα και στην Ελλάδα. Εγχώριοι υποστηρικτές του τραμπισμού, όπως ο Κυριάκος Βελόπουλος, ο Πάνος Καμμένος και η Αφροδίτη Λατινοπούλου, είχαν αντιμετωπίσει την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο ως επιβεβαίωση μιας ευρύτερης ιδεολογικής μετατόπισης της Δύσης.
Η τρέχουσα κατάσταση, ωστόσο, τους αναγκάζει να επανεξετάσουν τη στρατηγική τους και την έκταση της ταύτισής τους με τον Αμερικανό πρώην πρόεδρο. Η ανάγκη για πολιτική απεξάρτηση, χωρίς να εγκαταλείπουν τις βασικές ιδεολογικές τους αρχές, αποτελεί πλέον ένα κεντρικό ζήτημα και για τους Έλληνες εκπροσώπους της ακροδεξιάς.
Με πληροφορίες από: Topontiki