Σοβαρά ερωτήματα έχουν προκύψει για την πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Πολιτισμού και προσωπικά για την υπουργό Λίνα Μενδώνη, μετά την ακύρωση δύο διαγωνισμών που αφορούσαν την εμπορική εκμετάλλευση υπηρεσιών και εγκαταστάσεων σε κορυφαίους αρχαιολογικούς χώρους της χώρας. Η απόφαση αυτή, που ελήφθη από την αρμόδια Ενιαία Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων (ΕΑΔΗΣΥ), έστειλε τις σχετικές διαδικασίες στον «κάλαθο των αχρήστων», αναδεικνύοντας σοβαρά ζητήματα νομιμότητας και διαφάνειας.
Οι ακυρωθέντες διαγωνισμοί και οι χώροι
Οι δύο διαγωνισμοί που ακυρώθηκαν αφορούσαν, αφενός, την παραχώρηση της διαχείρισης των τουαλετών και των ερμαρίων φύλαξης αντικειμένων σε αρχαιολογικούς χώρους, μεταξύ των οποίων η Ακρόπολη. Η Ακρόπολη δέχεται εκατομμύρια επισκέπτες κάθε χρόνο, καθιστώντας τη διαχείριση των συγκεκριμένων υπηρεσιών ιδιαίτερα σημαντική. Η διαχείριση αυτή είχε ανατεθεί στην εταιρεία P.
Αφετέρου, ο δεύτερος διαγωνισμός αφορούσε την εκμετάλλευση 27 πωλητηρίων που βρίσκονται σε μνημεία και μουσεία μεγάλης επισκεψιμότητας. Μεταξύ των χώρων αυτών περιλαμβάνονται η Ακρόπολη, οι Δελφοί, η Κνωσός και η Αρχαία Ολυμπία. Οι συμβάσεις για τις δύο αυτές παραχωρήσεις είχαν υπογραφεί παραμονές Δεκαπενταύγουστου, προκαλώντας ήδη από τότε αντιδράσεις για τους όρους παραχώρησης και τα οικονομικά ανταλλάγματα.
Η παρέμβαση της Ενιαίας Αρχής Δημοσίων Συμβάσεων
Η ακύρωση των διαγωνισμών δεν προήλθε από κάποια πρωτοβουλία αυτοελέγχου εκ μέρους του Υπουργείου Πολιτισμού. Αντιθέτως, οι διαδικασίες ακυρώθηκαν έπειτα από προσφυγές που υπέβαλαν δύο εταιρείες στην Ενιαία Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων (ΕΑΔΗΣΥ). Η παρέμβαση της Αρχής ανέδειξε προβλήματα που συνδέονται άμεσα με την εφαρμογή των κανόνων των δημοσίων συμβάσεων.
Η εξέλιξη αυτή καθιστά την πολιτική ηγεσία του υπουργείου σοβαρά εκτεθειμένη, καθώς δεν πρόκειται απλώς για πολιτικές καταγγελίες περί αδιαφανών διαδικασιών, αλλά για ακυρώσεις που βασίζονται σε διαπιστώσεις της αρμόδιας Αρχής σχετικά με τη νομιμότητα των ενεργειών.
Τα προβλήματα δημοσιότητας για τα πωλητήρια
Στην περίπτωση της σύμβασης που αφορούσε τα 27 πωλητήρια, η ΕΑΔΗΣΥ διαπίστωσε ένα ιδιαίτερα επιβαρυντικό στοιχείο. Συγκεκριμένα, η αρμόδια Αρχή έκρινε ότι υπήρξε πρόβλημα στον ίδιο τον τρόπο δημοσιοποίησης του διαγωνισμού. Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν δημοσιοποιηθεί, η εκτιμώμενη αξία της σύμβασης υπερέβαινε το προβλεπόμενο ενωσιακό κατώφλι.
Αυτό σήμαινε ότι η προκήρυξη του διαγωνισμού έπρεπε να είχε δημοσιευτεί και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Ο σκοπός της ευρωπαϊκής δημοσιότητας είναι να διασφαλίζεται η απαιτούμενη ενημέρωση και η δυνατότητα συμμετοχής ενδιαφερόμενων οικονομικών φορέων από ολόκληρη την ευρωπαϊκή αγορά. Ωστόσο, ακολουθήθηκε μια διαδικασία χωρίς την απαραίτητη ευρωπαϊκή δημοσιότητα, γεγονός που αποτέλεσε τον κρίσιμο λόγο για την ακύρωση του διαγωνισμού.
Ερωτήματα για τη νομιμότητα και τις ευθύνες
Η διαπίστωση αυτή δημιουργεί ένα αυτονόητο πολιτικό ερώτημα: Πώς είναι δυνατόν ένας οργανισμός που διαχειρίζεται τόσο σημαντικούς πολιτιστικούς πόρους να προχωρά σε πολυετή παραχώρηση χωρίς να τηρούνται οι απαιτούμενοι κανόνες δημοσιότητας; Το ερώτημα αυτό εστιάζει στην ευθύνη για την τήρηση των νομικών διαδικασιών.
Παράλληλα, τίθεται το ζήτημα του ποιος είχε την ευθύνη να ελέγξει εγκαίρως τη νομιμότητα της διαδικασίας πριν από την υπογραφή των συμβάσεων. Η ανάδειξη τέτοιων προβλημάτων από την ΕΑΔΗΣΥ υπογραμμίζει την ανάγκη για αυστηρότερο έλεγχο και τήρηση των κανόνων στις δημόσιες συμβάσεις, ειδικά όταν αυτές αφορούν την εκμετάλλευση εθνικών πολιτιστικών πόρων.
Η περίπτωση των τουαλετών και ερμαρίων
Όσον αφορά τον διαγωνισμό για τη διαχείριση των χώρων υγιεινής και των ερμαρίων φύλαξης αντικειμένων, αναφέρεται επίσης ακύρωση μετά τις προσφυγές που υποβλήθηκαν. Ωστόσο, στα διαθέσιμα δημοσιεύματα δεν έχει αποσαφηνιστεί το ιδιαίτερο νομικό σκεπτικό που οδήγησε σε αυτή την απόφαση. Συνεπώς, δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένο ότι η ακύρωση έγινε για τον ίδιο ακριβώς λόγο με αυτόν των πωλητηρίων.
Οι αντιδράσεις για τους όρους παραχώρησης και τα οικονομικά ανταλλάγματα είχαν εκφραστεί ήδη από την υπογραφή των δύο επίμαχων συμβάσεων, παραμονές Δεκαπενταύγουστου. Η εξέλιξη αυτή με την ακύρωση από την ΕΑΔΗΣΥ προσθέτει ένα νέο κεφάλαιο στην υπόθεση, αναδεικνύοντας την ανάγκη για διαφάνεια και τήρηση των κανόνων σε όλες τις δημόσιες συμβάσεις.
Με πληροφορίες από: Topontiki