Έντονος προβληματισμός επικρατεί στην ελληνική κυβέρνηση, τόσο στο Μέγαρο Μαξίμου όσο και στο υπουργείο Εξωτερικών, μετά την αμερικανική στάση των ίσων αποστάσεων στο ζήτημα του τουρκολιβυκού μνημονίου. Η οδηγία της Ουάσιγκτον για «βρείτε τα με την άλλη πλευρά» προκάλεσε αιφνιδιασμό, καθώς η Αθήνα δεν ανέμενε μία τέτοια αντίδραση λίγες ημέρες μετά την επίσκεψη του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, στην ελληνική πρωτεύουσα. Ως απάντηση, η κυβέρνηση αποφάσισε την επανέναρξη των διαβουλεύσεων με την Αίγυπτο για την επέκταση και ολοκλήρωση της οριοθέτησης της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) μεταξύ των δύο χωρών.
Η αμερικανική στάση και ο προβληματισμός της Αθήνας
Η ελληνική κυβέρνηση εμφανίζεται μουδιασμένη από την τακτική των ίσων αποστάσεων που επέλεξε η αμερικανική πλευρά, ειδικά σε ένα ζήτημα που η Αθήνα συνδέει ευθέως με τα κυριαρχικά της δικαιώματα. Ο προβληματισμός είναι έντονος, καθώς η ελληνική διπλωματία θεωρούσε ότι οι αμερικανικές θέσεις απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο ήταν σαφείς και δεν προμήνυαν μία τέτοια προσέγγιση.
Η σημερινή στάση της Ουάσιγκτον διαφοροποιείται αισθητά από τη γλώσσα που είχε χρησιμοποιήσει το Στέιτ Ντιπάρτμεντ μετά την υπογραφή του μνημονίου το 2019. Αυτή η αλλαγή στην προσέγγιση, λίγο μετά την επίσκεψη του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, στην Αθήνα, έχει δημιουργήσει ερωτήματα και αναπροσαρμογές στην ελληνική διπλωματική στρατηγική.
Επανεκκίνηση διαβουλεύσεων με την Αίγυπτο
Μετά τον αρχικό αιφνιδιασμό, η κυβέρνηση επιχείρησε να δείξει ότι ελέγχει την κατάσταση και προχώρησε σε άμεσες ενέργειες. Το υπουργείο Εξωτερικών αποφάσισε την επανέναρξη των διαβουλεύσεων με το Κάιρο, με στόχο την επέκταση και ολοκλήρωση της οριοθέτησης της ΑΟΖ Ελλάδας και Αιγύπτου.
Οι διαβουλεύσεις αυτές θα πραγματοποιηθούν σύμφωνα με τις αρχές του Διεθνούς Δικαίου και τις διατάξεις της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS). Η κίνηση αυτή σηματοδοτεί μία στροφή της ελληνικής διπλωματίας προς την ενίσχυση των διμερών σχέσεων και της συνεργασίας με την Αίγυπτο σε θέματα θαλάσσιων ζωνών.
Η τηλεφωνική επικοινωνία Γεραπετρίτη – Αμπντελάτι
Στο πλαίσιο αυτής της επανεκκίνησης, πραγματοποιήθηκε τηλεφωνική επικοινωνία μεταξύ του Έλληνα υπουργού Εξωτερικών, Γιώργου Γεραπετρίτη, και του Αιγύπτιου ομολόγου του, Μπαντρ Αμπντελάτι. Οι δύο υπουργοί συμφώνησαν να προχωρήσουν στα επόμενα βήματα προς την κατεύθυνση της οριοθέτησης των θαλάσσιων ζωνών.
Σύμφωνα με τον εκπρόσωπο του αιγυπτιακού υπουργείου Εξωτερικών, πρέσβη Νάντερ Ζάκι, κατά τη διάρκεια της επικοινωνίας, οι δύο υπουργοί απέρριψαν κατηγορητικά την κύρωση από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης του μνημονίου που υπεγράφη το 2019 μεταξύ της κυβέρνησης του Φάγεζ αλ Σάρατζ και της Τουρκίας. Αμφότεροι υπογράμμισαν τη σημασία του σεβασμού των αρχών του Διεθνούς Δικαίου και των διατάξεων της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 (UNCLOS).
Η συμφωνία Ελλάδας-Αιγύπτου του 2020
Η διμερής συμφωνία οριοθέτησης Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου, η οποία υπογράφηκε τον Αύγουστο του 2020, αποτελεί ένα σημαντικό προηγούμενο σε αυτή την προσπάθεια. Η συμφωνία αυτή αφορά ένα τμήμα της περιοχής στην οποία επικαλύπτονται οι διεκδικήσεις που αποτυπώνονται στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, παρέχοντας έτσι μία βάση για τις περαιτέρω διαβουλεύσεις.
Η εν λόγω συμφωνία αποτελεί μέρος της στρατηγικής της Ελλάδας για την προάσπιση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων και την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών της σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο, σε αντιδιαστολή με τις μονομερείς ενέργειες που αμφισβητούν την εδαφική της ακεραιότητα.
Οι επιφυλάξεις της Αιγύπτου στο παρελθόν
Παρόλα αυτά, είναι σημαντικό να ληφθεί υπόψη η παραδοσιακή στάση της Αιγύπτου, η οποία στο παρελθόν έχει αποφύγει κινήσεις που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ευθεία αντιπαράθεση με την Τουρκία. Ειδικότερα, η Αίγυπτος δεν θέλησε να εμπλακεί άμεσα στην ελληνοτουρκική διαμάχη σχετικά με την επήρεια του συμπλέγματος του Καστελλόριζου και της Ρόδου.
Ο λόγος αυτής της επιφύλαξης έγκειται στο γεγονός ότι μία πλήρης οριοθέτηση ανατολικά του 28ου μεσημβρινού θα άγγιζε περιοχές τις οποίες η Άγκυρα θεωρεί τμήμα της δικής της υφαλοκρηπίδας. Αυτή η ιστορική στάση της Αιγύπτου αποτελεί παράγοντα που ενδεχομένως να επηρεάσει την πορεία των επερχόμενων διαβουλεύσεων, παρά την τρέχουσα σύγκλιση απόψεων.
Με πληροφορίες από: Topontiki