Η έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, επτά χρόνια μετά την υπογραφή του και έξι χρόνια μετά την απόρριψή του από το ίδιο σώμα, δεν αποτελεί μια αιφνιδιαστική μεταστροφή. Είναι το αποτέλεσμα της συστηματικής προσέγγισης της Άγκυρας με την ηγεσία της ανατολικής Λιβύης, της ανακατανομής ισχύος στο στρατόπεδο του Χαλίφα Χαφτάρ και των αλλαγών που σημειώθηκαν τις τελευταίες εβδομάδες στην ηγεσία του λιβυκού Κοινοβουλίου.
Η απόφαση της Βουλής και η τουρκική οπτική
Το Κοινοβούλιο, που εδρεύει στο Τομπρούκ της ανατολικής Λιβύης, ανακοίνωσε ότι ενέκρινε ομόφωνα το μνημόνιο του Νοεμβρίου 2019. Παράλληλα, κατήργησε τις αποφάσεις του 2020 με τις οποίες είχε απορρίψει τις συμφωνίες της τότε κυβέρνησης της Τρίπολης με την Άγκυρα και είχε ζητήσει τη διακοπή των πολιτικών σχέσεων με την Τουρκία.
Στην απόφαση αυτή, η Τουρκία βλέπει να αίρεται ένα σημαντικό πολιτικό εμπόδιο που αντιμετώπιζε μέχρι σήμερα στην προσπάθειά της να κατοχυρώσει τις επεκτατικές διεκδικήσεις της στην Ανατολική Μεσόγειο. Υποστηρικτές της «Γαλάζιας Πατρίδας» ζητούν την επιστροφή της Τουρκίας στις σεισμικές έρευνες και τις γεωτρήσεις.
Ο βουλευτής Τάρεκ αλ Τζερούσι δήλωσε ότι η συμφωνία ενισχύει τη θέση της Λιβύης ως πολιτικού, στρατιωτικού και οικονομικού εταίρου μεγάλων δυνάμεων. Ανέφερε πως «ορισμένες χώρες ενδέχεται να ενοχληθούν από αυτή τη συμφωνία, αλλά αυτό που έχει σημασία για εμάς είναι το εθνικό μας συμφέρον».
Η προσέγγιση της Άγκυρας με το στρατόπεδο Χαφτάρ
Το 2019, όταν η Τουρκία υπέγραφε τη συμφωνία με την Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας του Φαγέζ αλ Σάρατζ, οι δυνάμεις του Χαλίφα Χαφτάρ επιχειρούσαν να καταλάβουν την Τρίπολη. Η τουρκική στρατιωτική επέμβαση συνέβαλε καθοριστικά στην απόκρουση της επίθεσης, τοποθετώντας την Άγκυρα απέναντι στον ισχυρό άνδρα της ανατολικής Λιβύης, τον οποίο υποστήριζαν μεταξύ άλλων η Αίγυπτος, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Ρωσία.
Τα επόμενα χρόνια, ωστόσο, η Τουρκία διεύρυνε την πολιτική της πέρα από την αποκλειστική στήριξη στην κυβέρνηση της Τρίπολης και άρχισε να καλλιεργεί σχέσεις με το στρατόπεδο Χαφτάρ. Η προσέγγιση εντάθηκε, με κεντρικό συνομιλητή τον Σαντάμ Χαφτάρ, γιο του στρατάρχη, αναπληρωτή διοικητή των δυνάμεών του και πρόσωπο με αυξανόμενη πολιτική και στρατιωτική επιρροή.
Τον Ιούνιο, ο Σαντάμ Χαφτάρ συναντήθηκε στη Βεγγάζη με τον επικεφαλής της τουρκικής υπηρεσίας πληροφοριών ΜΙΤ, Ιμπραχίμ Καλίν. Τον Ιούλιο είχε συνομιλίες στην Άγκυρα με τον υπουργό Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, ο οποίος τον Αύγουστο επισκέφθηκε τόσο την Τρίπολη όσο και τη Βεγγάζη, συναντώντας τον ίδιο τον Χαλίφα Χαφτάρ, τον γιο του Σαντάμ και τον τότε πρόεδρο της Βουλής, Ακίλα Σάλεχ.
Οι αντιδράσεις στην Ελλάδα και το διεθνές δίκαιο
Διεθνολόγοι χαρακτήρισαν την επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου ως ιδιαιτέρως αρνητική εξέλιξη για την Ελλάδα. Παραβιάζει το διεθνές Δίκαιο και το Δίκαιο της Θάλασσας, όπως ανέφερε και το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών, δημιουργώντας νέα δεδομένα σε πολιτικό και γεωστρατηγικό επίπεδο και αυξάνοντας την πίεση προς την Ελλάδα, ειδικά σε ό,τι αφορά τα ενεργειακά έργα.
Ο Παναγιώτης Ιωακειμίδης, ομότιμος καθηγητής Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών στο ΕΚΠΑ, τόνισε ότι ενισχύεται η πολιτική θέση της Τουρκίας στη Λιβύη, αν και το μνημόνιο παραμένει έκνομο, χωρίς να παράγει συνέπειες ή να δημιουργεί δικαιώματα και υποχρεώσεις για οποιαδήποτε τρίτη χώρα. Επεσήμανε ότι είναι παράνομο επειδή, όπως προβλέπει η Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας, πρέπει να υπάρχουν παρακείμενες ή απέναντι ακτές προκειμένου να γίνει οριοθέτηση, κάτι που δεν ισχύει για τις δύο χώρες.
Από την πλευρά του, ο Σωτήρης Ρούσσος, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, χαρακτήρισε την εξέλιξη πολύ δυσμενή, υποστηρίζοντας ότι η ελληνική πλευρά δεν είχε καμία πραγματική στρατηγική απέναντι σε καμία από τις δύο πλευρές στη Λιβύη. Πρόσθεσε ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο ουσιαστικά δηλώνει ότι η Κρήτη δεν έχει επήρεια ανατολικά και νότια, το ίδιο και τα Δωδεκάνησα, χωρίς να εδράζεται στο διεθνές Δίκαιο και το Δίκαιο της Θάλασσας.
Αλλαγές στην ηγεσία του λιβυκού Κοινοβουλίου
Η επικύρωση του μνημονίου έρχεται μετά από αλλαγές στην ηγεσία του λιβυκού Κοινοβουλίου. Πριν από μερικές ημέρες, απομακρύνθηκε ο Ακίλα Σάλεχ, ο οποίος διετέλεσε πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων για 12 έτη.
Με πληροφορίες από: newsbeast.gr, ieidiseis.gr