Σε μια εξέλιξη με ιδιαίτερη γεωπολιτική βαρύτητα για την Ανατολική Μεσόγειο, η Βουλή των Αντιπροσώπων στη Λιβύη ενέκρινε την Τρίτη, 20 Οκτωβρίου 2026, το τουρκολιβυκό μνημόνιο για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών. Η απόφαση αυτή, η οποία ανακοινώθηκε από δύο βουλευτές στο πρακτορείο Reuters και επιβεβαιώθηκε από τοπικά μέσα ενημέρωσης, σηματοδοτεί μια σημαντική μεταστροφή της στάσης του λιβυκού κοινοβουλίου. Παράλληλα με την έγκριση της συμφωνίας, οι βουλευτές ανακάλεσαν επισήμως την προηγούμενη απόφαση του 2020 που ζητούσε μποϊκοτάζ της Άγκυρας.
Η μεταστροφή της λιβυκής Βουλής
Η έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων ανατρέπει την προηγούμενη θέση του λιβυκού κοινοβουλίου, το οποίο εδρεύει στο ανατολικό τμήμα της χώρας και συνδέεται πολιτικά με το στρατόπεδο του Χαλίφα Χαφτάρ. Το 2020, το συγκεκριμένο κοινοβούλιο είχε απορρίψει τη συμφωνία και είχε αποφασίσει το μποϊκοτάζ της, αμφισβητώντας τη νομιμότητά της.
Η απόφαση της Τρίτης έρχεται σε αντίθεση με τη μακροχρόνια αντιπαράθεση που υπήρχε μεταξύ του λιβυκού κοινοβουλίου και των αρχών της Τρίπολης. Η Βουλή των Αντιπροσώπων είχε ακολουθήσει διαφορετική πολιτική γραμμή από την κυβέρνηση της Τρίπολης, η οποία ήταν αυτή που υπέγραψε το μνημόνιο με την Άγκυρα.
Το περιεχόμενο και οι αντιδράσεις του μνημονίου
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο υπεγράφη τον Νοέμβριο του 2019 μεταξύ της Τουρκίας και της τότε κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας (GNA) στην Τρίπολη. Η συμφωνία αφορά την οριοθέτηση περιοχών θαλάσσιας δικαιοδοσίας στη Μεσόγειο και είχε προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στην ευρύτερη περιοχή από την πρώτη στιγμή της υπογραφής της.
Η Ελλάδα έχει αμφισβητήσει τη νομιμότητα της συγκεκριμένης οριοθέτησης, υποστηρίζοντας ότι παραβιάζει το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας. Επιπλέον, η ελληνική πλευρά υποστηρίζει ότι το μνημόνιο παραγνωρίζει τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών, γεγονός που έχει οδηγήσει σε διαφωνίες για τις θαλάσσιες περιοχές.
Γεωπολιτικές προεκτάσεις και τουρκικές επιδιώξεις
Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την Τουρκία, καθώς η Άγκυρα επιδιώκει την ενίσχυση της πολιτικής και διπλωματικής παρουσίας της και στην ανατολική Λιβύη. Αυτό συμβαίνει παρά τους παραδοσιακούς δεσμούς που διατηρούσε η Τουρκία κυρίως με την κυβέρνηση της Τρίπολης. Η αλλαγή στάσης του κοινοβουλίου θα μπορούσε να ενισχύσει τη διπλωματική θέση της Τουρκίας στην περιοχή.
Το γεγονός αποκτά επίσης ιδιαίτερη πολιτική σημασία λόγω της μακροχρόνιας διαίρεσης της Λιβύης ανάμεσα σε ανταγωνιστικά κέντρα εξουσίας. Η έγκριση του μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι επιλύονται αυτόματα οι διεθνείς νομικές διαφωνίες που αφορούν τη συμφωνία.
Οι πιέσεις της Άγκυρας και οι διπλωματικές επαφές
Η έγκριση του μνημονίου έρχεται σε μια περίοδο εντατικών επαφών ανάμεσα στην Άγκυρα και την ηγεσία της ανατολικής Λιβύης. Νωρίτερα την Τρίτη, ο ιστότοπος στρατηγικών αναλύσεων Geopolitical Desk είχε κάνει λόγο για «σημαντική πρόοδο στις σχέσεις Τουρκίας – Ανατολικής Λιβύης», αποτυπώνοντας την προσέγγιση των δύο πλευρών.
Σύμφωνα με πληροφορίες, η κυβέρνηση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ασκούσε πολύπλευρες πιέσεις προς τον Σαντάμ Χαφτάρ, γιο του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ. Στόχος των πιέσεων ήταν να παρέμβει ο Σαντάμ Χαφτάρ προς την ηγεσία του λιβυκού κοινοβουλίου υπέρ της επίσημης επικύρωσης της συμφωνίας του 2019. Η Άγκυρα αποσκοπούσε στην εξασφάλιση της συναίνεσης της ανατολικής Λιβύης σε μια συμφωνία την οποία το κοινοβούλιο είχε μέχρι πρότινος απορρίψει.
Παράλληλα με αυτές τις εξελίξεις, ο επικεφαλής των τουρκικών υπηρεσιών πληροφοριών, Ιμπραήμ Καλίν, αναμενόταν στην Τρίπολη την Τρίτη το πρωί για συναντήσεις με ανώτερους αξιωματούχους ασφαλείας. Οι συναντήσεις αυτές εντάσσονται στο πλαίσιο των επαφών της Άγκυρας με τη λιβυκή πλευρά, υπογραμμίζοντας την εντατικοποίηση των διπλωματικών προσπαθειών.
Η ελληνική θέση και οι διαφωνίες
Η νέα αυτή εξέλιξη σημειώνεται σε μια περίοδο κατά την οποία παραμένουν ανοιχτές οι διαφωνίες της Αθήνας με την Τρίπολη για τις θαλάσσιες περιοχές νότια της Κρήτης. Η επικύρωση του μνημονίου δεν προέκυψε ως εντελώς απροσδόκητη εξέλιξη, καθώς στις 13 Οκτωβρίου, δημοσίευμα του Arabic Post, επικαλούμενο πηγές, ανέφερε ότι το λιβυκό κοινοβούλιο προετοιμαζόταν να προχωρήσει στην έγκριση της θαλάσσιας συμφωνίας με την Τουρκία.
Στις 13 Οκτωβρίου, η ελληνική πλευρά είχε απορρίψει λιβυκούς ισχυρισμούς σχετικά με τις έρευνες υδρογονανθράκων νότια της Κρήτης. Η Ελλάδα είχε επαναλάβει τότε ότι, ελλείψει συμφωνίας οριοθέτησης με τη Λιβύη, εφαρμόζει τη μέση γραμμή, διατηρώντας σταθερή τη θέση της επί του θέματος.
Με πληροφορίες από: Ieidiseis, Newsit