Σαράντα πέντε χρόνια έχουν περάσει από την ιστορική «Αλλαγή» του 1981, και το ΠΑΣΟΚ επιστρέφει συμβολικά στο Αιγάλεω. Η Χαριλάου Τρικούπη αναζητά στη μεγάλη κοινωνική συμμαχία εκείνης της εποχής το νήμα για τη σημερινή επιστροφή της στην εξουσία, θέλοντας να αναδείξει τι πραγματικά άλλαξε η πρώτη κυβέρνηση του Ανδρέα Παπανδρέου.
Η ιστορική νίκη της 18ης Οκτωβρίου 1981
Υπάρχουν εκλογικές νίκες που αλλάζουν μια κυβέρνηση και άλλες που αλλάζουν μια εποχή. Η 18η Οκτωβρίου 1981 ανήκει αναμφίβολα στη δεύτερη κατηγορία. Το ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου κέρδισε εκείνη την Κυριακή τις εκλογές με ποσοστό 48,07%, συγκεντρώνοντας 2.726.309 ψήφους και 172 έδρες.
Αντίθετα, η Νέα Δημοκρατία του Γεωργίου Ράλλη έμεινε στο 35,87%. Ωστόσο, οι αριθμοί αυτοί περιγράφουν μόνο ένα μέρος όσων συνέβησαν εκείνη την ημέρα, καθώς το πραγματικό μέγεθος της «Αλλαγής» ήταν πολύ πιο βαθύ.
Κοινωνική και ψυχολογική «Αλλαγή»
Το μέγεθος της «Αλλαγής» του 1981 ήταν πρωτίστως κοινωνικό, πολιτικό και, σε μεγάλο βαθμό, ψυχολογικό. Ένα τεράστιο τμήμα της ελληνικής κοινωνίας, το οποίο επί δεκαετίες αισθανόταν αποκλεισμένο από τα κέντρα της πολιτικής, οικονομικής και κρατικής εξουσίας, απέκτησε για πρώτη φορά την αίσθηση ότι το κράτος μπορούσε να είναι και δικό του.
Αυτή η μετατόπιση στην αντίληψη της εξουσίας ήταν καθοριστική, δίνοντας φωνή και παρουσία σε ανθρώπους που μέχρι τότε έβλεπαν το κράτος ως αντίπαλο ή ως έναν μηχανισμό στον οποίο δεν είχαν πρόσβαση.
Οι ρίζες της διαίρεσης και η Μεταπολίτευση
Για να κατανοήσει κανείς πλήρως τι συνέβη το 1981, είναι απαραίτητο να ανατρέξει πολύ πριν από τη Μεταπολίτευση. Ο Εμφύλιος Πόλεμος είχε αφήσει πίσω του μια βαθιά διαιρεμένη κοινωνία. Η Αριστερά, οι ηττημένοι του Εμφυλίου, οι οικογένειές τους και ευρύτερα ο δημοκρατικός και προοδευτικός κόσμος είχαν βιώσει επί δεκαετίες αποκλεισμούς, διώξεις και πολιτικές διακρίσεις.
Ακόμη και μετά την αποκατάσταση της Δημοκρατίας το 1974, η πολιτική εξουσία παρέμενε σε μεγάλο βαθμό υπόθεση ενός κόσμου που είχε τις ρίζες του στην προδικτατορική Ελλάδα, διατηρώντας ένα αίσθημα περιθωριοποίησης σε μεγάλα τμήματα του πληθυσμού.
Η ευρεία κοινωνική συμμαχία του ΠΑΣΟΚ
Το ΠΑΣΟΚ, υπό την ηγεσία του Ανδρέα Παπανδρέου, άλλαξε αυτή την εικόνα. Στην κοινωνική συμμαχία που συγκρότησε συναντήθηκαν αγρότες, εργάτες, μικρομεσαίοι, δημόσιοι υπάλληλοι, νέοι, γυναίκες, άνθρωποι της επαρχίας και των λαϊκών συνοικιών.
Σε αυτή τη συμμαχία εντάχθηκε και η δημοκρατική παράταξη που κουβαλούσε ακόμη τις πληγές του Εμφυλίου και της μετεμφυλιακής περιόδου. Το 1981, επομένως, δεν σήμαινε απλώς ότι η Νέα Δημοκρατία έχασε και το ΠΑΣΟΚ κέρδισε, αλλά ότι άλλαξε η κοινωνική σύνθεση της εξουσίας.
Εμβληματικές μεταρρυθμίσεις της πρώτης κυβέρνησης
Μία από τις εμβληματικότερες κινήσεις της πρώτης κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ υπήρξε η αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης. Ακολούθησαν η δημιουργία του Εθνικού Συστήματος Υγείας, σημαντικές αλλαγές στην εκπαίδευση και στο οικογενειακό δίκαιο, καθώς και μια γενικότερη διεύρυνση του κοινωνικού κράτους.
Είναι χαρακτηριστικό ότι ακόμη και σε μεταγενέστερη συζήτηση στη Βουλή, η εποχή εκείνη περιγράφηκε ως η στιγμή κατά την οποία «το άλλο μισό του ελληνικού λαού», που είχε παραγκωνιστεί, απέκτησε επιτέλους τη δυνατότητα συμμετοχής και εκπροσώπησης.
Με πληροφορίες από: topontiki.gr