Στις 3 Σεπτεμβρίου του 1974, σε μια περίοδο όπου η Ελλάδα μετρούσε λίγες μόλις εβδομάδες δημοκρατικής ζωής μετά την πτώση της δικτατορίας, ο Ανδρέας Παπανδρέου παρουσίασε την «Ιδρυτική Διακήρυξη Βασικών Αρχών και Στόχων» του Πανελλήνιου Σοσιαλιστικού Κινήματος. Η εκδήλωση έλαβε χώρα στο ξενοδοχείο «King Palace» της Αθήνας, σηματοδοτώντας τη γέννηση του ΠΑΣΟΚ. Αυτό το νέο κίνημα έμελλε να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο στην πολιτική σκηνή της χώρας για πολλές δεκαετίες, βασιζόμενο σε αρχές όπως η Εθνική Ανεξαρτησία, η Λαϊκή Κυριαρχία, η Κοινωνική Απελευθέρωση και η Δημοκρατία.
Το πολιτικό κλίμα πριν την ίδρυση
Η Ελλάδα βρισκόταν σε μια κρίσιμη καμπή της ιστορίας της, καθώς η πτώση της δικτατορίας είχε αφήσει πίσω της βαθιά τραύματα και μια κοινωνία σε αναβρασμό. Η τραγωδία της Κύπρου είχε επιτείνει την αίσθηση της ανάγκης για αλλαγή, ενώ το παλιό πολιτικό σκηνικό φαινόταν να μην μπορεί να ανταποκριθεί στις νέες απαιτήσεις και τις αλλαγές που είχαν συντελεστεί κατά τη διάρκεια των επτά ετών της χούντας.
Σε αυτό το πλαίσιο, στις 24 Ιουλίου 1974, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής είχε επιστρέψει στην Ελλάδα μετά την κατάρρευση της δικτατορίας και τη σοβαρή κυπριακή κρίση, σχηματίζοντας κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας. Παρά την αποκατάσταση της δημοκρατίας, η επταετία είχε αφήσει πίσω της ένα βαρύ κληροδότημα πολιτικών διώξεων, εξοριών και φυλακίσεων, δημιουργώντας ένα ισχυρό αίτημα για ριζική αλλαγή στην ελληνική κοινωνία. Παράλληλα, η ελληνική Αριστερά επανερχόταν στη νόμιμη πολιτική ζωή, ενώ η παραδοσιακή Κεντροαριστερά αναζητούσε τον νέο της ρόλο σε αυτό το μεταβατικό περιβάλλον.
Η επιστροφή του Ανδρέα Παπανδρέου
Μέσα σε αυτό το φορτισμένο πολιτικό και κοινωνικό περιβάλλον, ο Ανδρέας Παπανδρέου επέστρεψε στην Ελλάδα το βράδυ της 16ης Αυγούστου. Η υποδοχή που του επιφυλάχθηκε ήταν αποθεωτική, με χιλιάδες πολιτικούς του φίλους και απλούς πολίτες να τον υποδέχονται στο αεροδρόμιο του Ελληνικού και κατά μήκος της διαδρομής προς το Καστρί.
Το κυρίαρχο σύνθημα που δονούσε την ατμόσφαιρα εκείνη την ημέρα ήταν «ΝΑΤΟ, ΣΙΑ, προδοσία!», αντανακλώντας το κλίμα της εποχής. Μαζί του, κατά την έξοδό του από το αεροπλάνο, ήταν η σύζυγός του Μαργαρίτα, ο γιος του Γιώργος, καθώς και οι Κίμων Κουλούρης, Αγγέλα Κοκκόλα και Μιχάλης Ζιάγκας, πρόσωπα που θα συνδέονταν με το νέο πολιτικό εγχείρημα.
Η ιδρυτική διακήρυξη στο «King Palace»
Λίγες εβδομάδες μετά την επιστροφή του, ο Ανδρέας Παπανδρέου προχώρησε στην επίσημη παρουσίαση των ιδρυτικών αρχών του κινήματος που θα άλλαζε την πολιτική ιστορία της Ελλάδας. Στις 3 Σεπτεμβρίου 1974, στο ξενοδοχείο «King Palace» της Αθήνας, ο πολιτικός που είχε επιστρέψει στην Ελλάδα μόλις λίγες ημέρες πριν, έθετε τις βάσεις για τη δημιουργία ενός νέου πολιτικού φορέα.
Σε αυτή την ιστορική στιγμή, ο Ανδρέας Παπανδρέου παρουσίασε την «Ιδρυτική Διακήρυξη Βασικών Αρχών και Στόχων» του Πανελλήνιου Σοσιαλιστικού Κινήματος. Με αυτή την ενέργεια, το ΠΑΣΟΚ ήταν πλέον γεγονός, σηματοδοτώντας την έναρξη μιας νέας εποχής για την ελληνική πολιτική σκηνή και την έκφραση των αιτημάτων της κοινωνίας.
Οι βασικές αρχές και τα σύμβολα του κινήματος
Η ιδρυτική διακήρυξη του ΠΑΣΟΚ βασίστηκε σε τέσσερις κεντρικούς πυλώνες που αποτέλεσαν τον ιδεολογικό του άξονα. Αυτοί ήταν η «Εθνική Ανεξαρτησία», η «Λαϊκή Κυριαρχία», η «Κοινωνική Απελευθέρωση» και η «Δημοκρατία». Οι αρχές αυτές εκφράζονταν μέσα από το κείμενο της διακήρυξης και αποτέλεσαν τη βάση για τη δράση και τις πολιτικές του κινήματος.
Πέρα από τις αρχές, το ΠΑΣΟΚ συνδέθηκε και με ισχυρά σύμβολα που ταυτίστηκαν με μια ολόκληρη εποχή στην Ελλάδα. Ο πράσινος ήλιος και το σύνθημα της «Αλλαγής» έγιναν αναπόσπαστο κομμάτι της ταυτότητας του κινήματος, εκφράζοντας τις προσδοκίες και τις ελπίδες της κοινωνίας για μια νέα πορεία.
Με πληροφορίες από: Enikos