Ένα νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) τέθηκε σε ισχύ, με την υπουργική απόφαση να δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως στις 19 Αυγούστου 2026. Το πλαίσιο αυτό στοχεύει στην ενίσχυση της ενεργειακής αυτονομίας της Ελλάδας, θέτοντας σαφέστερα όρια για την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών και αιολικών σταθμών. Παράλληλα, προβλέπει ιδιαίτερη μέριμνα για τα νησιά και τις προστατευόμενες περιοχές, αντικαθιστώντας τους κανόνες που ίσχυαν από το 2008.
Η φιλοσοφία πίσω από το νέο πλαίσιο
Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, περιέγραψε τη φιλοσοφία του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ, τονίζοντας ότι «στόχος μας είναι να παράγουμε περισσότερη ελληνική ενέργεια από τον ήλιο και τον άνεμο». Αυτό, όπως εξήγησε, θα ενισχύσει την ενεργειακή αυτονομία της χώρας και θα εξασφαλίσει πιο προσιτές τιμές για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις.
Το πλαίσιο επιχειρεί να δώσει απάντηση σε μία από τις πιο δύσκολες εξισώσεις της ενεργειακής μετάβασης: την ανάγκη για περισσότερες ΑΠΕ, αλλά με την ταυτόχρονη θέσπιση σαφέστερων ορίων για το πού και υπό ποιες προϋποθέσεις μπορούν να εγκαθίστανται, εξασφαλίζοντας ουσιαστική προστασία του περιβάλλοντος. Ο κ. Παπασταύρου υπογράμμισε ότι «η αξιοποίηση» του ήλιου και του ανέμου «απαιτεί σχέδιο, κανόνες και σεβασμό στον χώρο και το περιβάλλον», με βασική επιδίωξη να καθορίζονται με μεγαλύτερη σαφήνεια τόσο οι περιοχές ανάπτυξης έργων όσο και αυτές που χρήζουν προστασίας.
Η ανάγκη για αναθεώρηση και οι στόχοι του ΕΣΕΚ
Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ έρχεται να αντικαταστήσει τους κανόνες που είχαν θεσπιστεί το 2008, σε μια περίοδο όπου η παρουσία των ανανεώσιμων πηγών στο ελληνικό ενεργειακό σύστημα ήταν πολύ μικρότερη. Δεκαοκτώ χρόνια αργότερα, τα δεδομένα έχουν αλλάξει ριζικά, καθώς η ανάπτυξη αιολικών και φωτοβολταϊκών έχει επιταχυνθεί σημαντικά, ενώ η αποθήκευση ενέργειας έχει αποκτήσει κεντρικό ρόλο.
Η χώρα καλείται ταυτόχρονα να πετύχει τους φιλόδοξους στόχους του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ). Το ΕΣΕΚ προβλέπει για το 2030 συμμετοχή των ΑΠΕ τουλάχιστον κατά 43% στην ακαθάριστη τελική κατανάλωση ενέργειας και 75,7% στην ακαθάριστη τελική κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας. Το νέο πλαίσιο επιχειρεί έτσι να περάσει την ανάπτυξη των ΑΠΕ σε μια διαφορετική φάση, από τη γρήγορη διείσδυση στην οργανωμένη χωρική ανάπτυξη.
Ενιαίοι περιορισμοί για τα φωτοβολταϊκά έργα
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές που εισάγει το νέο πλαίσιο αφορά τα φωτοβολταϊκά, για τα οποία δημιουργείται ένα ενιαίο πλαίσιο περιορισμών που θα ισχύει σε ολόκληρη την επικράτεια. Σύμφωνα με τους νέους κανόνες, δεν επιτρέπεται η εγκατάσταση νέων φωτοβολταϊκών σταθμών σε μια σειρά από προστατευόμενες και ευαίσθητες περιοχές.
Ειδικότερα, τα νέα φωτοβολταϊκά έργα αποκλείονται από περιοχές του δικτύου Natura 2000, δάση και δασικές εκτάσεις, υγροτόπους Ραμσάρ και μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους. Επίσης, δεν επιτρέπονται σε εθνικούς δρυμούς, κηρυγμένα μνημεία της φύσης και αισθητικά δάση, καθώς και σε Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους. Στις περιοχές αποκλεισμού περιλαμβάνονται επίσης προστατευόμενες περιοχές πολιτιστικής κληρονομιάς, Περιοχές Άνευ Δρόμων και ακτές κολύμβησης. Μετά τη δημόσια διαβούλευση, προστέθηκαν στους περιορισμούς και ιστορικοί τόποι, αρχαία και άλλα προστατευόμενα μνημεία, καθώς και περιοχές στις οποίες βρίσκονται πηγές νερού που προορίζεται για ανθρώπινη κατανάλωση.
Ειδικές προβλέψεις για πλωτά φωτοβολταϊκά και φέρουσα ικανότητα
Το νέο χωροταξικό πλαίσιο προβλέπει επιπλέον περιορισμούς για τα πλωτά φωτοβολταϊκά. Ο σχεδιασμός για αυτά τα έργα θα λαμβάνει υπόψη συγκεκριμένα κριτήρια, όπως τα καταδυτικά πάρκα, τα νεότερα ναυάγια, τις ζώνες αγκυροβολίας και τα τεχνητά υποβρύχια αξιοθέατα, ώστε να διασφαλίζεται η προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος και των σχετικών δραστηριοτήτων.
Νέα δεδομένα δημιουργεί και ο περιορισμός στη συνολική κάλυψη γης από φωτοβολταϊκά. Η λεγόμενη «φέρουσα ικανότητα» υπολογίζεται πλέον σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας και συνδέεται άμεσα με τη συνολική έκταση της εκάστοτε περιοχής. Αυτή η πρόβλεψη αποσκοπεί σε μια πιο ισορροπημένη και οργανωμένη ανάπτυξη των φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων στον ελληνικό χώρο.
Με πληροφορίες από: Newsit, Enikos