«Καμπανάκι» για την πορεία της ελληνικής οικονομίας χτυπά το Ελληνικό Παρατηρητήριο του London School of Economics (LSE), σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του. Η έρευνα διαπιστώνει ότι η χώρα μετατρέπεται σε «οικονομία των καφέ», ενώ η παραγωγικότητα έχει μειωθεί σημαντικά, παρά τις μεταρρυθμίσεις και την οδυνηρή οικονομική προσαρμογή που εφαρμόστηκε κατά την περίοδο 2010-2018.
Η «οικονομία των καφέ» και η πορεία της Ελλάδας
Η μελέτη του Ελληνικού Παρατηρητηρίου του LSE αναδεικνύει μια ανησυχητική τάση για την ελληνική οικονομία, καθώς αυτή φαίνεται να μετατοπίζεται προς το μοντέλο της «οικονομίας των καφέ». Αυτή η μετατροπή, όπως επισημαίνεται, χαρακτηρίζεται από χαμηλή παραγωγικότητα και έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τους δηλωμένους στόχους των τριών προγραμμάτων οικονομικής προσαρμογής που υλοποιήθηκαν στην Ελλάδα μεταξύ του 2010 και του 2018. Οι στόχοι αυτοί περιλάμβαναν την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και τη στήριξη της μακροπρόθεσμης αύξησης της παραγωγικότητας.
Η διαπίστωση αυτή υπογραμμίζει ότι η ανακατανομή της οικονομικής δραστηριότητας και της απασχόλησης προς κλάδους με χαμηλή παραγωγικότητα, όπως η φιλοξενία και η εστίαση, αποτελεί ένα κεντρικό ζήτημα για την οικονομική δομή της χώρας. Η γενικότερη πτώση της παραγωγικότητας, σε συνδυασμό με αυτή τη μετατόπιση, δημιουργεί ερωτήματα σχετικά με την αποτελεσματικότητα των πολιτικών που εφαρμόστηκαν.
Σημαντική μείωση παραγωγικότητας και πραγματικών μισθών
Τα στοιχεία που παρουσιάζει η μελέτη είναι αποκαλυπτικά όσον αφορά την πορεία της παραγωγικότητας της εργασίας στην Ελλάδα. Συγκεκριμένα, η παραγωγικότητα της εργασίας μειώθηκε κατά 16% μεταξύ του 2009 και του 2024, παραμένοντας κάτω από τα επίπεδα που ίσχυαν πριν από την οικονομική κρίση. Αυτή η υποχώρηση αποτελεί ένα σημαντικό εύρημα, το οποίο αναδεικνύει τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις των οικονομικών εξελίξεων.
Ακόμη πιο δραματική ήταν η υποχώρηση των πραγματικών μισθών. Η συνολική μείωση εκτιμάται ότι κυμάνθηκε μεταξύ 26% και 35%. Στον τουριστικό τομέα, μάλιστα, η μείωση των πραγματικών μισθών έφτασε έως και το 60%. Οι συγγραφείς της μελέτης αποδίδουν ένα σημαντικό μέρος αυτής της εξέλιξης στη συρρίκνωση της συνολικής ζήτησης και στην πτώση των πραγματικών αποδοχών, παράγοντες που επηρέασαν άμεσα το εισόδημα των εργαζομένων.
Η μετατόπιση της απασχόλησης και οι επιπτώσεις της στην παραγωγικότητα
Ένας βασικός παράγοντας που, σύμφωνα με τους συγγραφείς, ευθύνεται για περίπου το ένα τρίτο της συνολικής μείωσης της παραγωγικότητας της εργασίας, είναι η μετατόπιση της απασχόλησης προς τους τομείς της φιλοξενίας και της εστίασης. Οι κλάδοι αυτοί, αν και σημαντικοί για την ελληνική οικονομία, χαρακτηρίζονται συχνά από χαμηλότερη παραγωγικότητα σε σύγκριση με άλλους τομείς.
Την εικόνα αυτή επιβάρυνε περαιτέρω η απώλεια εκατοντάδων χιλιάδων θέσεων εργασίας σε πιο παραγωγικούς κλάδους, όπως η μεταποίηση. Παράλληλα, η ανεπαρκής δημιουργία νέων θέσεων εργασίας σε τομείς υψηλής τεχνολογίας και καινοτομίας συνέβαλε στην αρνητική αυτή εξέλιξη. Αυτή η δομική αλλαγή στην αγορά εργασίας έχει μακροπρόθεσμες συνέπειες για το παραγωγικό μοντέλο της χώρας.
Οι συγγραφείς αποδομούν τη λογική των μνημονίων
Οι συγγραφείς της μελέτης, Μιχάλης Νικηφόρος, Βλάσσης Μίσσος, Χρήστος Πιέρρος και Νίκος Ροδουσάκης, στην ουσία τους αποδομούν πλήρως τα μνημόνια και τη λογική που τα διέπει. Επισημαίνουν ότι η ανακατανομή της οικονομικής δραστηριότητας και της απασχόλησης προς την «οικονομία των καφέ», η οποία χαρακτηρίζεται από χαμηλή παραγωγικότητα, σε συνδυασμό με μια γενικότερη πτώση της παραγωγικότητας, έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τους δηλωμένους στόχους των προγραμμάτων οικονομικής προσαρμογής.
Τα προγράμματα αυτά, που εφαρμόστηκαν στην Ελλάδα μεταξύ 2010 και 2018, είχαν ως στόχο τη βελτίωση της κατανομής των πόρων, την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και τη στήριξη της μακροπρόθεσμης αύξησης της παραγωγικότητας. Ωστόσο, τα ευρήματα της μελέτης υποδεικνύουν ότι οι πραγματικές εξελίξεις απέκλιναν σημαντικά από αυτούς τους στόχους, οδηγώντας σε ένα διαφορετικό οικονομικό μοντέλο.
Οι πυλώνες των προγραμμάτων προσαρμογής και οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις
Οι συγγραφείς της μελέτης υπενθυμίζουν ότι τα προγράμματα οικονομικής προσαρμογής στηρίχθηκαν σε δύο βασικούς πυλώνες. Ο πρώτος ήταν μια επιθετική δημοσιονομική εξυγίανση, με κύριο στόχο τη μείωση του δημοσιονομικού ελλείμματος και του δημόσιου χρέους. Ο δεύτερος πυλώνας αφορούσε ένα φιλόδοξο πρόγραμμα διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, το οποίο περιλάμβανε την απελευθέρωση της αγοράς εργασίας και των προϊόντων, τις ιδιωτικοποιήσεις και την αναμόρφωση του φορολογικού συστήματος.
Αν και είναι πλέον ευρέως αποδεκτό ότι οι αρχικές προβλέψεις υποτίμησαν τον αντίκτυπο των προγραμμάτων προσαρμογής στην παραγωγή και την απασχόληση, οι συγγραφείς υπογραμμίζουν ότι έχει γίνει σχετικά λίγη συζήτηση σχετικά με τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις τους στη δομή της ελληνικής οικονομίας και στην παραγωγικότητά της. Το χάσμα μεταξύ των αισιόδοξων αρχικών προβλέψεων και των πραγματικών αποτελεσμάτων παραμένει ένα σημαντικό ζήτημα προς εξέταση.
Με πληροφορίες από: Topontiki