Η γραβιέρα Νάξου, ένα τυρί που αναγνωρίστηκε ως το καλύτερο του κόσμου το 2025 από το Taste Atlas, βρίσκεται αντιμέτωπη με τον κίνδυνο να γίνει είδος πολυτελείας ή ακόμα και να εξαφανιστεί. Η παραγωγή της έχει σημειώσει δραματική μείωση τα τελευταία χρόνια, γεγονός που προκαλεί ανησυχία. Σύμφωνα με έρευνα του Euronews, η παραγωγή αυτού του εκλεκτού προϊόντος, το οποίο φέρει την Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης (ΠΟΠ) από το 1996, υποχωρεί λόγω της μειωμένης παραγωγής γάλακτος στο νησί.
Η μοναδικότητα της παραγωγής
Η γραβιέρα Νάξου παρασκευάζεται από τοπικό αγελαδινό γάλα ή από ένα μείγμα αγελαδινού με πρόβειο και κατσικίσιο γάλα, σε αναλογία 80% προς 20% αντίστοιχα. Η Ένωση Αγροτικών Συνεταιρισμών Νάξου (ΕΑΣ Νάξου) έχει την ευθύνη για την παραγωγή αυτού του τυριού, χρησιμοποιώντας γάλα αποκλειστικά από ζώα που ζουν και εκτρέφονται στο νησί. Η διαδικασία τυροκόμησης ακολουθεί πιστά τους κανόνες της παραδοσιακής τεχνικής σε όλα τα στάδια.
Η ΕΑΣ Νάξου παράγει ετησίως περίπου 1250 τόνους γραβιέρας. Ωστόσο, αυτή η εκλεκτικότητα στην παραγωγή, που διασφαλίζει την ποιότητα και τη μοναδικότητά της, είναι ταυτόχρονα και ο παράγοντας που περιορίζει την ποσότητα του παραγόμενου τυριού.
Η Νάξος: Ένας παράδεισος αρωματικών φυτών
Ο Γιάννης Πολίτης, καθηγητής Φυσιολογίας Θρέψεως – Παραγωγικών Ιδιοτήτων στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, ο οποίος συνεργάζεται με την ΕΑΣ Νάξου, εξηγεί τι καθιστά αυτό το τυρί τόσο ξεχωριστό. Όπως αναφέρει, η Νάξος είναι το μεγαλύτερο νησί των Κυκλάδων και διαθέτει πολύ ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Περίπου το 75% των αρωματικών φυτών που υπάρχουν στην Ευρώπη βρίσκονται στην Ελλάδα, με τη Νάξο να αποτελεί έναν πραγματικό παράδεισο αυτών των φυτών.
Στο νησί, οι αγελάδες βόσκουν στις πεδινές εκτάσεις, ενώ τα αιγοπρόβατα στα ορεινά, τρεφόμενα με χλόη πλούσια σε αρωματικά φυτά. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την παραγωγή γάλακτος με ιδιαίτερη γεύση και σύσταση. Αυτές οι εκλεκτές πρώτες ύλες, σε συνδυασμό με την ιδιαιτερότητα στην παραγωγή, χαρίζουν στη γραβιέρα Νάξου την πολύ γλυκιά γεύση και την υψηλή ελαστικότητά της, επιτρέποντάς της να συναγωνίζεται επάξια με φημισμένες γραβιέρες της Ελβετίας και της Γαλλίας.
Διεθνής αναγνώριση και βραβεία
Πέρα από την ανάδειξή της ως το καλύτερο τυρί του κόσμου από το Taste Atlas το 2025, η γραβιέρα Νάξου έχει λάβει πλήθος διακρίσεων. Το 2011, κέρδισε το χρυσό βραβείο γεύσης στο Φεστιβάλ Ελληνικών Τυριών. Επιπλέον, της απονεμήθηκαν δύο Αστέρια στον Διαγωνισμό Ανώτερης Γεύσης του Ινστιτούτου iTQi των Βρυξελλών τα έτη 2015, 2016 και 2018.
Οι διακρίσεις συνεχίστηκαν και τα επόμενα χρόνια, καθώς το 2017 και το 2020 κατέκτησε το χρυσό βραβείο στον διαγωνισμό Taste Olymp Awards. Αυτές οι βραβεύσεις υπογραμμίζουν την εξαιρετική ποιότητα και τη μοναδική γεύση του τυριού, αναδεικνύοντάς το σε ένα από τα κορυφαία γαστρονομικά προϊόντα διεθνώς.
Προκλήσεις στην αγορά και εξαγωγές
Παρά την παγκόσμια αναγνώριση και τις πολλαπλές διακρίσεις, η γραβιέρα Νάξου δεν κατέχει το μερίδιο αγοράς που της αναλογεί, τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς. Το μεγαλύτερο ποσοστό της παραγωγής προορίζεται για εγχώρια κατανάλωση, ενώ ένα μέρος της εξάγεται σε 20 χώρες. Ωστόσο, οι πωλήσεις θα μπορούσαν να είναι διπλάσιες, ακόμη και τριπλάσιες, αν δεν υπήρχε ο περιορισμός στην παραγωγή.
Η μείωση της παραγωγής γάλακτος στο νησί αποτελεί τον κύριο λόγο για τον οποίο η γραβιέρα Νάξου κινδυνεύει να γίνει ένα δυσεύρετο και ακριβό προϊόν. Η διατήρηση και ενίσχυση της τοπικής κτηνοτροφίας και της παραγωγής γάλακτος θεωρείται κρίσιμη για τη βιωσιμότητα αυτού του εμβληματικού προϊόντος της Νάξου.
Με πληροφορίες από: Topontiki, Ieidiseis