Όταν ένας αγαπημένος μας άνθρωπος βιώνει μια σοβαρή απώλεια, ένα διαζύγιο ή μια κρίση, η φυσική μας αντίδραση είναι να προσπαθήσουμε να τον παρηγορήσουμε. Ωστόσο, υπάρχει μια συγκεκριμένη φράση που συχνά χρησιμοποιούμε, πιστεύοντας ότι προσφέρουμε υποστήριξη, ενώ στην πραγματικότητα ακυρώνουμε τον πόνο του. Αυτή η φράση είναι: «Είσαι τόσο δυνατή/ός» ή «είσαι βράχος». Παρά τις καλές μας προθέσεις, οι ειδικοί της ψυχολογίας επισημαίνουν ότι αυτή η δήλωση λειτουργεί ως μηχανισμός τοξικής θετικότητας, προκαλώντας σοβαρές συνέπειες στην ψυχική υγεία του ατόμου που υποφέρει.
Τα ψυχολογικά εμπόδια της φράσης
Σύμφωνα με τους κλινικούς ψυχολόγους, η φράση «είσαι τόσο δυνατή/ός» δημιουργεί τρία βασικά ψυχολογικά εμπόδια:
- Σύγχυση μεταξύ ανθεκτικότητας και συναισθηματικής καταστολής: Οι ειδικοί τονίζουν ότι συχνά συγχέουμε τη συναισθηματική ανθεκτικότητα με την επίδειξη δύναμης. Όταν επιβραβεύουμε κάποιον για την «δυνατότητά» του, το μήνυμα που λαμβάνει είναι ότι πρέπει να μην εκφράσει τα συναισθήματά του. Αυτό οδηγεί στην καταστολή του πένθους, η οποία συνδέεται με αύξηση των επιπέδων κορτιζόλης και μακροχρόνια ψυχοσωματικά προβλήματα.
- Ακύρωση της πραγματικότητας: Η συγκεκριμένη φράση μπορεί να θεωρηθεί μορφή «συναισθηματικής ατασθαλίας». Προβάλλει μια εικόνα που δεν αντανακλά την πραγματική εμπειρία του ατόμου. Αυτός που υποφέρει δεν επιλέγει να είναι δυνατός, απλώς προσπαθεί να επιβιώσει. Λέγοντας του πόσο δυνατός είναι, ακυρώνουμε την αίσθηση αδυναμίας που βιώνει, κάνοντάς τον να αισθάνεται απομονωμένος.
- Πίεση για διατήρηση «προσωπείου»: Όταν κάποιος ακούει ότι είναι «βράχος», νιώθει την πίεση να διατηρήσει αυτή την εικόνα. Φοβάται να ζητήσει βοήθεια ή να δείξει την ευαλωτότητά του, πιστεύοντας ότι θα απογοητεύσει τους γύρω του.
Γιατί συνεχίζουμε να χρησιμοποιούμε αυτή τη φράση;
Η πλειοψηφία των ανθρώπων καταφεύγει σε αυτή τη φράση ως τρόπο να διαχειριστεί το δικό της άγχος. Όταν έρχονται αντιμέτωποι με τον πόνο του άλλου, ενεργοποιείται το προσωπικό τους υπαρξιακό άγχος. Βλέποντας τον άλλον να παραμένει λειτουργικός, νιώθουν ότι αυτό είναι «δύναμη» και έτσι καθησυχάζουν τον εαυτό τους, αποφεύγοντας την δύσκολη διαδικασία να καθίσουν δίπλα σε ένα βαρύ συναίσθημα.
Τι να πεις σε κάποιον που περνά δύσκολα
Η σύγχρονη ψυχοθεραπεία προτείνει την «ενεργητική παρουσία» και τη συναισθηματική επιβεβαίωση αντί για γενικεύσεις και κλισέ. Ορισμένες προτάσεις περιλαμβάνουν:
- Επιβεβαίωση του συναισθήματος: Αντί να πεις «Είσαι δυνατή/ός, θα το ξεπεράσεις», μπορείς να πεις: «Είναι απόλυτα φυσιολογικό να νιώθεις συντετριμμένος/η αυτή τη στιγμή. Είναι μια φρικτή κατάσταση».
- Δώσε άδεια για ευάλωτη συμπεριφορά: Πες: «Δεν χρειάζεται να δείχνεις δυνατός/ή μπροστά μου. Μπορείς να είσαι όσο ευάλωτος/η νιώθεις».
- Αναγνώρισε τα όρια της γλώσσας: Μπορείς να πεις: «Δεν υπάρχουν λόγια που μπορούν να φτιάξουν αυτό που ζεις. Είμαι όμως εδώ μαζί σου».
- Εστίασε στο «τώρα: Αντί για ένα γενικό «Πώς είσαι;», ρώτα: «Πώς είσαι αυτή τη συγκεκριμένη στιγμή;». Αυτή η μικρή προσθήκη δείχνει πραγματικό ενδιαφέρον για το παρόν.
Τι να θυμάσαι
Η πραγματική στήριξη δεν απαιτεί «σουπερήρωες». Απαιτεί από εμάς τη γενναιότητα να σταθούμε δίπλα στον πόνο του ανθρώπου μας, χωρίς να προσπαθούμε να τον «διορθώσουμε» ή να τον ωραιοποιήσουμε.