Πολλοί από εμάς αναρωτιόμαστε γιατί παραμένουμε σε τοξικές σχέσεις, παρότι γνωρίζουμε τις αρνητικές τους συνέπειες. Η ψυχίατρος Dr. Tracey Marks, με τις αναλύσεις της, προτείνει ότι η απάντηση βρίσκεται στη χημεία του εγκεφάλου μας. Η Dr. Marks τονίζει ότι το πρόβλημα δεν είναι απλώς «λάθος επιλογές στην αγάπη», αλλά ένα πολύπλοκο φαινόμενο που σχετίζεται με τον τρόπο που ο εγκέφαλος συνδέει την ένταση με τη σύνδεση και τη ντοπαμίνη με τον «σωστό» άνθρωπο.
Η ντοπαμίνη και η ψυχολογία των σχέσεων
Η ντοπαμίνη, γνωστή και ως «ορμόνη της χαράς», έχει κεντρικό ρόλο στην αναζήτηση ανταμοιβής. Η Dr. Marks εξηγεί ότι «η ντοπαμίνη αφορά την αντιμετώπιση, τα κίνητρα και την αναζήτηση ανταμοιβής. Είναι η ορμή τού να κυνηγάς αυτό που θέλεις, όχι η τελική ικανοποίηση του να το αποκτάς». Όταν μια σχέση προσφέρει αβεβαιότητα, η ντοπαμίνη απελευθερώνεται σε μεγαλύτερες ποσότητες, δημιουργώντας την ίδια αίσθηση ενθουσιασμού που προκαλεί ο κουλοχέρης.
Σε τοξικές σχέσεις, οι απρόβλεπτοι σύντροφοι προκαλούν αβεβαιότητα, η οποία, για τον εγκέφαλο, ισοδυναμεί με νικηφόρα βραβευμένα αποτελέσματα. Αντίθετα, οι υγιείς σχέσεις προάγουν την έκκριση ωκυτοκίνης και σεροτονίνης, που σχετίζονται με την εμπιστοσύνη και την ικανοποίηση.
Πώς δημιουργούνται οι παγίδες
Η Dr. Marks επισημαίνει ότι ορισμένοι άνθρωποι είναι πιο ευάλωτοι στις τοξικές σχέσεις λόγω των εμπειριών τους στην παιδική ηλικία. Αν η αγάπη συνδέθηκε με το χάος και την αστάθεια, ο εγκέφαλος θα μάθει να ταυτίζει την αστάθεια με τη σύνδεση. Όταν αναπτύσσεται η «ανοχή», χρειάζεται όλο και περισσότερη αστάθεια για να επιτευχθεί η ίδια νευροχημική αντίδραση.
Η Dr. Marks αναγνωρίζει τρία μοτίβα που ενδέχεται να μας εγκλωβίζουν:
- Διαλείπουσα ενίσχυση: Οι εναλλαγές στη συμπεριφορά του συντρόφου δημιουργούν λαχτάρα και εθιστική δυναμική.
- Εφέ παρ' ολίγον νίκης: Οι «σχεδόν νίκες» διεγείρουν μεγαλύτερη ντοπαμίνη από τις πραγματικές νίκες, καθώς ο εγκέφαλος τις εκλαμβάνει ως ένδειξη ότι η ανταμοιβή είναι κοντά.
- Κλιμάκωση της επένδυσης: Η επένδυση χρόνου και ενέργειας σε μια σχέση μπορεί να εμποδίσει την αντικειμενική αξιολόγηση της κατάστασης.
Σημάδια ότι βρίσκεσαι σε τοξική σχέση
Η Dr. Marks προτείνει πέντε ενδείξεις που υποδηλώνουν ότι έχεις εγκλωβιστεί σε μια τοξική σχέση:
- Το κυνήγι είναι πιο σημαντικό από την κατάκτηση. - Οι σταθεροί άνθρωποι φαίνονται βαρετοί. - Νιώθεις άγχος όταν όλα πάνε καλά. - Η σχέση καταλαμβάνει δυσανάλογα μεγάλο μέρος της σκέψης σου. - Αναλύεις τη συμπεριφορά του/της περισσότερο από ότι απολαμβάνεις τη σχέση.
Βήματα για την αλλαγή
Η Dr. Marks προτείνει πέντε βήματα για να αρχίσει η διαδικασία αλλαγής:
- Κατονόμασε το πρόβλημα: Αναγνώρισε την παρόρμηση και την επιλογή, κατανοώντας ότι η αναζήτηση «ψίχουλων αγάπης» είναι ντοπαμίνη και όχι πραγματική σύνδεση.
- Κατάγραψε το μοτίβο: Παρατήρησε πότε νιώθεις περισσότερη έλξη και αναγνώρισε αν πρόκειται για μηχανισμό χειραγώγησης.
- Βρες άλλες πηγές ντοπαμίνης: Εξερεύνησε δημιουργικές ασχολίες και νέες εμπειρίες.
- Περίμενε τις ενδείξεις στέρησης: Η λαχτάρα και οι εμμονές μπορεί να προκύψουν, αλλά είναι φυσικές νευρολογικές αντιδράσεις.
- Εξοικειώσου με τη σταθερότητα: Ξεκίνα από απλές σχέσεις με ανθρώπους που είναι συνεπείς και διαθέσιμοι.
Η ανάλυση της Dr. Tracey Marks προσφέρει μια σημαντική προοπτική για την κατανόηση των τοξικών σχέσεων και του ρόλου του εγκεφάλου σε αυτές. Η σύνδεση της ντοπαμίνης με την έλξη και η αναγνώριση των μοτίβων που μας κρατούν εγκλωβισμένους σε προβληματικές σχέσεις είναι κρίσιμη για την αυτογνωσία και την ανάπτυξη υγιών σχέσεων. Η προσέγγιση αυτή δεν εστιάζει μόνο στον σύντροφο, αλλά και στη δική μας ψυχολογική κατάσταση και τις εμπειρίες μας, υποδεικνύοντας ότι η αλλαγή ξεκινά από εμάς.