Ένα καλώδιο οπτικών ινών, μήκους περίπου 500 μέτρων, ποντίζεται αυτές τις ημέρες στον υποθαλάσσιο Κολούμπο, βορειοανατολικά της Σαντορίνης. Το καλώδιο αυτό μετατρέπεται σε ένα πρωτοποριακό υποθαλάσσιο «αυτί» με σκοπό την παρακολούθηση της υποθαλάσσιας ηφαιστειακής και υδροθερμικής δραστηριότητας. Η πρωτοβουλία αυτή αποσκοπεί στην αποκάλυψη αθέατων διεργασιών σε δύο μοναδικά φυσικά εργαστήρια, τη Μήλο και τη Σαντορίνη.
Η αποστολή «HYDROSENSE» και το υποθαλάσσιο «αυτί»
Η πόντιση του καλωδίου πραγματοποιείται στο πλαίσιο της ωκεανογραφικής αποστολής «HYDROSENSE». Αυτή η αποστολή συγκεντρώνει μια διεθνή επιστημονική ομάδα, η οποία περιλαμβάνει ερευνητές από το Εργαστήριο Φυσικής Γεωγραφίας του Τμήματος Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ). Συμμετέχουν επίσης το ερευνητικό ινστιτούτο της Καλιφόρνιας «Monterey Bay Aquarium Research Institute» (MBARI) και το Εθνικό Ερευνητικό Συμβούλιο της Ιταλίας (Consiglio Nazionale delle Ricerche – CNR).
Η αποστολή διεξάγεται με το ερευνητικό σκάφος «Gaia Blu», το οποίο ανήκει στο CNR. Το καλώδιο οπτικών ινών, με το μήκος των 500 μέτρων, λειτουργεί ως ένα εκτεταμένο δίκτυο αισθητήρων, ικανό να καταγράφει ακόμη και τις πιο ανεπαίσθητες δονήσεις και ακουστικές διαταραχές στον βυθό.
Ο Κολούμπος στο επίκεντρο της έρευνας
Η επιλογή του Κολούμπου για την πόντιση του καλωδίου δεν έγινε τυχαία. Το υποθαλάσσιο ηφαίστειο, που βρίσκεται βορειοανατολικά της Σαντορίνης, αποτελεί ταυτόχρονα ένα πεδίο υψηλής προτεραιότητας για την παρακολούθηση γεωκινδύνων. Παράλληλα, λειτουργεί ως ένα μοναδικό φυσικό εργαστήριο, ιδανικό για τη δοκιμή τεχνολογιών αιχμής στον τομέα της υποθαλάσσιας παρακολούθησης.
Η περιοχή του Κολούμπου είναι γνωστή για την έντονη γεωδυναμική της δραστηριότητα, γεγονός που την καθιστά κεντρικό σημείο ενδιαφέροντος για τους επιστήμονες που μελετούν τα ηφαιστειακά φαινόμενα και τους πιθανούς κινδύνους που αυτά ενέχουν για την ευρύτερη περιοχή του Αιγαίου.
Η ηφαιστειο-τεκτονική κρίση του 2025
Στις αρχές του 2025, ο Κολούμπος εκδήλωσε μια έντονη ηφαιστειο-τεκτονική και μαγματική κρίση, η οποία είχε διάρκεια ενός μηνός. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, παρατηρήθηκε ταχεία μετατόπιση της σεισμικότητας βορειοανατολικά του Κολούμπου, με κατεύθυνση προς τη νησίδα Άνυδρο. Τα φαινόμενα αυτά ήταν ιδιαίτερα σημαντικά, καθώς καταγράφηκαν περισσότεροι από 30.000 σεισμοί.
Αυτή η κρίση ανέδειξε με σαφήνεια τόσο την υψηλή επικινδυνότητα του υποθαλάσσιου ηφαιστείου, όσο και την επιτακτική και άμεση αναγκαιότητα για την ενίσχυση και αναβάθμιση των υποδομών υποθαλάσσιας παρακολούθησης στην περιοχή. Η εμπειρία του 2025 υπογράμμισε την ανάγκη για πιο προηγμένα συστήματα ανίχνευσης και καταγραφής.
Επιστημονικά κενά και η τεχνολογία DAS
Παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει σημειωθεί στη σεισμολογική και γεωδυναμική μελέτη της περιοχής, παραμένουν κρίσιμα επιστημονικά κενά. Ένα από αυτά είναι η αδυναμία ανίχνευσης, από το χερσαίο σεισμικό δίκτυο, ασθενών ακουστικών σημάτων που προέρχονται από μικροσεισμικές εξάρσεις. Επιπλέον, υπάρχει περιορισμένη γνώση σχετικά με τις υποθαλάσσιες διόδους ρευστών.
Για την αντιμετώπιση αυτών των κενών, η ωκεανογραφική αποστολή εφαρμόζει την πρωτοποριακή τεχνολογία Κατανεμημένης Ακουστικής Ανίχνευσης (Distributed Acoustic Sensing – DAS). Το σύστημα DAS λειτουργεί στέλνοντας παλμούς λέιζερ μέσα στην οπτική ίνα του καλωδίου και μετρώντας τις ελάχιστες μεταβολές του φωτός που ανακλώνται. Με αυτό τον τρόπο, είναι εφικτή η ανίχνευση δονήσεων και ακουστικών διαταραχών σε εκατοντάδες σημεία κατά μήκος του καλωδίου. Ένα απλό καλώδιο μετατρέπεται ουσιαστικά σε μια εκτεταμένη υποθαλάσσια συστοιχία αισθητήρων, τοποθετημένων σε μικρή απόσταση μεταξύ τους, ικανών να ανιχνεύουν ανεπαίσθητες δονήσεις.
Ο στόχος του πειράματος
Ο βασικός στόχος του πειράματος είναι να διερευνηθεί αν ο ήχος των φυσαλίδων που διαφεύγουν από τον βυθό μπορεί να παρέχει πληροφορίες για την ποσότητα του αερίου που εκλύεται και τον τρόπο με τον οποίο αυτή μεταβάλλεται στον χρόνο. Οι φυσαλίδες, καθώς σχηματίζονται και ανεβαίνουν μέσα στο νερό, παράγουν συγκεκριμένες ακουστικές και μηχανικές διαταραχές. Η ανάλυση αυτών των σημάτων μέσω του συστήματος DAS αναμένεται να προσφέρει νέα δεδομένα για την κατανόηση των υποθαλάσσιων διεργασιών.
Με πληροφορίες από: Ieidiseis, News.gr