Ο νευρολόγος Άντριου Μπάντσον και η νευροεπιστήμονας Ελίζαμπεθ Κένσινγκερ, συγγραφείς του βιβλίου «Why We Forget and How to Remember Better: The Science Behind Memory», εξηγούν τη λειτουργία της μνήμης και προσφέρουν συμβουλές για το πώς να θυμόμαστε καλύτερα. Οι δύο ειδικοί τονίζουν ότι το να ξεχνάμε είναι ένα σημαντικό κομμάτι της γνωστικής μας λειτουργίας. Μάλιστα, η Κένσινγκερ αναφέρει ότι η πλήρης αδυναμία να ξεχάσουμε θα ήταν «αναποτελεσματική» για τον ανθρώπινο εγκέφαλο.
Η μνήμη περιγράφεται ως μια «ενεργή και κοπιώδης διαδικασία», η οποία απαιτεί σημαντική προσπάθεια για να ανακατασκευαστεί κάθε φορά που επιχειρούμε να ανακαλέσουμε πληροφορίες. Δεν υπάρχει, όπως υπογραμμίζεται, ικανότητα ανάκλησης χωρίς την απαιτούμενη πνευματική προσπάθεια.
Τα τρία στάδια της μνήμης
Η διαδικασία της μνήμης, πριν ο εγκέφαλος μπορέσει να ανακαλέσει οποιαδήποτε πληροφορία, περνά μέσα από τρία διακριτά στάδια. Το πρώτο στάδιο αφορά την πρόσληψη των απαραίτητων πληροφοριών, δηλαδή τον τρόπο με τον οποίο λαμβάνουμε και καταχωρούμε νέα δεδομένα.
Το δεύτερο στάδιο είναι η διατήρηση αυτών των πληροφοριών στον εγκέφαλο, διασφαλίζοντας ότι παραμένουν προσβάσιμες. Τέλος, το τρίτο στάδιο είναι η συνεχής επαναφορά και ανάκληση του περιεχομένου, δηλαδή η ικανότητα να φέρνουμε ξανά στην επιφάνεια τις αποθηκευμένες αναμνήσεις όταν τις χρειαζόμαστε.
Γιατί ξεχνάμε στην καθημερινότητα
Συχνά, η αδυναμία ανάκλησης μιας πληροφορίας στην καθημερινότητά μας οφείλεται σε κάποια αποτυχία που συνέβη στο πρώτο στάδιο της διαδικασίας της μνήμης. Αυτό σημαίνει ότι το πρόβλημα εντοπίζεται στην αρχική λήψη και επεξεργασία της πληροφορίας από τον εγκέφαλο.
Εάν η αρχική καταχώριση δεν γίνει σωστά ή με την απαιτούμενη προσοχή, τότε είναι πολύ πιθανό η πληροφορία να μην αποθηκευτεί αποτελεσματικά, καθιστώντας δύσκολη ή αδύνατη την ανάκλησή της αργότερα.
Τέσσερις βασικές τακτικές για καλύτερη μνήμη
Για να αποφευχθούν αυτά τα κενά μνήμης και να βελτιωθεί η ικανότητα ανάκλησης, η νευροεπιστήμονας Ελίζαμπεθ Κένσινγκερ προτείνει τέσσερις βασικές τακτικές. Η πρώτη είναι η εστίαση της προσοχής κατά την πρόσληψη νέων πληροφοριών, ώστε να εξασφαλιστεί η σωστή καταχώρισή τους.
Η δεύτερη τακτική αφορά την οργάνωση της πληροφορίας, βοηθώντας τον εγκέφαλο να την κατηγοριοποιήσει και να την αποθηκεύσει με δομημένο τρόπο. Η τρίτη είναι η κατανόηση του περιεχομένου, καθώς η βαθύτερη κατανόηση διευκολύνει την απομνημόνευση. Τέλος, η Κένσινγκερ συνιστά τη σύνδεση της νέας πληροφορίας με κάτι που ο εγκέφαλος γνωρίζει ήδη, δημιουργώντας έτσι ισχυρότερες γνωστικές συνδέσεις.
Ο ρόλος της ξεκούρασης και της υγιεινής ζωής
Για την αποτελεσματική λειτουργία της μνήμης, η σωματική και πνευματική ξεκούραση θεωρείται απαραίτητη. Ο νευρολόγος Άντριου Μπάντσον επισημαίνει ότι ο ύπνος συμβάλλει στην αποβολή της πρωτεΐνης βήτα-αμυλοειδές κατά τη διάρκεια της νύχτας, μια πρωτεΐνη που πιστεύεται ότι συνδέεται με την πρόκληση της νόσου Αλτσχάιμερ.
Πέρα από τον επαρκή ύπνο, ο Μπάντσον τονίζει τη σημασία μιας υγιεινής διατροφής, της τακτικής σωματικής άσκησης, της διατήρησης της γνωστικής διεγερσιμότητας και της κοινωνικής δραστηριότητας. Όλες αυτές οι συνήθειες συμβάλλουν στην ενίσχυση της συνολικής υγείας του εγκεφάλου και, κατ' επέκταση, της μνήμης.
Συμβουλές για φοιτητές και «εξωτερίκευση» της μνήμης
Ειδικά για τους μαθητές και τους φοιτητές, οι ειδικοί προτείνουν τη μελέτη σε διαφορετικούς χώρους και σε διάφορες ώρες της ημέρας, καθώς αυτή η ποικιλία μπορεί να ενισχύσει την απομνημόνευση. Ο επαρκής ύπνος είναι επίσης κρίσιμος για αυτούς, καθώς βοηθά στη σταθεροποίηση των αναμνήσεων ενόψει των εξετάσεων.
Τέλος, οι δύο επιστήμονες ενθαρρύνουν τη χρήση βοηθημάτων όπως ημερολόγια, λίστες και σημειώσεις. Ξεκαθαρίζουν πως «δεν υπάρχει τίποτα κακό στο να εξωτερικεύετε τη μνήμη σας», αναγνωρίζοντας ότι αυτά τα εργαλεία μπορούν να αποτελέσουν πολύτιμους συμμάχους στην καθημερινή διαχείριση και ανάκληση πληροφοριών.
Με πληροφορίες από: Gazzetta