Η δημοσιοποίηση της διάγνωσης αδενοκαρκινώματος του πνεύμονα στον Πάπα Λέοντα ΙΔ΄ επαναφέρει στο προσκήνιο μια σημαντική διάσταση της νόσου. Η περίπτωση του Πάπα, για τον οποίο δεν αναφέρεται γνωστό ιστορικό καπνίσματος, υπογραμμίζει ότι ο καρκίνος του πνεύμονα μπορεί να εμφανιστεί και σε ανθρώπους που δεν έχουν καπνίσει ποτέ, παρά τη στενή σύνδεση της νόσου με το κάπνισμα.
Ο καρκίνος του πνεύμονα παγκοσμίως
Ο καρκίνος του πνεύμονα αποτελεί την κύρια αιτία θανάτου από κακοήθεια σε παγκόσμιο επίπεδο. Σύμφωνα με τα δεδομένα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για το έτος 2022, καταγράφηκαν περίπου 2,5 εκατομμύρια νέες περιπτώσεις της νόσου, ενώ οι θάνατοι ανήλθαν σε περίπου 1,8 εκατομμύρια.
Αυτά τα στοιχεία αντιστοιχούν στο 12,4% των νέων διαγνώσεων καρκίνου και στο 18,7% των συνολικών θανάτων από κακοήθειες. Το αδενοκαρκίνωμα αναδεικνύεται ως ο συχνότερος ιστολογικός υπότυπος του καρκίνου του πνεύμονα, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 40% έως 50% των περιστατικών, και μπορεί να εμφανιστεί τόσο σε καπνιστές όσο και σε μη καπνιστές.
Η πρόκληση της νόσου σε μη καπνιστές
Η πρόσφατη διάγνωση του Πάπα Λέοντα ΙΔ΄ αναδεικνύει την ιδιαίτερη κατηγορία ασθενών που αναπτύσσουν καρκίνο του πνεύμονα χωρίς ιστορικό καπνίσματος. Αυτή η ομάδα ασθενών παρουσιάζει διακριτά επιδημιολογικά και μοριακά χαρακτηριστικά και αποτελεί αντικείμενο αυξανόμενου επιστημονικού ενδιαφέροντος.
Οι ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής (Νοσοκομείο Αλεξάνδρα) της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, Δρ. Μαρία Καπαρέλου (Παθολόγος – Ογκολόγος) και Θάνος Δημόπουλος (Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα», τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ), επισημαίνουν τη σημασία αυτής της διάστασης της νόσου.
Επιδημιολογικά στοιχεία και παράγοντες κινδύνου
Υπολογίζεται ότι στις Ηνωμένες Πολιτείες, περίπου το 10% έως 20% των καρκίνων του πνεύμονα διαγιγνώσκονται σε άτομα που δεν έχουν καπνίσει ποτέ. Σε ορισμένους ασιατικούς πληθυσμούς, το ποσοστό αυτό είναι σημαντικά υψηλότερο. Σε αυτή την ομάδα ασθενών, το αδενοκαρκίνωμα είναι ο επικρατέστερος ιστολογικός τύπος.
Η εμφάνιση της νόσου σε μη καπνιστές αποδίδεται σε μια σύνθετη αλληλεπίδραση περιβαλλοντικών και βιολογικών παραγόντων. Σε αυτούς περιλαμβάνονται η ατμοσφαιρική ρύπανση, η παθητική έκθεση στον καπνό, η επαγγελματική έκθεση σε καρκινογόνους παράγοντες και η γενετική προδιάθεση.
Μοριακή υπογραφή και στοχευμένες θεραπείες
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η διαφορετική μοριακή υπογραφή των αδενοκαρκινωμάτων που αναπτύσσονται σε άτομα που δεν έχουν καπνίσει. Σε αυτούς τους όγκους, παρατηρείται υψηλότερη συχνότητα συγκεκριμένων ογκογόνων μεταβολών.
Πιο συγκεκριμένα, εντοπίζονται συχνότερα μεταλλάξεις του EGFR και αναδιατάξεις των ALK και ROS1, σε σύγκριση με τους όγκους που εμφανίζονται σε ασθενείς με ιστορικό καπνίσματος. Αντίθετα, οι καρκίνοι που σχετίζονται με το κάπνισμα χαρακτηρίζονται συνήθως από υψηλότερο συνολικό φορτίο μεταλλάξεων. Αυτή η διάκριση έχει ουσιαστική κλινική σημασία, καθώς η αναγνώριση θεραπευτικά αξιοποιήσιμων μοριακών μεταβολών επιτρέπει τη χορήγηση στοχευμένων θεραπειών, οι οποίες έχουν μεταβάλει σημαντικά την πρόγνωση συγκεκριμένων περιπτώσεων.
Με πληροφορίες από: newsbomb.gr