Στην εποχή της τεκμηριωμένης ιατρικής, πολλοί άνθρωποι εξακολουθούν να στρέφονται σε θεραπείες που δεν διαθέτουν επιστημονική βάση, αλλά φαντάζουν ιδιαίτερα ελκυστικές. Ο ψυχίατρος – ψυχοθεραπευτής Δημήτρης Οικονόμου εξηγεί γιατί αυτό το φαινόμενο είναι διεθνές και δεν περιορίζεται σε συγκεκριμένες κοινωνικές ή οικονομικές ομάδες. Η προσφυγή σε τέτοιες πρακτικές αποτελεί ένα παγκόσμιο φαινόμενο, το οποίο δεν γνωρίζει σύνορα και δεν έχει ταξικό προφίλ.
Το παγκόσμιο φαινόμενο των μη τεκμηριωμένων θεραπειών
Ο ψυχίατρος – ψυχοθεραπευτής Δημήτρης Οικονόμου επισημαίνει ότι η τάση να πιστεύουμε σε θεραπείες χωρίς επιστημονική τεκμηρίωση είναι ένα διεθνές φαινόμενο. Αυτές οι «πολλά υποσχόμενες θεραπείες» είναι εξαιρετικά ελκυστικές σε όλο τον κόσμο, παρά το γεγονός ότι δεν στηρίζονται σε ατράνταχτα δημοσιευμένα επιστημονικά δεδομένα.
Το φαινόμενο αυτό δεν εξαρτάται από την πρόσβαση των πολιτών στην πληροφόρηση και παρατηρείται σε όλες τις κοινωνικές ομάδες. Δεν αφορά δηλαδή ανθρώπους συγκεκριμένου οικονομικού ή μορφωτικού επιπέδου, υπογραμμίζοντας την καθολικότητα της ανθρώπινης συμπεριφοράς απέναντι στην αβεβαιότητα της υγείας.
Η ανάγκη για βεβαιότητα και οι περιορισμοί της επιστημονικής ιατρικής
Όταν ένας άνθρωπος αντιμετωπίζει ένα επίμονο σύμπτωμα ή ένα σοβαρό πρόβλημα υγείας, βιώνει έντονη αβεβαιότητα και απώλεια ελέγχου. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η ανάγκη για μια σαφή εξήγηση και μια αποτελεσματική λύση γίνεται ιδιαίτερα εντονότερη, καθώς ο ασθενής αναζητά απαντήσεις και ανακούφιση.
Στον αντίποδα, η επιστημονική ιατρική οφείλει να αναγνωρίζει τα όριά της. Μιλάει με πιθανότητες, σταθμίζει τα οφέλη και τους κινδύνους κάθε θεραπείας, και χαρακτηρίζεται ως μια επιστήμη χωρίς δογματισμούς και απόλυτες βεβαιότητες. Αυτή η προσέγγιση, αν και επιστημονικά ορθή, μπορεί να μην ικανοποιεί την άμεση ανάγκη του ανθρώπου για απόλυτη σιγουριά.
Η ελκυστικότητα των μη τεκμηριωμένων πρακτικών
Οι μη τεκμηριωμένες πρακτικές, σε αντίθεση με την επιστημονική ιατρική, παρουσιάζονται συχνά με απόλυτη βεβαιότητα. Υπόσχονται άμεσο, συνολικό και εξατομικευμένο αποτέλεσμα, χαρακτηριστικά που τις καθιστούν ιδιαίτερα ελκυστικές για όσους αναζητούν γρήγορες και οριστικές λύσεις στα προβλήματα υγείας τους.
Αυτές οι πρακτικές διαθέτουν έναν δογματισμό που μπορεί να πείσει εύκολα, δημιουργώντας μεγάλες προσδοκίες στους αποδέκτες τέτοιου είδους μηνυμάτων. Η υπόσχεση για οριστική θεραπεία, χωρίς αμφιβολίες ή πιθανότητες, λειτουργεί ως ισχυρό δέλεαρ για ανθρώπους που βρίσκονται σε ευάλωτη θέση λόγω της υγείας τους.
Ο ρόλος των γνωστικών μηχανισμών και το φαινόμενο placebo
Σημαντικό ρόλο στην προσφυγή σε μη τεκμηριωμένες θεραπείες διαδραματίζουν και οι γνωστικοί μηχανισμοί που χαρακτηρίζουν όλους τους ανθρώπους. Γενικά, υπάρχει μια τάση να αναζητούμε πληροφορίες που επιβεβαιώνουν αυτό που ήδη ελπίζουμε ή πιστεύουμε, ενισχύοντας έτσι τις αρχικές μας προσδοκίες.
Επιπλέον, οι άνθρωποι αποδίδουν εύκολα μια βελτίωση στην παρέμβαση που προηγήθηκε, κάνοντας μια διασύνδεση στο μυαλό τους, ακόμα κι αν η χρονική ακολουθία δεν αποδεικνύει αιτιώδη σχέση. Πολλά συμπτώματα παρουσιάζουν φυσικές διακυμάνσεις, και η προσδοκία μιας βελτίωσης μπορεί να επηρεάσει ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο βιώνουμε τον πόνο, την κόπωση ή το άγχος.
Αυτό είναι γνωστό και ως φαινόμενο placebo, ή φαινόμενο του εικονικού φαρμάκου. Το placebo effect αφορά στη βελτίωση της υγείας ενός ασθενούς, επειδή πιστεύει ότι λαμβάνει μία αποτελεσματική θεραπεία, παρόλο που η παρέμβαση ή η ουσία την οποία λαμβάνει είναι αδρανής.
Ψυχολογικοί, κοινωνικοί και επικοινωνιακοί παράγοντες
Ο Δημήτρης Οικονόμου εξηγεί ότι υπάρχει μια ερμηνεία για αυτό το «φαινόμενο των καιρών», η οποία περιλαμβάνει έναν συνδυασμό ψυχολογικών, κοινωνικών και επικοινωνιακών παραγόντων. Αυτοί οι παράγοντες αλληλεπιδρούν και οδηγούν τους ανθρώπους να βρίσκουν ελκυστικές τις «πολλά υποσχόμενες» θεραπείες, ακόμα κι αν δεν διαθέτουν ατράνταχτα επιστημονικά δεδομένα.
Η αβεβαιότητα και η απώλεια ελέγχου που βιώνουν οι ασθενείς, σε συνδυασμό με την ανάγκη για άμεσες και απόλυτες λύσεις, δημιουργούν ένα πρόσφορο έδαφος για την αποδοχή μη τεκμηριωμένων πρακτικών. Η επικοινωνία αυτών των πρακτικών με δογματικό τρόπο ενισχύει περαιτέρω την ελκυστικότητά τους.
Με πληροφορίες από: Reader