Μια αναδρομή στον 20ό αιώνα φέρνει στο προσκήνιο σπουδαίους Έλληνες αρχιτέκτονες που, με το έργο τους, χάρισαν στη χώρα μια σύγχρονη ταυτότητα, διατηρώντας παράλληλα τη σύνδεση με τον τόπο. Κάποιοι από αυτούς αφιέρωσαν μεγάλο μέρος της ζωής τους στη διδασκαλία, ενώ άλλοι συνέβαλαν στην αλλαγή της όψης ολόκληρων πόλεων. Η παρουσίαση αυτή αποτελεί μια διαδρομή στην ελληνική αρχιτεκτονική σκέψη του περασμένου αιώνα, αναδεικνύοντας τη συνεισφορά τους.
Τάσος Μπίρης: Ο αρχιτέκτονας της θεωρίας και των διαγωνισμών
Ο Τάσος Μπίρης, γεννημένος το 1942 στην Αθήνα, προέρχεται από οικογένεια αρχιτεκτόνων, καθώς είναι γιος του καθηγητή του ΕΜΠ Κυπριανού Μπίρη και ανιψιός του ιστορικού της Αθήνας Κώστα Μπίρη. Αποφοίτησε από το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο το 1966 και αφιέρωσε σχεδόν μισό αιώνα στη διδασκαλία στο ίδιο ίδρυμα, μέχρι την αποχώρησή του το 2009. Παρά την αποχώρησή του, συνεχίζει να είναι ενεργός ως ομότιμος καθηγητής και αρχιτέκτονας.
Το αρχιτεκτονικό του έργο αναδείχθηκε κυρίως μέσα από αρχιτεκτονικούς διαγωνισμούς. Μαζί με τον αδελφό του, Δημήτρη Μπίρη, κέρδισε το Β΄ βραβείο στον διεθνή διαγωνισμό για το Νέο Μουσείο Ακρόπολης. Επιπλέον, απέσπασε το Α΄ βραβείο για το Νέο Δημαρχείο Θεσσαλονίκης, καθώς και για το Πολιτιστικό Κέντρο του Δήμου Ηρακλείου. Ως θεωρητικός, ανέπτυξε την ιδέα του «Διαχρονικού Καταλύματος», η οποία περιγράφει βασικές χωρικές διατάξεις που λειτουργούν ως αρχέτυπα και συντίθενται επί τόπου του έργου. Τις σκέψεις του αυτές τις μοιράστηκε σε βιβλία, όπως το «Εν πτήσει: Συνομιλίες για την αρχιτεκτονική».
Δημήτρης Αντωνακάκης: Ο «ζωντανός θρύλος» του κριτικού τοπικισμού
Ο 93χρονος Δημήτρης Αντωνακάκης αποτελεί έναν «ζωντανό θρύλο» της ελληνικής αρχιτεκτονικής, καθώς εξακολουθεί να εργάζεται ενεργά. Το 1965, ίδρυσε μαζί με τη σύζυγό του, Σουζάνα Αντωνακάκη, και την Ελένη Γκούση-Δεσύλλα, το Atelier66. Το γραφείο αυτό ήταν οργανωμένο με αντι-ιεραρχική δομή και χαρακτηριζόταν από συλλογική υπογραφή στα έργα του.
Ο Kenneth Frampton, ένας από τους σημαντικότερους θεωρητικούς της αρχιτεκτονικής, τον προβάλλει, μαζί με τον Δημήτρη Πικιώνη, ως παράδειγμα «κριτικού τοπικισμού» στη Μεσόγειο. Ο Frampton θεωρεί το Atelier 66 υποδειγματικό, καθώς η δουλειά του προσαρμόζεται με συνέπεια στο φως, το κλίμα, τα υλικά και την τοπογραφία του κάθε τόπου. Η διεθνής αναγνώριση του έργου του παγιώθηκε με τη μονογραφία των εκδόσεων Rizzoli το 1985. Στα σημαντικά του έργα περιλαμβάνονται η πολυκατοικία της οδού Τσάμη Καρατάσου, το σχολείο στην Οία και τα σπίτια στην Κρήτη.
Ως καθηγητής στο ΕΜΠ, ο Δημήτρης Αντωνακάκης απέφευγε τις αυστηρές οδηγίες προς τους φοιτητές του. Συνήθιζε να λέει ότι «για κάθε πρόβλημα υπάρχουν πάμπολλες λύσεις» και ότι «τέλεια λύση δεν υπάρχει», ενθαρρύνοντας την ανεξάρτητη σκέψη και την αναζήτηση πολλαπλών προσεγγίσεων.
Κωνσταντίνος Δεκαβάλλας: Η σύνθεση του μοντέρνου με την παράδοση
Ο Κωνσταντίνος Δεκαβάλλας γεννήθηκε τον Δεκέμβριο του 1924 στην Αθήνα και έφυγε από τη ζωή στις 19 Φεβρουαρίου 2023, σε ηλικία 98 ετών. Ολοκλήρωσε τις σπουδές του στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο το 1948 και στη συνέχεια εργάστηκε στη Νέα Υόρκη, στο πλευρό του δασκάλου του, Percy Goodman.
Από το 1956 έως το 1960, ανέλαβε την ευθύνη των μελετών για την ανοικοδόμηση της Σαντορίνης, μετά τον καταστροφικό σεισμό που έπληξε το νησί. Συμμετείχε επίσης στον σχεδιασμό του τουριστικού συγκροτήματος του Αστέρα Γλυφάδας το 1954, καθώς και του ξενοδοχείου «Ναυσικά» στη Βουλιαγμένη. Την περίοδο 1960-1969, ο Κωνσταντίνος Δεκαβάλλας σχεδίασε 19 καταστήματα της Εθνικής Τράπεζας, αφήνοντας το αρχιτεκτονικό του στίγμα σε πολλά σημεία της χώρας.
Η αρχιτεκτονική του γραφή χαρακτηρίστηκε από την επιτυχημένη ένωση του μοντέρνου κινήματος με τα διδάγματα της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής. Στο έργο του ήταν εμφανή στοιχεία όπως η ελεύθερη κάτοψη και η χρήση περγκολών, τα οποία συνέβαλαν στη δημιουργία κτιρίων που ήταν λειτουργικά και αισθητικά, ενώ παράλληλα σέβονταν το περιβάλλον και την τοπική αρχιτεκτονική κληρονομιά.
Με πληροφορίες από: Gazzetta