Εχουν μικρή διάρκεια ζωής και περιορισμένη ακτίνα δράσης, αλλά στο πέρασμά τους αφήνουν πίσω τους συντρίμμια και ανθρώπινα θύματα. Ο λόγος για τους σίφωνες, το πλέον βίαιο και ακραίο καιρικό φαινόμενο, που κάθε χρόνο κάνει δεκάδες φορές την εμφάνισή του στον ελληνικό χώρο.
Το τελευταίο καταστρεπτικό περιστατικό σίφωνα στη χώρα μας καταγράφηκε στις 20 Σεπτεμβρίου 2011 στον όρμο Βλυχού της Λευκάδας. Το αποτέλεσμα ήταν να χάσει τη ζωή τους ένας 60χρονος Γάλλος τουρίστας που επέβαινε σε σκάφος, ενώ κινδύνευσαν σοβαρά δύο ακόμη Βρετανοί όταν το ιστιοφόρο τους «μπάταρε» εξαιτίας του σφοδρού ανέμου.
Παράλληλα, σημειώθηκαν μεγάλες υλικές ζημιές καθώς ο σίφωνας βούλιαξε βάρκες μέσα στο λιμάνι, αναποδογύρισε και τσάκισε σκάφη που βρίσκονταν στο καρνάγιο, έριξε δέντρα και στύλους φωτισμού και προκάλεσε φθορές ακόμη και σε σπίτια.
Ωστόσο, οι σίφωνες (ή ανεμοστρόβιλοι στην καθομιλουμένη) που ξεσπούν στην Ελλάδα είναι πολύ περισσότεροι από όσους γίνονται γνωστοί από τα μέσα ενημέρωσης επειδή συνήθως συμβαίνουν σε μη κατοικημένες περιοχές ή στη θάλασσα.
Οπως αποκαλύπτει στην «Espresso» ο Παναγιώτης Νάστος, αναπληρωτής καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και πρόεδρος της Ελληνικής Μετεωρολογικής Εταιρίας, μόνο το 2010 καταγράφηκαν στη χώρα μας 76 περιστατικά.
Ο κ. Νάστος διευθύνει το Εργαστήριο Κλιματολογίας και Ατμοσφαιρικού Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αθηνών. Σε συνεργασία με τον υποψήφιο διδάκτορα του εργαστηρίου, τον επισμηναγό μετεωρολόγο της ΕΜΥ Ιωάννη Ματσαγγούρα, δημιούργησαν την πρώτη ελληνική βάση δεδομένων για τους σίφωνες.
Οι δύο επιστήμονες κατέγραψαν όλα τα περιστατικά που έχουν αναφερθεί στον ελληνικό χώρο εδώ και τρεις αιώνες, με στόχο να αποκτήσουν «μια σαφή εικόνα της κατανομής αυτών των ακραίων καιρικών φαινομένων στην Ελλάδα» σημειώνει ο κ. Νάστος. Απώτερος στόχος είναι η κατανόηση των καιρικών συνθηκών που γεννούν τους σιφώνες, ώστε να δημιουργηθεί ένα σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης που θα σώζει ζωές και περιουσίες.
Εξετάζοντας τη χρονική περίοδο 1709-2010, οι ερευνητές κατέγραψαν συνολικά 531 γεγονότα. Η χρονιά με τους περισσότερους σίφωνες ήταν το 2010, με 76 εμφανίσεις του ακραίου καιρικού φαινομένου, όπως προαναφέρθηκε, ενώ ακολουθούν το 2006 με 72 σίφωνες και το 2009 με 67. Σε ό,τι αφορά την εποχική κατανομή, σχεδόν το 50% των περιστατικών (251 γεγονότα) παρατηρήθηκαν τη φθινοπωρινή περίοδο, με τις υπόλοιπες τρεις εποχές να ακολουθούν με περίπου ίδια συχνότητα.
Εκείνο όμως το στοιχείο που παρουσιάζει το μεγαλύτερο ενδιαφέρον είναι η χωρική κατανομή του φαινομένου, δηλαδή τα σημεία όπου οι σίφωνες χτυπάνε συχνότερα. Το συμπέρασμα στο οποίο κατέληξαν οι επιστήμονες είναι ότι οι περισσότεροι σίφωνες εμφανίζονται στο βόρειο Ιόνιο, στη βορειοδυτική Πελοπόννησο και τη βορειοδυτική Κρήτη.
Συγκεκριμένα, στο βορειοδυτικό Ιόνιο και ειδικότερα στην Κέρκυρα έχουν καταγραφεί 94 γεγονότα. «Η περιοχή παρουσιάζει συχνότητα εμφάνισης ίση με 8,1 γεγονότα τον χρόνο εάν εξετάσουμε τη τελευταία δεκαετία» επισημαίνει ο κ. Νάστος. Από κοντά ακολουθεί η περιοχή της Ζακύνθου και της βορειοδυτικής Πελοποννήσου, με 70 καταγεγραμμένους σίφωνες. Την τελευταία δεκαετία η συχνότητα εμφάνισης στην περιοχή ανήλθε σε 6,1 γεγονότα τον χρόνο. Ωστόσο, «πρωταθλήτρια» αναδεικνύεται η Κρήτη, με 173 καταγεγραμμένους σίφωνες. Μάλιστα, τα τελευταία δέκα χρόνια η συχνότητα εμφάνισης φτάνει τα 15,7 γεγονότα τον χρόνο!
Το ανησυχητικό για τη χώρα μας είναι ότι συχνά κάνουν την εμφάνισή τους σίφωνες που θεωρούνται ισχυροί, σύμφωνα με τα διεθνή συστήματα κατάταξης. Οπως αναφέρει ο κ. Νάστος, στην Ελλάδα παρατηρούνται σίφωνες με ένταση έως και 6 στην κλίμακα Torro (Τ6). Σε απλά ελληνικά αυτό μεταφράζεται σε άνεμο έντασης 20 μποφόρ και ταχύτητας 261-299 χιλιομέτρων την ώρα…
Θύματα
Εκτός από σημαντικές υλικές ζημιές, οι σίφωνες κατά καιρούς έχουν αφήσει πίσω τους θύματα και τραυματίες στη χώρα μας. «Κατά τη διάρκεια της εξεταζόμενης περιόδου των 300 χρόνων έχουν καταγραφεί συνολικά 5 νεκροί και 49 τραυματίες» αναφέρει ο κ. Νάστος, προσθέτοντας ότι το πλέον καταστροφικό χτύπημα σημειώθηκε στις 18 Οκτωβρίου του 1934 στον Αστακό Αιτωλοακαρνανίας, όπου είχαμε 3 νεκρούς και 40 τραυματίες. Επίσης, ένα 10χρονο παιδάκι χτυπήθηκε θανάσιμα από βάρκα την οποία ανασήκωσε ο σίφωνας στη Μεθώνη Πιερίας στις 28 Φεβρουαρίου του 2002, αναφέρει ο Ελληνας καθηγητής.
Ιδιαίτερα εντυπωσιακό ήταν το περιστατικό που σημειώθηκε στις 27 Ιουλίου του 2002 στο αεροδρόμιο «Ελευθέριος Βενιζέλος». Ο σίφωνας, που κράτησε ελάχιστα λεπτά και έπληξε κυρίως την πίστα του αεροδρομίου, είχε ως αποτέλεσμα τη μετακίνηση του εμπρόσθιου μέρους αεροσκάφους, την απομάκρυνση της σκάλας αποβίβασης και τον ελαφρύ τραυματισμό ενός επιβάτη.
Ταχύτητες που ξεπερνούν τα 430 χιλιόμετρα την ώρα
Τι ακριβώς όμως είναι ο σίφωνας; «Είναι ισχυρά στροβιλιζόμενη στήλη αέρα, που προβάλλει από καταιγιδοφόρο νέφος με μορφή σωληνοειδούς προεκβολής νέφους» απαντά ο κ. Νάστος. Οπως διευκρινίζει, οι σίφωνες διακρίνονται σε τρεις βασικές κατηγορίες, τους σίφωνες ξηράς, τους σίφωνες θαλάσσης ή υδροσίφωνες και τα νέφη σίφωνα.
«Οι σίφωνες ξηράς είναι το πιο βίαιο και καταστρεπτικό από όλα τα ατμοσφαιρικά φαινόμενα» τονίζει ο Ελληνας επιστήμονας. Ο στροβιλισμός του αέρα στη μικρή αυτή στήλη διαμέτρου μερικών δεκάδων μέτρων προκαλεί ταχύτητες που ξεκινούν από 50 μέτρα στο δευτερόλεπτο (180 χιλιόμετρα την ώρα) και μερικές φορές ξεπερνούν τα 120 μέτρα το δευτερόλεπτο (432 χ.α.ώ.), ενώ η κίνηση της ίδιας της διαταραχής είναι αργή (8 έως 20 μέτρα το δευτερόλεπτο ή 29-72 χ.α.ώ.).
Οι πλέον βίαιοι και καταστρεπτικοί σίφωνες αναπτύσσονται σε ασταθές ατμοσφαιρικά περιβάλλον που ευνοεί τη δημιουργία ισχυρών καταιγίδων. Η στροβιλιζόμενη δίνη αέρα έρχεται σε επαφή με το έδαφος προκαλώντας υλικές ζημιές στο πέρασμα της, ενώ συνοδεύεται από ένα σύννεφο σκόνης στο έδαφος που προκαλείται από τον στροβιλισμό. Ο χρόνος ζωής των σιφώνων ξηράς είναι 4-5 ώρες.
Οι υδροσίφωνες, από την άλλη, καταγράφονται σε θαλάσσιες περιοχές με εποχικά θερμά ύδατα. Οπως αναφέρει ο κ. Νάστος, είναι λιγότερο ισχυροί από τους σίφωνες ξηράς, αλλά κατά πολύ πιο συχνοί.
Συνήθως εμφανίζονται κοντά σε παράκτιες περιοχές και εξασθενούν καθώς πλησιάζουν τις ακτές. Ωστόσο υπάρχουν αρκετές περιπτώσεις στις οποίες πέρασαν στην ξηρά και προκάλεσαν σημαντικές υλικές ζημιές στις παράκτιες εγκαταστάσεις. Οι σίφωνες της θάλασσας έχουν μεγαλύτερη διάμετρο από τους σίφωνες ξηράς και διακόπτουν την επαφή τους με την υπερυψωμένη στήλη του θαλάσσιου νερού μέσα σε 10 έως 30 λεπτά της ώρας.
Τέλος, τα νέφη σίφωνα αποτελούνται από μια στροβιλιζόμενη δίνη συμπυκνωμένων υδρατμών (νέφος) το οποίο «κρέμεται» κάτω από ένα καταιγιδοφόρο νέφος χωρίς να έρχεται σε επαφή με το έδαφος. Στην περίπτωση που το στροβιλιζόμενο νέφος έρθει σε επαφή με το έδαφος τότε η στροβιλιζόμενη δίνη αέρα ανασηκώνει και στροβιλίζει μικρά αντικείμενα και μετονομάζεται σε σίφωνα ξηράς, εξηγεί ο κ. Νάστος.
ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΕ ΒΑΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ
Υστερα από πολλά χρόνια έρευνας πάνω στα ακραία καιρικά φαινόμενα και ειδικά τους σίφωνες, ο κ. Νάστος και ο κ. Ματσαγγούρας κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι υπάρχει ανάγκη για τη δημιουργία ενός διαδικτυακού τόπου όπου θα μπορεί ο καθένας να ενημερωθεί για το θέμα των σιφώνων και κυρίως να αναφέρει τα ακραία φαινόμενα που τυχόν έπεσαν στην αντίληψή του. Τελικά, στις αρχές του 2009 η ιστοσελίδα αυτή έγινε πραγματικότητα.
«Το εργαλείο αυτό μας βοηθά πολύ στο να εκτιμήσουμε το φαινόμενο, να δούμε δηλαδή πού παρουσιάζεται, πόσο συχνά παρουσιάζεται, να γίνουν οι κατανομές, εποχικές και μηνιαίες και στη συνέχεια να δούμε τις μετεωρολογικές συνθήκες που δημιούργησαν κάθε μία ξεχωριστή περίπτωση, ώστε να κάνουμε την ανάλυση και να βγάλουμε τα συμπεράσματα για το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης» λέει ο κ. Νάστος.
Με λίγα κλικ στην ιστοσελίδα http://tornado.geol.uoa.gr, κάθε πολίτης μπορεί να καταθέσει τη δική του μαρτυρία για το ακραίο καιρικό φαινόμενο και να ανεβάσει, αν έχει, και τυχόν φωτογραφίες. Οπως σημειώνει ο κ. Νάστος, η εφαρμογή της αναφοράς σίφωνα αποτελείται από τρία απλά βήματα και δεν χρειάζεται εξειδικευμένες γνώσεις.
Μέχρι σήμερα, στο σύστημα καταγραφής σιφώνων έχουν υποβληθεί από χρήστες του Διαδικτύου περισσότερες από 100 αναφορές.
Διαβάστε ακόμα: Ενισχυμένο Ελ Νίνιο: Πώς θα επηρεάσει τον καιρό στην Ελλάδα
