Ξεκίνησαν και επίσημα οι Πανελλαδικές εξετάσεις για τους υποψηφίους των Γενικών Λυκείων (ΓΕΛ) με το μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας. Η φετινή πρεμιέρα έφερε στο προσκήνιο ένα εξαιρετικά επίκαιρο κοινωνικό και υπαρξιακό ζήτημα που απασχολεί έντονα τη σύγχρονη κοινωνία. Το madata.gr, πιστό στο ραντεβού του, σας παρουσιάζει αμέσως τα επίσημα θέματα του Υπουργείου Παιδείας, ενώ σε λίγο θα ακολουθήσουν και οι πρώτες προτεινόμενες απαντήσεις από τα φροντιστήρια.
Πανελλήνιες 2026: Η πρώτη εκτίμηση για τα θέματα της Έκθεσης στα ΓΕΛ
Η αυλαία των Πανελλαδικών Εξετάσεων 2026 άνοιξε για τους υποψηφίους των Γενικών Λυκείων με το μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας. Σύμφωνα με την πρώτη εκτίμηση της εκπαιδευτικής κοινότητας, τα σημερινά θέματα μπορούν να χαρακτηριστούν βατά, εύστοχα και απόλυτα συνυφασμένα με τη σύγχρονη πραγματικότητα, αποτελώντας μια πολύ καλή αρχή για την τόνωση της ψυχολογίας των υποψηφίων.
Η ακτινογραφία των θεμάτων και η αποτίμηση ανά ζητούμενο
Η ροή των θεμάτων έδωσε την ευκαιρία στους καλά προετοιμασμένους μαθητές να ξεδιπλώσουν τις γνώσεις τους, καθώς οι διατυπώσεις ήταν σαφείς και χωρίς κρυφές παγίδες.
Η Θεματολογία των Κειμένων
Το κεντρικό θέμα συνδύασε την υπογεννητικότητα με τη σύγχρονη μοναξιά στην ψηφιακή εποχή και την ανάγκη συνεργασίας ανάμεσα στις διαφορετικές γενιές. Πρόκειται για ζητήματα εξαιρετικά οικεία στους σημερινούς εφήβους, τα οποία τους επέτρεψαν να εκφραστούν ουσιαστικά και βιωματικά. Τα κείμενα αναφοράς που επιλέχθηκαν ήταν:
Ένα πολύ πρόσφατο άρθρο της Μ. Βεργολιά (δημοσιευμένο στις 23/5).
Ένα απόσπασμα δοκιμίου του Ε. Π. Παπανούτσου.
Οι Ασκήσεις και η Θεωρία (Θέματα Α & Β)
Οι ασκήσεις απαιτούσαν ψυχραιμία και στέρεη εμπέδωση της θεωρίας, χωρίς να παρουσιάζουν ιδιαίτερη δυσκολία ή ανάγκη για εξεζητημένη φαντασία.
Θέμα Α & Β1: Οι διατυπώσεις ήταν ξεκάθαρες, με τις ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής να μην βασίζονται σε συγκεκριμένα χωρία.
Θέματα Β2 & Β3: Τα ζητούμενα της θεωρίας εστίασαν στους τρόπους ανάπτυξης παραγράφου και την προθετικότητα, τη συνοχή και τη συνεκτικότητα, καθώς και τη λειτουργία του ασύνδετου σχήματος, του πρώτου πληθυντικού προσώπου (α' πληθυντικό) και της συνυποδήλωσης.
Το Λογοτεχνικό Κείμενο (Θέμα Γ)
Στο Θέμα Γ επιλέχθηκε ένα ποίημα του Ανδρέα Εμπειρίκου, το οποίο μετέδιδε ένα ξεκάθαρο, αισιόδοξο και αγωνιστικό μήνυμα ενάντια στην παραίτηση. Ο εντοπισμός των κειμενικών δεικτών ήταν αρκετά προσιτός, γεγονός που διευκόλυνε τους υποψηφίους στην τεκμηρίωση της απάντησής τους.
Η Παραγωγή Λόγου (Θέμα Δ)
Η τελική Έκθεση ζήτησε από τους μαθητές τη συγγραφή ενός άρθρου για τη σχολική εφημερίδα. Τα ζητούμενα ήταν απόλυτα κατανοητά, ενώ τα δύο κείμενα αναφοράς πρόσφεραν πλούσιο και επαρκές υλικό για την άντληση επιχειρημάτων. Οι μαθητές με σωστή δομή και πλούσιο λεξιλόγιο αναμένεται να εξασφαλίσουν υψηλές βαθμολογίες.
Ποιο ήταν το θέμα της Έκθεσης και τα κείμενα αναφοράς
Το κεντρικό θέμα στο οποίο κλήθηκαν να διαγωνιστούν οι υποψήφιοι αφορά τη σύγχρονη κρίση μοναξιάς, τη δημογραφική κατάρρευση και τη σχέση ανάμεσα στις διαφορετικές γενιές (νιάτα και γεράματα). Οι μαθητές επεξεργάστηκαν δύο μη λογοτεχνικά κείμενα και ένα λογοτεχνικό:
Κείμενο 1 (Μαργαρίτα Βεργολιά / Εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ): Ένα επίκαιρο άρθρο με τίτλο «Μια παγκόσμια σύγχρονη κρίση μοναξιάς», το οποίο συνδέει την υπογεννητικότητα με την κρίση των ανθρωπίνων σχέσεων στην ψηφιακή εποχή, τη χρήση των smartphones και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Κείμενο 2 (Ε. Π. Παπανούτσος): Ένα διασκευασμένο απόσπασμα από το έργο «Πρακτική Φιλοσοφία» (κεφάλαιο «Τα γερατειά»), το οποίο πραγματεύεται τα χαρακτηριστικά των νέων και των ηλικιωμένων, τονίζοντας ότι και οι δύο κατηγορίες είναι απαραίτητες για την υγεία και την ισορροπία του κοινωνικού σώματος.
Κείμενο 3 (Ανδρέας Εμπειρίκος): Το λογοτεχνικό κείμενο της εξέτασης ήταν το ποίημα «Ποιος ζει και ποιος πεθαίνει» (από τη συλλογή Προϊστορία ή Καταγωγή), το οποίο συνδέει τη ζωή με τη χαρά, την αισιοδοξία και την αγωνιστικότητα ενάντια στη θλίψη.
Τι ζητήθηκε από τους μαθητές να αναλύσουν στην Έκθεση
Στο Θέμα Δ, οι μαθητές κλήθηκαν να συντάξουν ένα άρθρο 350-400 λέξεων για τη σχολική εφημερίδα, αξιοποιώντας δημιουργικά τις ιδέες των δύο πρώτων κειμένων αναφοράς. Τα δύο βασικά ζητούμενα της παραγωγής λόγου ήταν:
Οι λόγοι για τους οποίους αυξάνονται τα επίπεδα της μοναξιάς στην εποχή μας.
Η πρόταση συγκεκριμένων τρόπων με τους οποίους θα μπορούσαν να συνεργαστούν οι νέοι με τους ανθρώπους της τρίτης ηλικίας, με στόχο να θεραπευτεί η μοναξιά και των δύο γενεών.
Όσον αφορά το λογοτεχνικό Κείμενο 3 του Ανδρέα Εμπειρίκου, οι εξεταζόμενοι έπρεπε να εντοπίσουν τις προτροπές του ποιητικού υποκειμένου προς τον αναγνώστη, να τις τεκμηριώσουν με τρεις διαφορετικούς κειμενικούς δείκτες και να καταθέσουν την προσωπική τους στάση απέναντι σε αυτό το αισιόδοξο κάλεσμα ζωής.
Οι απαντήσεις στα Θέματα Β1 και Β2 από τα Φροντιστήρια
Ακολουθούν οι αναλυτικές λύσεις για τα ζητήματα του Θέματος Β, όπως διαμορφώθηκαν από τους εξεταστές:
Θέμα Β1 (Ερωτήσεις Πολλαπλής Επιλογής)
1: β
2: β
3: α
4: α
5: α
Θέμα Β2
α) Εντοπισμός Αιτίου - Αποτελέσματος:
Αίτιο: «η χρήση smartphones» / Αποτέλεσμα: «έχουν αλλάξει τον τρόπο αλληλεπίδρασης των νέων»
Αίτιο: «τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης» / Αποτέλεσμα: «καλλιεργούν εξιδανικευμένα πρότυπα σχέσεων, εμφάνισης και επιτυχίας», «Έτσι δημιουργούν ... κοινωνικής απομόνωσης και ψυχολογικής δυσφορίας», «... αλλά και ένα αναδυόμενο πολυκεντρικό ζήτημα ... πανεπιστημιακή εκπαίδευση»
Πρόθεση της συντάκτριας:
Η πρόθεση της συντάκτριας είναι να ενημερώσει και να αποδείξει την άποψή της ότι η υπογεννητικότητα δεν είναι μόνο αποτέλεσμα οικονομικής φύσης, αλλά και απότοκο της χρήσης smartphones και συγκεκριμένα των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Έτσι κατορθώνει να πείσει τον αναγνώστη για την ορθότητα της άποψής της.
Μέσω του τρόπου ανάπτυξης του αιτίου – αποτελέσματος αναδεικνύει την αιτιακή σχέση της δημογραφικής κατάρρευσης και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης (σχέση αιτίου-αιτιατού), δείχνοντας τη σπουδαιότητα των αποτελεσμάτων («δημογραφικής κατάρρευσης … εκπαίδευσης»).
Τα επίσημα θέματα της Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας ΓΕΛ
Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της εξέτασης, ακριβώς όπως δόθηκε στους υποψηφίους:
ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 29 ΜΑΪΟΥ 2026 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5)
ΚΕΙΜΕΝΟ 1 Μια παγκόσμια σύγχρονη κρίση μοναξιάς Μια δομική αλλαγή συντελείται σχεδόν παντού, ταυτόχρονα. Για πρώτη φορά στη σύγχρονη ιστορία, η πλειονότητα των κρατών, αναπτυγμένων και αναπτυσσόμενων, βρίσκεται κάτω από το «όριο αναπλήρωσης» των 2,1 παιδιών ανά γυναίκα, προκειμένου ένας πληθυσμός να διατηρείται δημογραφικά σταθερός χωρίς μετανάστευση. Σε 66 χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, ο μέσος όρος είναι τώρα πιο κοντά στο 1. Σε άλλες, πλησιάζει όλο και πιο επικίνδυνα το μηδέν.
Εδώ και χρόνια, πολιτικοί και αναλυτές αντιμετωπίζουν την υπογεννητικότητα ως πρόβλημα πρωτίστως οικονομικής φύσης. Η ακρίβεια, η εργασιακή επισφάλεια, το υψηλό κόστος στέγασης, η ελλιπής κρατική στήριξη προς τους γονείς και η δυσκολία συνδυασμού καριέρας και οικογένειας -ιδίως για τις γυναίκες- θεωρούνται οι βασικές αιτίες. Όμως, πλέον δεν αρκούν για να εξηγήσουν τις παγκόσμιες διαστάσεις του φαινομένου. Δημογράφοι επισημαίνουν ότι η κρίση γεννητικότητας έχει εξελιχθεί σε κρίση των σχέσεων, με ριζική αλλαγή προτύπων και αντιλήψεων στην ψηφιακή εποχή. Στους «New York Times», η Άννα Λουί Σάσμαν, συγγραφέας και δημοσιογράφος με ειδίκευση σε θέματα φύλου, οικονομίας και αναπαραγωγής, σκιαγραφεί μια διάχυτη υπαρξιακή αβεβαιότητα στις τάξεις των νέων ενηλίκων. Συμβαίνει σε μια «εποχή πολυκρίσης», παρατηρεί, εν μέσω κλιματικής αλλαγής, γεωπολιτικής και οικονομικής αστάθειας, διεύρυνσης των ανισοτήτων και του τρόπου με τον οποίο η τεχνητή νοημοσύνη μετασχηματίζει τις κοινωνίες.
Προς επίρρωση1 των ανωτέρω, έρευνα των «Financial Times» βάσει ανάλυσης δεδομένων -από δημογραφικά αρχεία έως αναζητήσεις στην Google- καταγράφει μια χρονική σύμπτωση της πιο πρόσφατης δημογραφικής κατάρρευσης σε πολλές χώρες με τη χρήση των smartphones. Έχουν αλλάξει τον τρόπο αλληλεπίδρασης των νέων, ενόσω τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης καλλιεργούν εξιδανικευμένα πρότυπα σχέσεων, εμφάνισης και επιτυχίας. Έτσι, δημιουργούν μη ρεαλιστικές προσδοκίες που αυξάνουν τα επίπεδα μοναξιάς, κοινωνικής απομόνωσης και ψυχολογικής δυσφορίας, αλλά και ένα αναδυόμενο ιδεολογικό χάσμα μεταξύ νέων ανδρών και γυναικών, κυρίως μεταξύ όσων δεν έχουν πανεπιστημιακή εκπαίδευση.
Στο πλαίσιο αυτό, χωρίς ουσιαστικές παρεμβάσεις, όπως υπογραμμίζει ο συντάκτης της έρευνας, Τζον Μπερν-Μέρντοχ, η γήρανση του πληθυσμού «επιβαρύνει την αύξηση της παραγωγικότητας και τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου».
επίρρωση: ισχυροποίηση, ενίσχυση [Μαργαρίτα Βεργολιά, εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ, 23.5.2026, ελαφρώς συντομευμένο και διασκευασμένο].
ΚΕΙΜΕΝΟ 2 [Τα νιάτα και τα γεράματα] Λέγεται συνήθως ότι τα νιάτα είναι επαναστατικά, αγαπούν τις μεγάλες καινοτομίες, απαιτούν ριζικές λύσεις, δεν δέχονται συμβιβασμούς· και αυτό πραγματικά είναι η χάρη και η δόξα τους. Λέγεται ακόμη ότι τα γεράματα είναι κατά κανόνα συντηρητικά, ηλικία των συμβιβασμών, ότι τα χρόνια εκείνα ο άνθρωπος και στις εχθρότητες και στις συμπάθειές του είναι μαλακός· ότι δεν προσέχει τις πολύ λεπτές αποχρώσεις, βλέπει μονάχα τα βασικά χρώματα· δεν μετακινείται προς νέες καταστάσεις, άγνωστες, αδοκίμαστες ακόμη. Και τούτο είναι αληθινό, έως ένα σημείο τουλάχιστο. Μπορούμε μάλιστα με αυτά τα μέτρα να προσδιορίζομε τα γεράματα της μικρής ηλικίας και τα νιάτα της μεγάλης ηλικίας. Γιατί υπάρχουν και νέοι συντηρητικοί, συμβιβαστικοί, υποχωρητικοί, που δεν αγαπούν ό,τι πρόκειται να τους βγάλει έξω από τα καθιερωμένα. Όπως αντίθετα υπάρχουν και γέροντες ριζοσπαστικοί, που νεάζουν στις σκέψεις και στα αισθήματα, που ενθουσιάζονται για τις επαναστατικές καινοτομίες κ.τ.λ. Τα δύο λοιπόν στρατόπεδα υπάρχουν και μακάρι να διαχωρίζονται ανάλογα με την ηλικία των σταυροφόρων τους. Γιατί χρειάζονται και τα δύο· είναι απαραίτητα για την υγεία του κοινωνικού σώματος. Αλίμονο στις κοινωνίες που αποτελούνται μόνο από «νέους» (στα νεύρα και στις ιδέες) ανθρώπους που διαρκώς καλπάζουν ορμητικά προς τα εμπρός. Και αλίμονο πάλι στις κοινωνίες που είναι καμωμένες μόνο από «γέροντες» (στα μυαλά και στα χέρια) που τρέμουν κάθε μεταβολή και την καταριώνται. Ευλογημένες είναι κείνες που έχουν και τις δύο κατηγορίες πολιτών· η ιστορία χρειάζεται και τα δυο ρεύματα.
[Ε. Π. Παπανούτσος, Πρακτική Φιλοσοφία, απόσπασμα από το κεφάλαιο «Τα γερατειά», σσ. 174-175, Αθήνα, 2008, εκδ. Νόηση]
ΚΕΙΜΕΝΟ 3 Ο Ανδρέας Εμπειρίκος στο ποίημά του «Ποιος ζει και ποιος πεθαίνει» συνδέει τη ζωή με τη χαρά και την αγωνιστικότητα. Αρκεί. Χτύπα τη θλίψη καταγής Και πέταξε το μαράζι στα σκουπίδια. Πρέπει να πολεμήσης να χαρής Κι ακόμα να χαρής Κι όχι να πίνης ξύδι -όποιος κι αν στο δίνει Τώρα σου πρέπει μέλι κι ένα ποτήρι γιομάτο «δε με μέλλει»1 Ορθό-κοφτό σαν βλύσμα2 κραυγής γλάρου Πρέπει να γυμνωθής Κι αν στολιστής να στολιστής με αχάτη3. Πρέπει να νιώσης όλες τις ηδονές που σε τραβάνε Μα πρώτα πρέπει να ανασάνης μπροστά στον ήλιο Κι αφού λυτρώσεις στην ψυχή σου τον οίστρο4 του βαρβάρου Έβγα στο δρόμο. Κ’ εκεί, Προ πάντων, Μην φοβηθείς το πάτημά σου.
«δε με μέλλει»: δεν με νοιάζει, δεν με ενδιαφέρει
βλύσμα: εκρηκτικός ήχος (μτφ.) (από το ρ. βλύζω: αναβλύζω, ξεπηδώ ορμητικά)
ο αχάτης: ημιπολύτιμος πολύχρωμος λίθος
ο οίστρος: κατάσταση ψυχικής και πνευματικής έξαρσης [Α. Εμπειρίκος, 1934 • Προϊστορία ή Καταγωγή, εκδ. Άγρα, Αθήνα 2014, διατηρήθηκε η ορθογραφία του ποιήματος].
Θέμα Α Α1. Να συνοψίσετε σε 70-80 λέξεις τους λόγους στους οποίους, σύμφωνα με το Κείμενο 1, οφείλεται η υπογεννητικότητα. Μονάδες 20
Θέμα Β Β1. Να γράψετε στο τετράδιό σας δίπλα στον αριθμό της Στήλης Α το γράμμα από τη Στήλη Β που αντιστοιχεί στην ορθή απάντηση, με βάση το περιεχόμενο των Κειμένων 1 και 2 (χωρίς αναφορά σε χωρία του κειμένου):
Στήλη Α
Στην πρώτη παράγραφο του Κειμένου 1 υποστηρίζεται ότι
Στη δεύτερη παράγραφο του Κειμένου 1 υποστηρίζεται ότι οι παραδοσιακές οικονομικές ερμηνείες της υπογεννητικότητας θεωρούνται πλέον ανεπαρκείς, επειδή
Στην τρίτη παράγραφο του Κειμένου 1 τα smartphones και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης συνδέονται με τη δημογραφική κρίση, επειδή
Στο Κείμενο 2 υποστηρίζεται ότι
Σύμφωνα με το Κείμενο 2, ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι
Στήλη Β α. η πλειονότητα των αναπτυγμένων χωρών εμφανίζει μηδενική γεννητικότητα. β. τα περισσότερα κράτη, ανεξαρτήτως βαθμού ανάπτυξης, βρίσκονται κάτω από το «όριο αναπλήρωσης». α. οι κυβερνήσεις έχουν ήδη επιλύσει τα οικονομικά προβλήματα των νέων ζευγαριών. β. το φαινόμενο συνδέεται πλέον και με βαθύτερες μεταβολές στις ανθρώπινες σχέσεις και στις κοινωνικές αντιλήψεις. α. συντελούν στην καλλιέργεια εξιδανικευμένων προτύπων και στην αύξηση της μοναξιάς και της κοινωνικής απομόνωσης. β. ενισχύουν την πρόσβαση των νέων σε εκπαιδευτικό υλικό για την οικογένεια. α. η ιστορία έχει ανάγκη και τα νιάτα και τα γηρατειά. β. τα γηρατειά και τα νιάτα υπονομεύουν την πρόοδο. α. οι άνθρωποι μπορεί να είναι προοδευτικοί ανεξαρτήτως της ηλικίας τους. β. τα γηρατειά είναι πάντα συντηρητικά. Μονάδες 15
Β2. α. Η τρίτη παράγραφος του Κειμένου 1 («Προς επίρρωση…πανεπιστημιακή εκπαίδευση») αναπτύσσεται με τον τρόπο του αιτίου-αποτελέσματος. Να επισημάνετε το αίτιο και δύο από τα αποτελέσματα (μονάδες 3) και να δηλώσετε ποια πρόθεση της συντάκτριας εξυπηρετεί η συγκεκριμένη επιλογή (μονάδες 3). β. Στο Κείμενο 2 να γράψετε τι δηλώνουν οι έντονα υπογραμμισμένες λέξεις Γιατί (το πρώτο του κειμένου) και λοιπόν, κάνοντας αναφορά στα νοήματα που αυτές συνδέουν σε κάθε περίπτωση (μονάδες 4). Μονάδες 10
Β3. Στο Κείμενο 2 να εξηγήσετε τη λειτουργία των παρακάτω γλωσσικών επιλογών: • το ασύνδετο σχήμα: «Λέγεται συνήθως…συμβιβασμούς·» (μονάδες 4), • το πρώτο πληθυντικό πρόσωπο: «Μπορούμε…προσδιορίζομε» (μονάδες 2) και • τη συνυποδήλωση/μεταφορά: «ανθρώπους που διαρκώς καλπάζουν ορμητικά προς τα εμπρός» (μονάδες 4). Μονάδες 10
Θέμα Γ Γ1. Ποιες είναι οι προτροπές του ποιητικού υποκειμένου προς τον αναγνώστη/την αναγνώστρια; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με τρεις (3) διαφορετικούς μεταξύ τους κειμενικούς δείκτες από το ποίημα. Πώς θα ανταποκρινόσουν εσύ στο κάλεσμα αυτό του ποιητικού υποκειμένου; (150-200 λέξεις) Μονάδες 15
Θέμα Δ Δ1. Αξιοποιώντας δημιουργικά ιδέες από τα Κείμενα αναφοράς 1 και 2, σε ένα άρθρο 350-400 λέξεων που θα αναρτηθεί στη σχολική εφημερίδα: α) να εξηγήσετε για ποιους λόγους, κατά τη γνώμη σας, αυξάνονται τα επίπεδα μοναξιάς στην εποχή μας και β) να προτείνετε τρόπους με τους οποίους θα μπορούσαν να συνεργάζονται οι νέοι με τους ανθρώπους της τρίτης ηλικίας, ώστε να Οι προτεινόμενες απαντήσεις από τα φροντιστήρια
Το madata.gr σε συνεργασία με έγκριτους φροντιστές παρουσιάζει τις ενδεικτικές απαντήσεις και τις αναλυτικές λύσεις για όλα τα θέματα (Α, Β, Γ, Δ) του μαθήματος της Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας.
