Ο πολεοδομικός σχεδιασμός στη χώρα μας εισέρχεται σε μια περίοδο έντονων ανακατατάξεων, που δημιουργεί αβεβαιότητα και επηρεάζει άμεσα την αγορά ακινήτων και τις επενδυτικές αποφάσεις. Το κύριο ζήτημα που προκύπτει αφορά την τύχη χιλιάδων ιδιοκτησιών, οι οποίες μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν οικοδομήσιμες, αλλά τώρα κινδυνεύουν να χάσουν σημαντικό μέρος της αξίας τους εξαιτίας αλλαγών στους κανόνες δόμησης.
Η κατάσταση επιδεινώνεται από τις συγκρούσεις μεταξύ κεντρικής διοίκησης, δήμων και τοπικών κοινοτήτων. Αυτές οι διαφωνίες δεν περιορίζονται μόνο σε πολιτικό επίπεδο, αλλά συχνά καταλήγουν στα δικαστήρια, με το Συμβούλιο της Επικρατείας να έχει τον τελικό λόγο σε κρίσιμα ζητήματα που επηρεάζουν τον χωροταξικό χάρτη της Ελλάδας.
Το Προεδρικό Διάταγμα και οι επιπτώσεις του
Στο επίκεντρο των αντιδράσεων βρίσκεται το Προεδρικό Διάταγμα για τα όρια των οικισμών, το οποίο τέθηκε σε εφαρμογή πριν από περίπου ένα χρόνο, προκαλώντας ανησυχία σε πολλές περιοχές. Η εφαρμογή του έχει αλλάξει τα δεδομένα, καθώς εκτάσεις που προηγουμένως θεωρούνταν εντός οικισμού έχουν πλέον αποκλειστεί, περιορίζοντας ή και ακυρώνοντας δικαιώματα δόμησης.
Ειδικά στον Δήμο Πλατανιά στην Κρήτη, η δημοτική αρχή προσπαθεί να περιορίσει τις συνέπειες μέσω ενός Τοπικού Πολεοδομικού Σχεδίου που είναι σε εξέλιξη. Οι τοπικές αρχές επισημαίνουν ότι το πρόβλημα εντοπίζεται κυρίως σε οικισμούς με πληθυσμό από 701 έως 2.000 κατοίκους, όπου οι αλλαγές επηρεάζουν άμεσα την περιουσία των πολιτών.
Αντιδράσεις και νομικές προσφυγές
Οι δήμοι προσπαθούν να χρησιμοποιήσουν όλα τα διαθέσιμα πολεοδομικά εργαλεία για να τεκμηριώσουν τις ανάγκες τους για επέκταση και να αναδείξουν περιοχές με ήδη ανεπτυγμένη δόμηση. Ωστόσο, δεν αποκλείουν το ενδεχόμενο προσφυγής στη Δικαιοσύνη αν οι προτάσεις τους δεν γίνουν αποδεκτές.
Η Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας έχει ζητήσει διορθωτικές παρεμβάσεις στο επίμαχο διάταγμα και για θέματα όπως η αναγνώριση δρόμων που επιτρέπουν δόμηση σε εκτός σχεδίου περιοχές. Δήμαρχοι από περιοχές με πληθυσμιακή συρρίκνωση εκφράζουν φόβους ότι οι νέοι κανόνες περιορίζουν τις αναπτυξιακές δυνατότητες.
Αναγκαία τα νέα μέτρα για την αποκατάσταση της νομιμότητας
Από την άλλη πλευρά, οι αλλαγές κρίνονται αναγκαίες για την αποκατάσταση της νομιμότητας, ύστερα από αποφάσεις του ΣτΕ που προσπαθούν να ανακόψουν την άναρχη επέκταση των οικισμών και την ανεξέλεγκτη δόμηση εκτός σχεδίου, φαινόμενα που παρατηρήθηκαν τις προηγούμενες δεκαετίες.
Αξιοσημείωτο είναι ότι οι δήμοι της Αττικής έχουν προσφύγει στο ΣτΕ κατά του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού και των «μπόνους» δόμησης, τα οποία επέτρεπαν αυξημένα τετραγωνικά και ύψη κτιρίων. Η ακύρωση σχετικών διατάξεων έχει οδηγήσει σε αλλαγές στο θεσμικό πλαίσιο.
Οικονομικές και νομικές προκλήσεις
Η απόφαση της κυβέρνησης να επιτρέψει την ολοκλήρωση έργων που είχαν ήδη προχωρήσει, μέσω καταβολής περιβαλλοντικού τέλους, έχει προκαλέσει νέο κύκλο αντιδράσεων. Η υπόθεση εξετάζεται εκ νέου από το ΣτΕ, και η απόφαση αναμένεται με ενδιαφέρον, καθώς συμμετέχουν και άλλοι δήμοι μαζί με ομάδες πολιτών.
Παράλληλα, η πρόθεση μεταφοράς των πολεοδομικών υπηρεσιών από τους δήμους στο κεντρικό κράτος έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις. Η ΚΕΔΕ έχει προαναγγείλει προσφυγή, θεωρώντας ότι αυτή η εξέλιξη θα περιορίσει τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης στον σχεδιασμό.
Η κατάσταση που διαμορφώνεται στον πολεοδομικό σχεδιασμό της χώρας είναι ιδιαίτερα κρίσιμη. Οι αντιφάσεις και οι συγκρούσεις μεταξύ δήμων και κεντρικής διοίκησης καταδεικνύουν την ανάγκη για σαφήνεια και διαφάνεια στους κανόνες δόμησης. Η αναμονή για τις αποφάσεις του ΣτΕ θα καθορίσει όχι μόνο το μέλλον της δόμησης αλλά και την αξία των ακινήτων, επηρεάζοντας την οικονομία και την καθημερινότητα των πολιτών σε όλη τη χώρα.
