Σαν σήμερα 4 Ιανουαρίου το 1643 γεννήθηκε ο μεγάλος εφευρέτης Ισαάκ Νεύτων που θεωρείται ο πατέρας της Κλασικής Φυσικής . Σε αυτόν έχει αφιερώσει σήμερα η Google το λογότυπο της.
Οι περισσότεροι έχουμε ακούσει για το περιβόητο «ατύχημα» του Νεύτωνα που του έδωσε την αφορμή να διατυπώσει τους νόμους της παγκόσμιας έλξης. Ξέρουμε για το περιβόητο μήλο που έπεσε στο κεφάλι του μια μέρα, γεγονός που τον ώθησε στο να συμπεράνει ότι «Το μήλο πέφτει, γιατί το τραβάει η γη, το φεγγάρι δεν πέφτει, γιατί το έλκουν άλλα σώματα σε διάφορες κατευθύνσεις. Έτσι, μένει μετέωρο, όπως και η γη και τα άλλα ουράνια σώματα». Αυτό, πέρα από μια συνταρακτική «αποκάλυψη» για εκείνη την εποχή, ήταν και το έναυσμα για την εκτενέστερη μελέτη των πλανητών η οποία αποτελούσε (και αποτελεί ακόμα) το αντικείμενο ενδιαφέροντος πολλών επιστημόνων αλλά και ανθρώπων που αναζητούν ένα μικρό κομμάτι της «φύσης του σύμπαντος».
Πέρα από το νόμο της βαρύτητας πάντως, ο Νεύτωνας μελέτησε και πάνω στη βάση της ανάλυσης, στις θεμελιώδεις αρχές της δυναμικής (που συνδέουν την κίνηση ενός σώματος με τις δυνάμεις που ασκούνται σε αυτό), στο περίφημο μαθηματικό διώνυμο (που φέρει το όνομά του), στο διαφορικό λογισμό (όπου φαίνεται ότι τον ανακάλυψε παράλληλα με το φιλόσοφο και μαθηματικό Λάιμπνιτς – και εκεί οφείλεται και η διαμάχη που δημιουργήθηκε μεταξύ τους), στο φως του ήλιου (όπου συμπέρανε ότι είναι ένα σύνολο διαφορετικών μονοχρωματικών ακτινοβολιών) και σε άλλα φαινόμενα...
«Αν η μηλιά ήταν 10 φορές ψηλότερη, το μήλο θα μου έσπαγε το κεφάλι και, αν ήταν ψηλή ως το φεγγάρι, θα χωνόταν το μήλο ως το κέντρο της γης. Γιατί δεν πέφτει το φεγγάρι?»
Η επίσκεψη του Edmond Halley και η Principia Mathematica
Τον Αύγουστο του 1684, ο νεαρός αστρονόμος Edmond Halley αποβιβάστηκε στο Λονδίνο με σκοπό να συναντήσει το Νεύτωνα και να του μιλήσει για κάποια έρευνα που είχε κάνει. Νωρίτερα είχε συζητήσει με τον Robert Hooke (γνωστό επιστήμονα της εποχής) και τον Sir Christopher Wren (αρχιτέκτονα του καθεδρικού ναού του Αγίου Παύλου στο Λονδίνο), εκθέτοντας μέρος των ερευνών του και περιμένοντας μια απάντηση για τα συμπεράσματά τους πάνω σ’αυτό. Ο Halley υποστήριζε ότι η ελκτική δύναμη μεταξύ των πλανητών και του ήλιου είναι αντιστρόφως ανάλογη του τετραγώνου της μεταξύ τους απόστασης. Αν αυτό ήταν σωστό, τότε η τροχιά του κάθε πλανήτη θα έπρεπε να παίρνει τη μορφή της έλλειψης του Kepler, ή έστω μια πιό σφαιρική εκδοχή της. Οι συνομιλητές του δέχτηκαν αυτό το συλλογισμό, ωστόσο συμφώνησαν ότι έπρεπε να βρουν έναν τρόπο να το αποδείξουν μαθηματικά. Βαθιά επηρεασμένος από αυτή την ερμηνεία και θέλοντας να την αποδείξει, ο Sir Christopher πρότεινε στον Halley να περιμένει δύο μήνες, διάστημα κατά το οποίο ο πρώτος θα έδινε σε έναν φίλο του το πρόβλημα περιμένοντας τα αποτελέσματα.
Οι δύο μήνες πέρασαν αλλά ο Sir Christopher δεν είχε τη λύση στα χέρια του, γεγονός που οδήγησε τον Halley στο να πάρει μια μεγάλη απόφαση και να επισκεφτεί το Trinity College στο οποίο βρισκόταν ο Νεύτων εκείνη την εποχή.
Προς μεγάλη ανακούφιση του Halley (που ήταν σχετικά αγχωμένος καθώς δεν είχαν ανταλλάξει ποτέ ούτε μια επιστολή, ενώ είχαν συναντηθεί μόνο μια φορά πριν), ο Νεύτων τον υποδέχτηκε θερμά. Συζήτησαν για διάφορα πράγματα μέχρι που ο Halley του εξέθεσε το πρόβλημά του, καταλήγοντας στην ερώτηση «...θα μπορούσε να περιγραφτεί μαθηματικά υποθέτοντας πως η ελκτική δύναμη μεταξύ αυτών και του ήλιου είναι αντίστροφη του τετραγώνου της απόστασής τους από τον ίδιο?».
Χωρίς δισταγμό, ο Νεύτων απάντησε πως αυτό ήταν μια έλλειψη. Την έκπληξη του Halley απέναντι σ’αυτή την άμεση απάντηση (που ήταν σύμφωνη με τις προηγούμενες υποθέσεις του) διαδέχτηκε ο ενθουσιασμός του καθώς ο Νεύτωνας του απάντησε «το υπολόγισα!». Αμέσως άρχισε να ψάχνει στα βουνά με τις σημειώσεις του προκειμένου να δείξει στον επισκέπτη του αυτούς του υπολογισμούς. Δυστυχώς δεν κατάφερε να βρει το κυριότερο κομμάτι των υπολογισμών, υποσχέθηκε όμως στον Halley ότι θα τους ξανακάνει και θα τους ταχυδρομήσει σ’αυτόν το συντομότερο δυνατό.
Πέρασαν άλλοι τρεις μήνες χωρίς ο Halley να μάθει κάποιο νέο, ενώ την ίδια στιγμή ο Νεύτωνας εργαζόταν πάνω στην ελλιπτική τροχειά των πλανητών, χρησιμοποιώντας όμως μια διαφορετική από την καθιερωμένη μαθηματική μέθοδο. Το αποτέλεσμα ήταν ένα χειρόγραγο 9 σελίδων με τον τίτλο «De Motu Corporum in Gyrum», ή αλλιώς «περί της κίνησης των περιστρεφόμενων σωμάτων», του οποίου αντίγραφο στάλθηκε στον Halley στο Λονδίνο (ήταν Νοέμβριος του 1684). Οταν ο τελευταίος το έπιασε στα χέρια του, εντυπωσιάστηκε τόσο που αναχώρησε για δεύτερη φορά προς το κολλέγιο, προκειμένου να πάρει την άδεια του Νεύτωνα για να εκθέσει την εργασία του στη Βασιλική Εταιρία και να την εκθέσει στο κοινό ώστε να τη δουν οι επιστήμονες. Αφού έστειλε μερικές επιστολές προς τη Βασιλική κοινότητα για κάποια ανακάλυψη που είχε κάνει με το Νεύτωνα και σύντομα θα την εξέθετε, έπρεπε τώρα να πείσει το Νεύτωνα να δημοσιεύσει την εργασία του όσο πιό γρήγορα μπορούσε. Ο Νεύτων όμως είχε κάτι άλλο στο μυαλό του. Στρέφοντας την προσοχή του και τη δημιουργική του ενέργεια πάνω σ’αυτό το θέμα, δε θεώρησε την εργασία αυτή ως αυτοτελή και θέλησε να κάνει περαιτέρω έρευνες για να δει τί άλλο μπορεί να κρύβεται πίσω απ’αυτή.
Μετά από συστηματική δουλειά περίπου 18 μηνών, τον Απρίλιο του 1986 ο Νεύτων εμφανίστηκε με μια από τις σημαντικότερες μελέτες που έχουν γίνει ποτέ στον τομέα των επιστημών. Εξέθεσε το πρώτο μέρος της μεγάλης του έρευνας που τιτλοφόρησε ως «Philosophiae Naturalis Principia Mathematica» Φιλοσοφίας), η περιβόητη principia όπως έχει επικρατήσει να λέγεται σήμερα. (Μαθηματικές Αρχές της Φυσικής
«Να, ο άνθρωπος που έγραψε ένα βιβλίο το οποίο δεν καταλαβαίνει ούτε ο ίδιος, ούτε κανείς άλλος!» παρατηρούσε ένας μαθητής συναντώντας το Νεύτωνα στο δρόμο, λίγο καιρό αργότερα, καθώς η principia ήταν (και ίσως να παραμένει ακόμα) μια από τις πιό δυσνόητες μελέτες που έχουν γίνει ποτέ (μαζί με τη Θεωρία της Σχετικότητας του Αινστάιν). Παρ’ολ’αυτά, ήταν μια μελέτη που ένωσε τη φυσική με την αστρονομία, υπό το μανδύα των γνωστών σε μας ως «θεμελιωδών αρχών της δυναμικής» (laws of motion).
Όσο κι αν φαίνεται περίεργο, τον περισσότερο χρόνο του τον αφιέρωσε στα θεολογικά του συγγράμματα, από τα οποία ξεχωρίζουν τα χειρόγραφά του για την «Αποκάλυψη» του Ιωάννη, όπως αυτά για την «πόρνη της Βαβυλώνας» και τα τέρατα με τα δύο ή τα δέκα κέρατα, όπως αναφέρει ο καθηγητής Iliffe. Μάλιστα ο κ. Iliffe αντικρούει κατηγορηματικά την άποψη που ήθελε τον Newton να συγγράφει τις θεολογικές του απόψεις στα βαθιά γεράματά του και πάσχοντας από γεροντική άνοια.
Βλέποντας αναλυτικά τις θεολογικές απόψεις του Newton, θα τις βρει κανείς αρκετά αντι-καθολικές, ενώ παράλληλα φαίνεται εμμένει να αναφέρεται στον «Ένα και Μοναδικό Πατέρα Θεό» απορρίπτοντας το δόγμα της Αγ. Τριάδας. Επίσης ασκεί αυστηρή κριτική στη πρώιμη εκκλησιαστική ιστορία (μεταξύ 3ου και 5ου αιώνα), κατά την οποία θεωρεί ότι ο Χριστιανισμός έχασε τις βάσεις του.
Πολύ πιθανόν αυτές οι «επικίνδυνες» απόψεις του να έκαναν κάποιους να υποστηρίξουν την κατάσταση «γεροντικής άνοιας» του συγγραφέα.
Πάντως σίγουρα αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ο Άγγλος επιστήμονας και φιλόσοφος δεν επιδείκνυε το έργο του στο ευρύ κοινό, αλλά φρόντιζε να το κρατάει μυστικό, διακινώντας τις απόψεις του σε πολύ κλειστούς κύκλους στην Αγγλία ή έξω από αυτήν. Παράδειγμα, ένας χρονολογικός χάρτης των γεγονότων της «Αποκάλυψης» που έστειλε στον συμπατριώτη του φιλόσοφο John Locke.
Όπως εξάλλου τονίζει ο καθηγητής Snobelen, ο τρόπος γραφής του Newton είναι καταπληκτικός, αποκαλύπτοντας τις απόψεις του σε επίπεδα: ένα πρώτο, επιφανειακό επίπεδο είναι φανερό σε όλους, αλλά στα μάτια ενός «μυημένου» αποκαλύπτεται ένα βαθύτερο επίπεδο γνώσης. Αυτό το σύστημα κάνει τον κ. Snobelen να παραλληλίζει τον Newton με τον Πυθαγόρα ως προς τον τρόπο μετάδοσης της γνώσης.
Ο Ισαάκ Νεύτωνας, ίσως ο διασημότερος επιστήμονας όλων των αιώνων, είχε προβλέψει το τέλος του κόσμου για το έτος 2060, δείχνουν χειρόγραφά του που εκτίθενται από την Κυριακή στο Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ.
Τα συγκεκριμένα χειρόγραφα του μεγάλου φυσικού είχαν παρουσιασθεί για πρώτη φορά στο κοινό το 1969, στο πλαίσιο έκθεσης με τίτλο «Τα μυστικά του Ισαάκ Νεύτωνα», αναφέρει ανακοίνωση του πανεπιστημίου.
Ο Νεύτωνας εκτός από τη φυσική και την αστρονομία είχε διαπρέψει και ως θεολόγος και αλχημιστής. Σε μια επιστολή του, που χρονολογείται στο 1704, ασχολείται με μια σειρά περίπλοκων υπολογισμών, με βάση ένα εδάφιο από τη Βίβλο, παρμένο από το Βιβλίο του Δανιήλ.
Σύμφωνα με τους αλγόριθμούς του, θα πρέπει να κυλήσουν 1260 χρόνια από την επανίδρυση της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας από τον Καρλομάγνο έως το τέλος του κόσμου.
Η εθνική βιβλιοθήκη του Εβραϊκού Πανεπιστημίου διαθέτει πολλά γραπτά από το χέρι του μεγάλου σοφού, χάρη στο κληροδότημα ενός πλούσιου συλλέκτη.
Ο Νεύτωνας (1642 -1727) είναι παγκοσμίως γνωστός για τις μελέτες του πάνω στη βαρύτητα, τους νόμους του Σύμπαντος και τη Μηχανική και τις μελέτες του στον διαφορικό λογισμό.
Η Προσφορά του Νεύτωνα στην Επιστήμη
Πέρα από την Principia Mathematica που, όπως προαναφέρθηκε, είναι μια από τις μεγαλύτερες επινοήσεις του, ο Νεύτων υπήρξε πρωτοπόρος σε μια σειρά ανακαλύψεων οι οποίες θα συντάρασσαν τον τότε επιστημονικό κόσμο και θα προκαλούσαν μεγάλες αλλαγές στην επιστημονική κοινότητα, οι περισσότερες εκ των οποίων ισχύουν ακόμη και σήμερα.
Κατοπτρικό ή Νευτώνειο Τηλεσκόπειο: Πρόκειται για ένα τηλεσκόπιο ανακλαστικού τύπου που πήρε το όνομα του δημιουργού του και χρησιμοποιείται ακόμη και σήμερα για την παρατήρηση των άστρων. Διαθέτει κάτοπτρο το οποίο είναι τοποθετημένο υπό γωνία 45ο ως προς τον άξονα του οργάνου, έτσι ώστε η εικόνα του υπό παρατήρηση άστρου να είναι δυνατό να παρατηρηθεί μέσω μιας οπής η οποία βρίσκεται στο πλευρό του σωλήνα του τηλεσκοπίου. Η ιδιαιτερότητα σ’αυτή την εφεύρεση σε σχέση με τα τότε τηλεσκόπια (διαθλασικού τύπου) ήταν η χρήση καθρεφτών αντί για φακούς. Χωρίς εξειδικευμένες λεπτομέρειες, η δομή των τηλεσκοπίων εκείνης της εποχής παρουσίαζαν ένα ελλάτωμα στην απεικόνιση των χρωμάτων των παρατηρούμενων αντικειμένων (χρωματική παρέκλιση), πρόβλημα το οποίο ο Νεύτων έλυσε με τον προαναφερόμενο τρόπο. Το πρώτο του τηλεσκόπιο το έφτιαξε εν έτει 1668 και είχε μήκος 6 ίντσες, ενώ το ίδιο είχε τη δυνατότητα (πέρα από τη ρεαλιστικότερη απεικόνιση των χρωμάτων) να μεγενθύνει τα μελετούμενα αντικείμενα έως και 40 φορές. Ήταν μια εφεύρεση που του προσέφερε μια θέση μέλους στη Βασιλική Εταιρία.
Θεωρία ανάλυσης του φωτός: Ο ντεκάρτ έλεγε πως το φως γίνεται αισθητό από μια ακτίνες φωτός που «χτυπάνε» στο μάτι. Ο Νεύτων μελέτησε το κατά πόσο το έγχρωμο φως ήταν δημιούργημα των ματιών ή του εγκεφάλου (ρισκάροντας την όρασή του κατά καιρούς).
Οι φιλόσοφοι όλων των εποχών πίστευαν πως το λευκό φως ήταν αγνό χρώμα και πως τα υπόλοιπα χρώματα οφείλονταν σε τροποποιήσεις του (δημιουργούνταν μετατρέποντας το λευκό φως).Χρησιμοποιώντας πρίσματα και άλλες μεθόδους πειραματισμών, ο Νεύτων ανέλυσε το λευκό φως στα επτά χρώματα της ίριδας, τα γνωστά χρώματα του ουράνιου τόξου που όχι μόνο μπορούσαν να διαχωριστούν μεταξύ τους, αλλά και να επανασυνδυαστούν στη δημιουργία του λευκού φωτός. Τους πειραματισμούς γύρω από το φως τις έκανε στην πολύ νεαρή ηλικία των 24 ετών (το 1666), αλλά τα αποτελέσματα των πειραματισμών περί του φωτός και των χρωμάτων (“opticks”) δεν τα εξέδωσε πριν το 1704.
Calculus: Όταν ο Νεύτων ξεκίνησε να ασχολείται με το πρόβλημα των θεμελιωδών αρχών της δυναμικής, αργά η γρήγορα ανακάλυψε πως τα μαθηματικά εκείνης της εποχής δεν επαρκούσαν γι’αυτό το τολμηρό εγχείρημα. Ιδιότητες όπως αυτές της κατεύθυνσης και της ταχύτητας των πλανητών δεν μπορούσαν να περιγραφούν αποτελεσματικά λόγω της ευμεταβλητότητάς τους. Έτσι λοιπόν ωθήθηκε στο να δημιουργήσει ένα νέο κλάδο των μαθηματικών, τον οποίο ονόμασε «fluxions» (συνεχείς αλλαγές) και σήμερα είναι γνωστός ως μαθηματική ανάλυση (calculus). Μάλιστα, με τα έργα του "Παγκόσμια Αριθμητική" και ουσιαστικά έδωσε μια περαιτέρω ώθηση στον διαφορικό λογισμό (που λέγεται ότι τον επινόησε παράλληλα με έναν άλλο εξαιρετικό μαθηματικό, τον Λάιμπνιτς). "Δοκίμιο για τον τετραγωνισμό των καμπυλών"
Εδώ αξίζει να σημειωθεί ότι η calculus δεν συμπεριλαμβάνεται στην principia, γιατί παρ’όλο που στη δεύτερη περιλαμβάνονται στοιχεία της πρώτης (σε μια αμιγώς διαφορετική μορφή), μέχρι την έκδοση της principia ο Νεύτων δεν είχε εκδόσει ακόμη τίποτα για τη νέα μαθηματική προσέγγιση. Παρ’ολ’αυτά, η θεωρία της μαθηματικής ανάλυσης συνδύαζε πολλές παρεμφερείς μεθόδους σε συνδυασμό με ένα μεγάλο ποσοστό κλασσικής γεωμετρίας, χωρίς ωστόσο να κάνει την παραμικρή προσπάθεια να γίνει πιό κατανοητός. Ο ίδιος εξηγούσε την πρόθεσή του να μη θέλει να εκλαϊκεύσει τα έργα του λέγοντας ότι «θέλω να αποφύγω κάποια ενδεχόμενη άδικη καταδίωξή μου από μικρούς ημιμαθείς στα μαθηματικά».
Οι τρεις Νόμοι του Νεύτωνα: Όσο δύσκολη κι αν είναι στην κατανόηση η principia, ξεκαθαρίζει εξ’ αρχής τρεις Νόμους που διέπουν τη φύση και τη λειτουργία του μακρόκοσμου:
-Ο Νόμος της Αδράνειας: Κάθε σώμα αντιστέκεται στη μεταβολή της κινητικής του κατάστασης, εκτός κι αν κάποιες εξωτερικές δυνάμεις το αναγκάσουν. Αυτός ο Νόμος διατυπώνεται στη σημερινή φυσική ως εξής: Αν η συνισταμένη των δυνάμεων που ασκούνται σε ένα σώμα είναι μηδέν, τότε το σώμα ή ηρεμεί ή κινείται ευθύγραμμα και ομαλά.
-Ο Θεμελιώδης Νόμος της Μηχανικής: Η επιτάχυνση που αποκτά ένα σώμα με την επίδραση μιας σταθερής δύναμης είναι αντιστρόφως ανάλογη της μάζας του σώματος. (ΣF = m a)
-Νόμος Δράσης – Αντίδρασης: Για κάθε δράση, υπάρχει μια ίση και αντίθετη αντίδραση.
Σε αυτούς τους Νόμους, ο Νεύτων προσέθεσε ένα πλήθος προσεκτικών παρατηρήσεων και το σύνολο αυτής της εργασίας (η σημερινή Νευτώνεια φυσική) ήταν αυτό που κατά τον ίδιο αποτελούσε τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί το σύμπαν.
Νόμος της Παγκόσμιας Έλξης: Η διατύπωση αυτού του Νόμου δεν ήταν παρά η έκφραση των συμπερασμάτων του Νεύτωνα και του Halley ως προς την κίνηση των πλανητών και τη βαρύτητα. Σύμφωνα με τον ορισμό της Παγκόσμιας Έλξης, κάθε σώμα που βρίσκεται σε δεδομένη απόσταση από ένα άλλο σωμάτιο, οπουδήποτε στο σύμπαν, έλκει το δεύτερο αλλά και έλκεται απ’αυτό με δύναμη που είναι ανάλογη του γινομένου των δύο μαζών και αντιστρόφως ανάλογη με το τετράγωνο της μεταξύ τους απόστασης.
Χημεία: Μέσα από ποικίλλες εξαντλητικές έρευνες γύρω από την αλχημεία, ο Νεύτων κατάφερε να εξελίξει τη μετέπειτα επιστήμη της χημείας.
«Αν όντως κοίταξα πιό μπροστά από την εποχή μου, αυτό συνέβη επειδή στεκόμουν σε πλάτες γιγάντων» είχε πει ο Νεύτωνας, σχολιάζοντας τις επιστημονικές του ανακαλύψεις. Κι όμως, πολλοί επιστήμονες θα συμφωνούσαν πως ο Νεύτων ήταν ένας γίγαντας από μόνος του, καθώς οι μελέτες και οι μεθόδοι του αποτέλεσαν μια τομή για τις επιστήμες εκείνης της εποχής αλλά και ένα στήριγμα στις επιστήμες της σημερινής εποχής.
Ο Νεύτων και η Αλχημεία
Ίσως το πιό σκοτεινό μυστικό του Νεύτωνα, στο οποίο είχε αφιερωθεί για πάνω από 25 χρόνια, ήταν οι αλχημικές του δραστηριότητες. Στόχος αυτής της μυστικής πρακτικής ήταν και είναι, όπως γνωρίζουμε, η αναζήτηση αυτού που οι πρόγονοί του αποκαλούσαν «φιλοσοφική Λίθο», ένα στοιχείο που μπορεί να μετατρέψει βασικά μέταλλα σε καθαρό χρυσό. Όπως αναφέρει και ο καθηγητής Bill Newman του Πανεπιστημίου της Indiana: «Σε μερικές περιπτώσεις ήταν πάρα πολύ επικερδές, γιατί μπορούσες να παράγεις πολύ μεγάλες ποσότητες χρήματος, χωρίς αμφιβολία. Αλλά αν σε έπιαναν, ήταν πολύ επικίνδυνο, καθώς ξέρουμε πως μια από τις παραδοσιακές τιμωρίες για υπεξαίρεση χρημάτων και γενικά για αλχημιστές ήταν το να κρεμούνται από ψηλές κρεμάλες και συχνά τους υποχρέωναν να φοράνε και συνθετικά ρούχα για να γίνεται η καύση δημόσιο θέαμα.»
Οι λόγοι για τους οποίους η αλχημεία ήταν μια απαγορευμένη πρακτική, ιδίως την εποχή του Νεύτωνα, είναι λίγο-πολύ γνωστοί. Οι κατέχοντες τα μεγαλύτερα αποθέματα χρυσού, δηλαδή οι μονάρχες, είχαν κάθε λόγο να απαγορεύουν τον πολλαπλασιασμό του ώστε να εξασφαλίσουν την ευημερία και την κυριαρχία τους, ενώ οι ίδιοι είχαν στην υπηρεσία τους αλχημιστές οι οποίοι φρόντιζαν για την αύξηση των ίδιων αποθεμάτων, για τη μεγιστοποίηση της ήδη υπάρχουσας περιουσίας τους. Ο Robert Boyle, ο John Locke, ο Leibniz και άλλοι, το γνώριζαν καλά αυτό, μιας και ήταν από τους μεγαλύτερους αλχημιστές στην Ευρώπη εκείνη την εποχή, μαζί με το Νεύτωνα.
Προσεγγίζοντας την Ουσία
Πέρα όμως από την πολιτική/κοινωνική σκοπιμότητα μιας τέτοιας απαγόρευσης, η αλχημεία είχε (και έχει) να κάνει με κάτι πολύ πιό σημαντικό, κάτι που δεν ανταλλάζεται με καμία ποσότητα χρυσού και με κανένα άλλο αξίωμα. Πρόκειται για την απόκτηση μιας τεράστιας δύναμης πάνω στη φύση, μέσω της απόκτησης ενός «κλειδιού» - της φιλοσοφικής Λίθου. Αυτή η δύναμη ήταν πάντα γνωστή σ’αυτούς που προσπαθούσαν να βρουν τη Φιλοσοφική Λίθο, μιας και αποτελεί το σημαντικότερο στοιχείο της Αλχημείας. Μια δύναμη που να εξασφαλίζει τον απόλυτο έλεγχο σε οτιδήποτε φυσικό, μια δύναμη που να μετατρέπει οτιδήποτε σε οτιδήποτε και όχι μόνο μέταλλα σε χρυσό, μια δύναμη που η κατάκτησή της είναι θέμα ολοκλήρωσης του ανθρώπου. Πώς όμως επέρχεται αυτή η ολοκλήρωση μέσα από την άσκηση της Αλχημείας?
Το Μεγάλο Έργο (Magnum Opus) είναι ουσιαστικά ένας συμβολισμός. Η «Απόλυτη Υλοποίηση» δηλαδή, αφορά τη μεταστοιχείωση σε ένα πιό συμβολικό/φιλοσοφικό επίπεδο. Προσεγγίζοντας την ουσία λοιπόν, η μεταστοιχείωση του οποιουδήποτε μετάλλου σε Χρυσό, δεν υπονοεί παρά τη μετατροπή της περιορισμένης Συνειδητότητας σε ένα υψηλότερο («λεπτότερο») επίπεδο αντιληπτικότητας. Όπως διαπιστώνει και ο Ελιφάς Λεβί, ένας ακόμη μεγάλος Μύστης και Αλχημιστής, στο βιβλίο του Υπερβατική Μαγεία, «Το Μεγάλο Έργο είναι, πάνω απ’όλα, η αυτοδημιουργία του ανθρώπου, δηλαδή η πλήρης και άνευ όρων κατάκτηση των δυνατοτήτων του και του μέλλοντός του». Αυτός είναι ο στόχος.
Μια τέτοια δύναμη όμως σαν τη Φιλοσοφική Λίθο (φεύγοντας από τη Συμβολική της σημασία), δε θα μπορούσε ποτέ να βρεθεί στα χέρια πολλών ανθρώπων, κι αυτό ήταν κάτι που και ο Νεύτωνας είχε υπόψιν του, μιας και η οποιαδήποτε διαρροή μιας τέτοιας δύναμης θα δημιουργούσε ένα τεράστιο χάος στον κόσμο – ίσως και να σηματοδοτούσε την καταστροφή του.
Η ίδια δύναμη όμως αποτελούσε και αποτελεί τη μεγαλύτερη πρόκληση που θα μπορούσε να δεχτεί ποτέ ο άνθρωπος, ένας γρίφος του οποίου η λύση θα σήμαινε και την εκπλήρωση των στόχων του πάνω στη γη.
Μιλώντας για αλχημεία όμως, θα μπορούσε να πει κανείς πως ολόκληρη η υπόστασή της ενορχιστρώνεται από πλήθος γρίφων, συμβολισμών και κρυπτογραφημένων μηνυμάτων. Είναι μια μορφή ποίησης μέσα από κώδικες και μυστικά ονόματα που συνέπαιρνε όλους τους αλχημιστές, όπως και το Νεύτωνα. Ο ίδιος χρειάστηκε να μελετήσει για αρκετό καιρό πολλά χειρόγραφα παλαιότερων αλχημιστών και μερικά τα συνδύασε μεταξύ τους ώστε να κατανοήσει καλύτερα το περιεχόμενό τους. Εξ’αιτίας αυτού του γεγονότος εκφράστηκε αργότερα η άποψη ότι ο Νεύτωνας αντέγραφε τις σημειώσεις των προγόνων του.
Κάτι εξίσου ενδιαφέρον είναι η πεποίθηση του Νεύτωνα ότι η ελληνική μυθολογία έκρυβε μέσα της αλχημικές συνταγές και μέσω αυτών το μονοπάτι για τη φιλοσοφική λίθο. Φυσικά δεν ήταν ο πρώτος ούτε ο τελευταίος που θεώρησε κάτι τέτοιο, αφού επηρεάστηκε και ο ίδιος από τις αντιλήψεις των προγενέστερων αλχημιστών, όπως του George Starkey (μια από τις κύριες πηγές του Νεύτωνα) και του Michael Maier (συγγραφέας του 17ου αιώνα με μεγάλη ενασχόληση πάνω στην ελληνική μυθολογία).
Μια από τις κύριες πεποιθήσεις του Νεύτωνα ήταν μια αντίληψη που ήκμασε κατά τη διάρκεια της αναγέννησης και ονομαζόταν «prisca sapientia», ή αλλιώς πρωταρχική Σοφία. Μια Μυστική Σοφία που επέζησε στο πέρασμα των αιώνων, ταξιδεύοντας μέσα από αρχετυπικές μορφές όπως αυτή του Πυθαγόρα κ.α. Αυτή η Μυστική Σοφία είναι σίγουρο ότι περιείχε το κλειδί για την κατανόηση των Νόμων που διέπουν το σύμπαν και τη φύση που μας περιβάλλει.
Ο Νεύτωνας θεωρούσε τον εαυτό του εκλεκτό. Ενώ δεν επαιρόταν δημόσια ως ένας από τους λίγους, το καταλαβαίνουμε από την αρέσκειά του να κατασκευάζει αλχημικά ψευδώνυμα για τον εαυτό του, όπως για παράδειγμα το Jehovah Sanctus Unus, δηλαδή Ιαχωβάς ο Άγιος (the Holy).
Ωστόσο, μιλώντας για τα επιτεύγματά του, συνήθιζε να λέει πως θεωρούσε τον εαυτό του ως ένα αγοράκι σε μια αμμουδιά, που σήκωσε ένα όμορφο κοχύλι αλλά υπήρχαν και τόσα άλλα εκεί που περίμεναν να ανακαλυφτούν...
Μέσα από τα χειρόγραφα και τις σημειώσεις του Νεύτωνα, είναι εμφανής η πρόοδος που σημείωνε κατά τη διάρκεια των αλχημικών πειραμάτων του – σημειώσεις του στυλ «Σήμερα ανακάλυψα την παροδικότητα του Ερμή». Από τις ίδιες σημειώσεις φαίνονται επίσης και οι γνώσεις και η σημειολογία του Νεύτωνα.
Μέθοδοι και κώδικες
Οι πραγματικές διαστάσεις των ανακαλύψεων του Νεύτωνα όσον αφορά την αλχημεία, μας είναι άγνωστες. Αυτό οφείλεται τόσο στην πιθανότητα να καταστράφηκε σημαντικό μέρος των χειρογράφων του σε μια πυρκαγιά που ξέσπασε στο εργαστήριό του κάποια μέρα, όσο και στο γεγονός ότι οι σημειώσεις του Νεύτωνα είναι αρκετά πολύπλοκες. Ο Νεύτωνας χρησιμοποιεί μια δική του ορολογία την οποία δεν εξηγεί πουθενά (ή τουλάχιστον δεν ξέρουμε εμείς αν την εξηγεί πουθενά), αλλά και έρχεται σε αρκετές αντιθέσεις με την «decknamen», ορολογία με κεκαλλυμένα ονόματα (π.χ. «Babylonian Dragon» ή «Τρίαινα του Ποσειδώνα» ως κωδικές ονομασίες στοιχείων) που χρησιμοποιούσαν οι προγενέστεροι αλχημιστές.
Παρακάτω δίνεται ένας πίνακας με ορισμένα από τα σύμβολα που χρησιμοποιούσε ο Νεύτων, μαζί με τα αντίστοιχα στοιχεία που συμβόλιζαν.
Άλλο ένα στοιχείο που δυσκολεύει τους ερευνητές είναι η «φαινομενική» ανυπαρξία ενός σκοπού. Ο Νεύτων σημείωνε μόνο τα συμπεράσματα που έβγαζε από τα πειράματα που έκανε, χωρίς να αναφέρει και το σκοπό για τον οποίο έγιναν. Ωστόσο, το μεγαλείο της έρευνάς του όσον αφορά την αλχημεία, τον κατέστησε έναν από τους μεγαλύτερους Αλχημιστές στην Ευρώπη. Ερευνητές του έργου του, όπως η B.J.T. Dobbs, πιστεύουν πως η θεωρία του Νεύτωνα περί βαρυτικής έλξης, προήλθε από τις αλχημικές του έρευνες. Η συγκεκριμένη ερευνήτρια μάλιστα, του τμήματος Ιστορίας του Northwestern University, κατέληξε το 1991 στο συμπέρασμα ότι και οι αλχημικές δραστηριότητες του Νεύτωνα ήταν με τη σειρά τους μια έκφραση της θρησκευτικότητας του ίδιου.
Ο Νεύτων και η Θεολογία
Αποτελεί κοινό μυστικό πως ο Ισαάκ Νεύτων διέθεσε ένα αρκετά μεγάλο ποσοστό της ζωής του στη συγγραφή θεολογικών κειμένων. Ο καθηγητής Stephen Snobelen (University of King’sCollege, Nova Scotia) αναφέρει γι’αυτή την πλευρά του Νεύτωνα πως «είχε μια έντονη θρησκευτικότητα, κάτι που δεν συμπεριλαμβάνεται στις γνωστές πτυχές του χαρακτήρα του, αλλά αυτός είναι ο Νεύτωνας που ξέρουμε από τα προσωπικά του χειρόγραφα, ένας έντονα θρησκευόμενος άνθρωπος. Η αγνότητα της καρδιάς του τον κατευθύνουν ηθικά σε όλη του τη ζωή...». Εξετάζοντας μερικές από τις 4.000 σελίδες των χειρογράφων του Νεύτωνα που βρίσκονται στη βιβλιοθήκη των Ιεροσολύμων, ο ίδιος καθηγητής μας πληροφορεί επίσης ότι: «Αυτά που γνωστοποιούν τα χειρόγραφα του Νεύτωνα, είναι πολύ διαφορετικά απ’ότι οι περισσότεροι άνθρωποι θα φαντάζονταν (για το Νεύτωνα). Αυτό που είχε στα σκαριά ήταν μια μεγάλη ενοποιημένη θεωρία για να αποκαλύψει την αλήθεια του Θεού. Δείχνουν το Νεύτωνα στις μεγάλες δόξες του... Βλέπουμε τη θεολογία του, βλέπουμε την επιστήμη του, βλέπουμε την αλχημεία του...».
Μερικά από τα πιό ενδιαφέροντα γραπτά του Νεύτωνα είναι αυτά για την «Αποκάλυψη του Ιωάννη», για την «Πόρνη της Βαβυλώνας» αλλά και μια ανάλυση της Βίβλου. Αυτή η - καλά μεταφρασμένη κατά τη βικτωριανή εποχή – ανάλυση, ήταν κάτι σαν έργο ζωής για το Νεύτωνα, ο οποίος άλλωστε θεωρούσε πως η αποκωδικοποίησή της θα οδηγούσε στην κατανόηση του Θεού και των σχεδίων του. Το μήνυμα που περνούσε ήταν ότι ο χριστιανισμός είχε παρεκτραπεί από τον «σωστό δρόμο», χάνοντας τις βάσεις του, τον 4ο μ.Χ. αιώνα, κατά τον οποίο η πρώτη Σύνοδος της Νίκαιας πέρασε πολλές δογματικές αντιλήψεις περί της φύσης του Χριστού. Ουσιαστικά, έχουμε να κάνουμε με μια έντονη διαμαρτυρία για την πρώιμη εκκλησιαστική ιστορία. Ωστόσο, παρ’όλη την «ανορθόδοξη» προσέγγιση του Νεύτωνα που περιελάμβανε τη μη-αποδοχή της τριαδικής φύσης του Θεού και της συνόδου της Νίκαιας, ο ίδιος επέδειξε ένα βαθύ θρησκευτικό αίσθημα, σεβάστηκε τη Βίβλο και αποδέχτηκε τη θεώρησή της για τη δημιουργία του κόσμου.
Στα τελευταία έργα του εξέθεσε την ισχυρή πεποίθηση του θεόσταλτου ρόλου του Θεού στη φύση. Ίσως μάλιστα αυτή η πεποίθηση να τον οδηγούσε συχνά και σε παράξενες ερμηνείες, όπως η ερμηνεία των βίαιων συμβολισμών της Βίβλου ως λόγο του Θεού.
Ο Νεύτωνας διέθετε περισσότερα ανθρωπιστικά παρά επιστημονικά βιβλία, τα οποία μελέτησε βαθιά σε όλη του τη ζωή. Το αδημοσίευτο έργο του «κλασσικά σχόλια» (classical scholia – επεξηγηματικές σημειώσεις για μια μελλοντική επανέκδοση του principia mathematica) καταδεικνύει τις γνώσεις του περί της προ-Σωκρατικής φιλοσοφίας, αν και διάβαζε για τους πατέρες της εκκλησίας ακόμα πιό βαθειά. Ο Νεύτων επιχείρησε να εναρμονίσει τις διδαχές της ελληνικής μυθολογίας με αυτές της Βίβλου, θεωρώντας την αυθεντία στα πρώτα χρόνια της ανθρωπότητας. Στο χρονολογικό του έργο ανέλαβε να τακτοποιήσει τις διαφορές που παρουσιάζονταν μεταξύ του Ιουδαϊκού και του παγανιστικού ημερολογίου, και να τις «επιδιορθώσει» από μια αστρολογική διαφωνία όσον αφορά κάποια αστρονομικά σχεδιαγράμματα των αρχαίων Ελλήνων. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα που δεν άρεσε και σε πολλούς ήταν η τοποθέτηση του πολέμου της Τροίας 500 χρόνια αργότερα απ’ότι τοποθετούταν από τους ιστορικούς.
«Είμαι φίλος του Πλάτωνα, είμαι φίλος του Αριστοτέλη, αλλά ο καλύτερος φίλος μου είναι η αλήθεια» έλεγε, μελετώντας διεξοδικά την αρχαία ελληνική γραμματεία για να βρει νέες αλήθειες για το σύμπαν.
Κάτι εξίσου ενδιαφέρον είναι η πίστη του πως στους αρχαίους ναούς κρύβονταν τα μυστικά του Σύμπαντος και πως μόνο κάποιος εκλεκτός σαν αυτόν μπορούσε να αποκαλύψει.
Ο Ναός του Σολομώντα και η Αποκάλυψη
Ο Νεύτων ήταν ιδιαίτερα εντυπωσιασμένος από ορισμένους αρχαίους Ναούς για τους συμβολισμούς που πίστευε πως περιείχαν. Ιδιαίτερη μνεία έκανε για το Ναό του Σολομώντα και για το τείχος που απέμεινε απ’αυτόν, έπειτα από την καταστροφή του από τους Βαβυλώνιους. Το τείχος αυτό είναι γνωστό σήμερα σαν «τείχος των δακρύων» ή «Δυτικό Τείχος» και έχει ιδιαίτερη θρησκευτική σημασία για τον Ιουδαϊσμό. Ο Νεύτωνας λοιπόν, «διέκρινε» στο βιβλίο της Αποκάλυψης έναν κώδικα με τον οποίο ήταν χτισμένος αυτός ο Ναός και για χρόνια προσπαθούσε να τον «σπάσει». Άλλωστε, για τον ίδιο το Νεύτωνα, οι διάφορες σκηνές σκηνές στο βιβλίο της Αποκάλυψης, εκτυλίσσονταν γύρω απ’αυτόν το Ναό. Συνεπώς, για να κατανοήσει το βιβλίο της Αποκάλυψης και να χαρτογραφήσει τα σύμβολά που περιείχε, έπρεπε να καταλάβει πώς ήταν φτιαγμένος, πως έμοιαζε αυτός ο Ναός, πριν την καταστροφή του. Έτσι, εργάστηκε πάνω στο σχεδιασμό του και προσπάθησε να σκιαγραφήσει τη μορφή του, μέσα από πλήθος μαθηματικών μοντέλων και υπολογισμών. Αν κατάφερνε να ανακαλύψει τα μυστικά αυτού του Ναού, οι γνώσεις που θα αποκόμιζε θα ήταν άπειρες, τόσο σε επιστημονικό, όσο και σε θρησκευτικό επίπεδο.
Ο Νεύτων, πιστεύοντας παθιασμένα στη φιλοσοφία που είχε «χτίσει» γύρω απ’αυτόν το Ναό, έτρεφε την ελπίδα πως στη Δευτέρα παρουσία θα ξαναχτιζόταν, ενώ μέχρι τότε, μέσω αυτού του κώδικα που έκρυβε, θα γινόταν δυνατή η πρόβλεψη του τέλους του κόσμου. Το τέλος του κόσμου, η Αποκάλυψη, θα έδινε τη σειρά της στην επαναγέννηση του αγνού και αυθεντικού χριστιανισμού.
Τελικά, σύμφωνα με ένα χειρόγραφο του Νεύτωνα που «βρέθηκε» στη βιβλιοθήκη της Ιερουσαλήμ, έπειτα από την αποκωδικοποίηση της Βίβλου ο ίδιος αποφάνθηκε πως βρήκε το χρόνο που θα τέλειωνε τούτος ο μάταιος κόσμος με την Αποκάλυψη... Αυτό το έτος, που δεν είναι και τόσο μακριά μας, είναι το 2060.
Αρχαίοι Ναοί και ηλιακό σύστημα – Αναφορά στο Stonehenge
Ένας ακόμα ναός που εντυπωσίαζε το Νεύτωνα ήταν το γνωστό stonehenge, το οποίο αν και δεν επισκεύτηκε ποτέ, το μελέτησε γιατί πίστευε πως έκρυβε κάποια κομμάτια της Σοφίας των αρχαίων. Ο Νεύτων υποστήριζε πως οι αρχαίοι γνώριζαν ότι ο ήλιος ήταν το κέντρο του κόσμου και πως οι πλανήτες βρίσκονταν σε τροχιά γύρω του, χάρη στις βαρυτικές δυνάμεις που επιδρούσαν μεταξύ αυτών και του ήλιου. Αυτό, όσο δεδομένο είναι στη σημερινή εποχή, τόσο φαντασία αποτελούσε για εκείνη την εποχή. Πως υποστήριζε κάτι τέτοιο?
Το συμπέρασμα αυτό απορρέει από το ότι κάποιοι αρχαίοι Ναοί ήταν χτισμένοι έτσι ώστε να συμβολίζουν το ηλιακό σύστημα, έχοντας τη φωτιά στο κέντρο τους και συνεπώς συμβολίζοντας τον ήλιο. Και το stonehenge ήταν μια αναπαράσταση αυτού του ηλιακού συστήματος – με τη «φωτιά στο κέντρο» (κάτι που δεν έχει αποδειχτεί) και τους βράχους περιμετρικά, αντιπροσωπεύοντας τους πλανήτες και τις τροχιές τους.
Πάντως, αρκετοί ερευνητές τονίζουν τη συνήθεια του Νεύτωνα να βασίζεται σε ένα πολύ καλό στοιχείο, προσθέτοντας στη συνέχεια την ύπαρξη άλλων αμφίβολων στοιχείων προκειμένου να στηρίξει τις σκέψεις και τα λεγόμενά του.
The Newton Project
Το Newton project είναι ένα εγχείρημα που άρχισε το 1998 από το Κέντρο Ιστορίας, επιστήμης, Τεχνολογίας και Ιατρικής στο Imperial College της Αγγλίας, ενώ επισημοποιήθηκε το 2000 με χρηματοδότηση του Συμβουλίου Τέχνης και κλασσικών μελετών (Arts and Humanities Research Board). Στόχος του εγχειρήματος είναι η συγκέντρωση και η δημοσίευση όλου του έργου του Νεύτωνα στο διαδίκτυο.
Μέχρι σήμερα, έχει καταφέρει να δημοσιεύσει τα μισά περίπου από τα θεολογικά του κείμενα, όπως και διάφορες επιστημονικές σημειώσεις, ενώ ένα παρόμοιο αμερικάνικο πρόγραμμα έχει ήδη αρχίσει τη συγκέντρωση και τη δημοσίευση των αλχημικών κειμένων του.
Το project αυτό, που στοχεύει στο να μπορεί να δώσει οποιαδήποτε πληροφορία θέλει ο εκάστοτε ερευνητής ή ενδιαφερόμενος όσον αφορά το έργο του Νεύτωνα, δωρεάν, δεν αρκείται στην ψηφιοποίηση του έργου αυτού, αλλά σε μια πιό οργανωμένη δουλειά. Εκτός από την προσεκτική μεταφορά των χειρογράφων σε ηλεκτρονικής μορφής κείμενα, οι χρήστες έχουν την επιλογή να δουν και την κάθε προσθήκη, αφαίρεση ή άλλη αλλαγή που έγινε κατά τη μετατροπή από το χειρόγραφο στην ψηφιακή μορφή, ή απλά να διαβάσουν το κείμενο στην τελική του μορφή. Και οι δύο επιλογές, φυσικά, έχουν ενσωματωμένη τη δυνατότητα αναζήτησης λέξεων-κλειδιών στο έργο του Νεύτωνα, ενώ ένα ακόμη πολύ καλό στοιχείο είναι οι φωτογραφίες των αυθεντικών χειρογράφων που παρέχονται στους χρήστες, ώστε να γίνεται δυνατή η επαλήθευση της ακρίβειας και της πιστότητας των ψηφιακών κειμένων σε σχέση με τα χειρόγραφα.
Η ιστοσελίδα που φιλοξενεί αυτό το εγχείρημα είναι η: http://www.newtonproject.ic.ac.uk/
Και στην ίδια παρέχονται και μια λεπτομερής έκθεση του Αρχείου του Νεύτωνα, μια σύνοψη της ζωής και του έργου του καθώς και άφθονα links σε επιστημονικές, ιστορικές και ερευνητικές πηγές πληροφόρησης που αφορούν το Νεύτωνα.
