Κάθε 68 δευτερόλεπτα πεθαίνει κάπου στον κόσμο μια γυναίκα με καρκίνο μαστού. Η εν λόγω ασθένεια παρά τη συχνότητά της εάν διαγνωστεί έγκαιρα, μπορεί να θεραπευτεί. Για αυτό και η ενημέρωση είναι αναγκαία. Συγκεκριμένα αν ο καρκίνος διαγνωσθεί πριν επεκταθεί σε άλλα όργανα, το 5ετές ποσοστό επιβίωσης των γυναικών που έχουν νοσήσει ξεπερνά το 95 %.
Η έγκαιρη διάγνωση επιτυγχάνεται με την αυτοεξέταση την μαστογραφία και την κλινική εξέταση από ειδικό γιατρό.
Ποιες είναι οι μέθοδοι πρόληψης του καρκίνου του μαστού;
Για την πρόληψη του καρκίνου του μαστού διάφορες εργασίες επισημαίνουν πολλούς παράγοντες κινδύνου, όπως ορμόνες, παχυσαρκία, γενετικό έδαφος, κληρονομικοί συντελεστές κ.λ.π. Εκτός ίσως από την αυστηρή τήρηση των ενδείξεων για την χορήγηση ορμονών, δεν φαίνεται ότι υπάρχουν κάποια άλλα μέτρα για την πρωτογενή πρόληψη του καρκίνου του μαστού.
Ωστόσο, για το νεόπλασμα αυτό, το οποίο αποτελεί μεγάλο πρόβλημα υγείας για τις γυναίκες, υπάρχει αποτελεσματική δευτερογενής πρόληψη, δηλαδή έγκαιρη προσυμπτωματική διάγνωση. Η έγκαιρη διάγνωση μπορεί να επιτευχθεί με τους εξής τρόπους:
- Με αυτοεξέταση μαστού
- Με κλινική εξέταση από γιατρό (ψηλάφηση μαστών)
- Με μαστογραφία (ή άλλη απεικονιστική μέθοδος)
Πως και πόσο συχνά πρέπει να γίνεται η αυτοεξέταση του μαστού;
Η αυτοεξέταση πρέπει να αρχίζει στην ηλικία των 20 ετών και να γίνεται κάθε μήνα, λίγες μέρες μετά τη λήξη της εμμήνου ρύσεως (περιόδου). Αν η περίοδος έχει σταματήσει, η γυναίκα πρέπει να διαλέξει μια ειδική μέρα, λ.χ. την 1 η κάθε μηνός. Αν παρατηρήσετε κάποια αλλαγή στο μαστό, συμβουλευθείτε τον γιατρό σας, διότι ναι μεν στην πλειονότητα των περιπτώσεων οι αλλαγές ή και τυχόν ογκίδια που έχετε εντοπίσει δεν είναι καρκίνος, αλλά γιατί να το διακινδυνεύσετε;
Για να κάνετε σωστά την αυτοεξέταση μαστού, ακολουθήστε τις εξής οδηγίες:
- Καθίστε ή στηθείτε μπροστά στον καθρέφτη, αφήστε τα χέρια να πέσουν ελεύθερα στο πλάι και κοιτάξετε προσεκτικά τους μαστούς σας για οποιεσδήποτε αλλαγές στο μέγεθος και το σχήμα. Αναζητήστε τυχόν εξάνθημα, πτυχή ή κοίλανση στο δέρμα, καθώς και τυχόν έκκριμα ή αλλοίωση στις θηλές.
- Σηκώστε και τα δύο χέρια πάνω από το κεφάλι και αναζητήστε τα ίδια ακριβώς πράγματα. Εάν έχετε ξανακάνει αυτοεξέταση, προσπαθήστε να διαπιστώσετε αν υπάρχει οποιαδήποτε αλλαγή από την προηγούμενη φορά που ελέγξατε τους μαστούς σας.
- Στη συνέχεια, ξαπλώστε στο κρεβάτι, τοποθετήστε ένα μαξιλάρι ή μία διπλωμένη πετσέτα μπάνιου κάτω από τον αριστερό σας ώμο και φέρτε το αριστερό σας χέρι κάτω από το κεφάλι. (Από το στάδιο αυτό μέχρι και το στάδιο 7 θα ψάχνετε για ογκίδιο ή πύκνωση στους ιστούς).
- Με τα δάχτυλα του δεξιού σας χεριού ενωμένα και τεντωμένα αρχίστε να πιέζετε μαλακά αλλά σταθερά τον μαστό, κάνοντας μικρές κυκλικές κινήσεις, για να ψηλαφήσετε τον ιστό μεταξύ των δακτύλων σας και του τοιχώματος του θώρακα. Αρχίστε από το έξω μέρος του μαστού κοντά στην αριστερή σας μασχάλη και ψηλαφήστε αργά και προσεκτικά με μικρές κυκλικές κινήσεις γύρω από όλη την περίμετρο του μαστού σας.
- Τώρα μετακινήστε τα δάχτυλα σας κατά 2 εκατοστά πιο μέσα, προς την κατεύθυνση της θηλής, και κάνετε τις ίδιες μικρές κυκλικές κινήσεις γύρω από το μαστό. Επαναλάβετε το ίδιο όσες φορές χρειάζεται για να ψηλαφήσετε κυκλικά ολόκληρη την επιφάνεια του μαστού, από το έξω μέρος μέχρι και τη θηλή.
- Κατεβάστε τώρα το αριστερό σας χέρι προς τα κάτω, στο πλάι του σώματός σας, και χρησιμοποιώντας την εσωτερική επιφάνεια των δακτύλων εξετάστε το μέρος κάτω από τη μασχάλη, γιατί και σε αυτή την περιοχή υπάρχει ιστός του μαστού (μαστικός ιστός).
- Επαναλάβετε ολόκληρη τη διαδικασία για να ελέγξετε και τον δεξιό μαστό, χρησιμοποιώντας βεβαίως το αριστερό χέρι.
Πόσο συχνά χρειάζεται η εξέταση από ειδικό;
Αν δεν υπάρχει ιδιαίτερος λόγος, η ψηλάφηση των μαστών από ειδικό αρκεί να γίνεται μία φορά κάθε τρία χρόνια στις γυναίκες ηλικίας 20-39 ετών. Μετά την ηλικία των 40 ετών η κλινική εξέταση πρέπει να γίνεται μία φορά το χρόνο. Εάν συντρέχει λόγος ο γιατρός μπορεί να ζητήσει συμπληρωματικές εξετάσεις ή συχνότερη κλινική εξέταση. Εάν υπάρχουν ψηλαφητά μορφώματα μπορεί να προχωρήσει σε παρακέντησή τους και εξέταση του υλικού. Λόγου χάριν μπορεί να παρακεντήσει μία κύστη και να στείλει το υγρό για εξέταση ή ένα συμπαγές ογκίδιο και να ζητήσει κυτταρολογική εξέταση.
Τι είναι η μαστογραφία, πότε πρέπει να γίνεται και ποια η συμβολή της στην πρόληψη του καρκίνου;
Η μαστογραφία είναι μία απλή ακτινογραφία των μαστών, που γίνεται με ειδικό μηχάνημα και με πολύ χαμηλή δόση ακτινοβολίας. Συνήθως η πρώτη μαστογραφία γίνεται στην ηλικία των 40 ετών και αποκαλείται «εξέταση αναφοράς», διότι με αυτήν θα συγκρίνονται οι μαστογραφίες που θα γίνουν τα επόμενα χρόνια. Η Αμερικανική Εταιρεία Καρκίνου (ACS ) συνιστά να γίνεται η μαστογραφία κάθε χρόνο από την ηλικία των 40 ετών και μετά, ενώ το αμερικανικό Εθνικό Ίδρυμα Καρκίνου (National Cancer Institute ) συνιστά να γίνεται η πρώτη μαστογραφία στα 40 και μετά κάθε 1 έως 2 χρόνια. Οι αντίστοιχοι ευρωπαϊκοί οργανισμοί, πάντως, συνιστούν πλέον να γίνεται η πρώτη μαστογραφία στην ηλικία των 36 ετών και να χρησιμοποιείται ως μέσον σύγκρισης με τις επόμενες.
Σε σπάνιες περιπτώσεις ο γιατρός μπορεί να ζητήσει να γίνει η εξέταση νωρίτερα, αλλά για συγκεκριμένο λόγο. Σε νεότερες ηλικίες ή αν πρέπει να αποφύγουμε τη μαστογραφία, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει υπερηχογράφημα των μαστών.
Η μαστογραφία έχει συμβάλει στην έγκαιρη διάγνωση πολλών περιπτώσεων καρκίνου με επακόλουθο καλές θεραπευτικές προοπτικές. Θεωρείται ένα πολύ σημαντικό στοιχείο για τις διαδικασίες πρόληψης.
Ευεργετική είναι η μαστογραφία για τις γυναίκες σύμφωνα με έρευνα που διενεργήθηκε από τον δρ Μπλέικ Κάντι του Νοσοκομείου για τον Καρκίνο του Μαστού του Cambridge και της Ιατρικής Σχολής του Χάρβαρντ στη Μασσαχουσέτη. Το αποτέλεσμα της έδειξε ότι οι γυναίκες οι οποίες δεν έχουν ποτέ υποβληθεί σε μαστογραφία είναι πολύ πιθανότερο να πεθάνουν από καρκίνο του μαστού σε σχέση με τις γυναίκες που υποβάλλονται τακτικά στην εξέταση.
Όπως χαρακτηριστικά προέκυψε το 75% από τις γυναίκες, οι οποίες συμμετείχαν στην έρευνα, αλλά στη συνέχεια πέθαναν από καρκίνο του μαστού, δεν είχαν κάνει ποτέ μαστογραφία ή διαγνώστηκαν με καρκίνο αμέσως μετά την πρώτη μαστογραφία. Αντίθετα, μόνο το 25% των γυναικών που συμμετείχαν στην έρευνα και πέθαναν από καρκίνο του μαστού είχαν υποβληθεί σε περισσότερες από μία μαστογραφίες.
Σε δήλωσή του ο δρ Μπλέικ Κάντι υποστήριξε ότι "Οι γυναίκες οι οποίες υποβάλλονται σε μαστογραφία έχουν μόνο 4,7% ποσοστό θνησιμότητας ενώ 56% αυτές που δεν το κάνουν".
Οι επιστήμονες εξέτασαν 6.997 ασθενείς με καρκίνο του μαστού από τη Μασαχουσέτη, κάποιες από τις οποίες υποβάλλονταν τακτικά σε μαστογραφία και κάποιες όχι, κατά το διάστημα 1990 - 1999. Οι ασθενείς στη συνέχεια παρακολουθήθηκαν μέχρι το 2007. Μετά από 12,5 χρόνια παρακολούθησης, 461 από τις γυναίκες που συμμετείχαν στην έρευνα, πέθαναν από καρκίνο του μαστού. Σχεδόν το 75% από αυτές δεν έκαναν τακτικά μαστογραφία.
Περισσότερες από 400.000 γυναίκες σε ολόκληρο τον κόσμο πεθαίνουν ετησίως από καρκίνο του μαστού.
Περίπου το 40% των κρουσμάτων καρκίνου του μαστού στις Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσε να είχε προληφθεί εάν οι γυναίκες φρόντιζαν να έχουν μειωμένο βάρος, να πίνουν λιγότερο αλκοόλ, να ασκούνται περισσότερο σωματικά και να θηλάζουν τα μωρά τους, υποστηρίζει μία νέα επιστημονική μελέτη που δόθηκε σήμερα στη δημοσιότητα.
Η μελέτη η οποία συνοψίζει τα συμπεράσματα 81 νέων ερευνών για τη σχέση μεταξύ τρόπου ζωής και καρκίνου, δείχνει ότι 70.000 περιπτώσεις καρκίνου του μαστού θα μπορούσαν να αποτρέπονται κάθε χρόνο μόνον στις Ημωμένες Πολιτείες αν τηρούνταν οι παραπάνω προϋποθέσεις.
"Σήμερα είμαστε πιο σίγουροι από ποτέ ότι οι γυναίκες μπορούν να μειώσουν εντυπωσιακά τον κίνδυνο (να προσβληθούν από καρκίνο του μαστού) αν διατηρούν ένα υγιές βάρος, αν είναι δραστήριες σωματικά και αν περιορίσουν την ποσότητα του αλκοόλ που πίνουν", λέει ο δρ. Μάρτιν Ουάιζμαν του Αμερικανικού Ινστιτούτου Ερευνών για τον Καρκίνο, επικεφαλής της έρευνας.
Στη μελέτη, η οποία αναρτήθηκε στην ιστοσελίδα http://www.dietandcancerreport.org/, οι επιστήμονες συμβουλεύουν τον σύγχρονο άνθρωπο να ασκείται τουλάχιστον επί μισή ώρα την ημέρα. Οι άνδρες πρέπει να μειώσουν το αλκοόλ σε δύο ποτά ημερησίως και οι γυναίκες σε ένα.
Ο καρκίνος του μαστού σκοτώνει σε ολόκληρο τον κόσμο 400.000 γυναίκες και πολύ λίγους άνδρες κάθε χρόνο, ενώ μόνο στις ΗΠΑ 40.000 γυναίκες.
Πολλές επιστημονικές μελέτες έχουν δείξει ότι μία διατροφή με μειωμένα λιπαρά, η συστηματική άσκηση, το μειωμένο βάρος και ο θηλασμός είναι παράγοντες που μπορούν να προλάβουν την εκδήλωση καρκίνου του μαστού. Ωστόσο ένα σημαντικό ποσοστό περιπτώσεων οφείλεται σε γενετικούς παράγοντες και δεν σχετίζεται με τον τρόπο ζωής.
Γενετική προδιάθεση και ορμόνες
Κατά την τελευταία τριετία, η επιστημονική έρευνα έχει επικεντρωθεί στην επισήμανση γενετικών πολυμορφισμών (γονιδιακές διαφοροποιήσεις) που έχουν σχέση με τον καρκίνο του μαστού.
«Εκτός από τις γνωστές μείζονες μεταλλαγές BRCA1 και BRCA2, που αυξάνουν δραματικά τον κίνδυνο καρκίνου του μαστού αλλά είναι σπάνιες, έχουν διαπιστωθεί διάφοροι γενετικοί πολυμορφισμοί (όπως π.χ. ο rs2981582) που έχουν σχετικά μικρή συσχέτιση με τη νόσο αλλά είναι πολύ συχνότεροι. Για τις μείζονες μεταλλαγές, η προληπτική παρέμβαση μπορεί να φτάσει έως και την προληπτική μαστεκτομή, ενώ για τους γενετικούς πολυμορφισμούς η ελπίδα είναι να διαπιστωθούν και να μειωθούν παράγοντες του περιβάλλοντος που συνεργούν με τη γενετική προδιάθεση για την εκδήλωση της νόσου», λέει η κ. Λάγιου.
Είναι γνωστό ότι πολλές ορμόνες προάγουν την εμφάνιση ή την ανάπτυξη του καρκίνου του μαστού, αλλά τα τελευταία χρόνια υπάρχει έντονο επιστημονικό ενδιαφέρον για δύο ορμόνες που φαίνεται να δρουν ανασταλτικά κατά την ανάπτυξη της νόσου.
«Οι ορμόνες αυτές είναι η αντιπονεκτίνη και η IGF-2 και γίνονται έρευνες _ ορισμένες από αυτές από την ομάδα μας στο Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας της Ιατρικής Σχολής Αθηνών, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Harvard και ερευνητικά κέντρα στην Ευρώπη και την Κίνα _ για να μελετηθούν οι παράγοντες που επηρεάζουν τη στάθμη αυτών των ορμονών στον οργανισμό», εξηγεί η κ. Λάγιου.
Εκτός από τους ενδογενείς παράγοντες για ανάπτυξη της νόσου, υπάρχουν και οι εξωγενείς. «Πρόσφατες έρευνες επιβεβαιώνουν ότι οι μακροχρόνιες ορμονικές θεραπείες υποκατάστασης κατά την εμμηνόπαυση αυξάνουν τον κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του μαστού, κυρίως όταν βασίζονται σε συνδυασμό οιστρογόνων και προγεστινών», τονίζει η κ. Λάγιου.
«Σχετικά με τη διατροφή, εκτός από την παχυσαρκία μετά την εμμηνόπαυση που αποτελεί σοβαρό επιβαρυντικό παράγοντα, η κατανάλωση αλκοολούχων ποτών και η υπερκατανάλωση κορεσμένων λιπιδίων αυξάνουν τον κίνδυνο της νόσου. Αντίθετα, η κατανάλωση λαχανικών και φρούτων και ακόμη περισσότερο η φυσική άσκηση, φαίνεται ότι παρέχουν προστασία».
Νέα φάρμακα
Νέα φάρμακα και γονιδιακές αναλύσεις κατά του καρκίνου του μαστού προστίθενται στη φαρέτρα της επιστήμης, κάνοντας τις θεραπείες αποτελεσματικότερες, ακόμα και για τις δύσκολες περιπτώσεις.
«Η έρευνα κατά του καρκίνου μαστού τον τελευταίο χρόνο σηματοδοτήθηκε από σημαντικές εξελίξεις στη θεραπεία της μεταστατικής νόσου και στην αξιολόγηση προγνωστικών παραγόντων», λέει ο ογκολόγος, καθηγητής Θεραπευτικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Μελέτιος-Αθανάσιος Δημόπουλος.
«Ειδικότερα στη μεταστατική νόσο, οι εξελίξεις αφορούν ομάδες ασθενών με δύσκολα αντιμετωπίσιμη νόσο. Προτείνεται ένας νέος μηχανισμός ελέγχου της νόσου. Οι αναστολείς PARP αποτελούν μια νέα κατηγορία φαρμάκων, που δρουν αναστέλλοντας την επιδιόρθωση του DNA στα καρκινικά κύτταρα και οδηγώντας τα έτσι στον θάνατο».
Τα φάρμακα αυτά φαίνεται να έχουν ιδιαίτερη δράση σε κληρονομικούς καρκίνους, που είναι αποτέλεσμα μετάλλαξης των γονιδίων ΒRCΑ1 και ΒRCΑ2. «Επιπλέον, φαίνεται να έχουν δράση σε καρκίνους που δεν είναι ευαίσθητοι ούτε σε ορμονικούς χειρισμούς ούτε σε αγωγή με τα νεώτερης γενιάς φάρμακα, που στοχεύουν τον αυξητικό υποδοχέα HER2», λέει ο κ. Δημόπουλος.
«Τα δυο φάρμακα που μελετώνται είναι η ολαπαρίμπη και ο παράγοντας ΒSΙ-201. Η διαφορά σε αποτελεσματικότητα από την προσθήκη των φαρμάκων αυτών σε σχέση με την κλασική χημειοθεραπεία, όπως ανακοινώθηκε πρόσφατα στο Αμερικανικό Συνέδριο Κλινικής Ογκολογίας, είναι εντυπωσιακή»
Επιπλέον, στο πρόσφατο Ευρωπαϊκό Συνέδριο Ογκολογίας που διεξήχθη την προηγούμενη εβδομάδα στο Βερολίνο, παρουσιάστηκε η διαπίστωση ότι ο αναστολέας της αρωματάσης εξαμεστάνη υπερείχε της ταμοξιφένης σε μεγάλη κλινική μελέτη, που αφορούσε τη συμπληρωματική ορμονοθεραπεία σε μεταεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με καρκίνο μαστού.
«Επίσης, στο ίδιο συνέδριο παρουσιάστηκε και ένα νέο φάρμακο, η ντενοσουμάμπη, που αφορά την αντιμετώπιση οστικών μεταστάσεων σε ασθενείς με καρκίνο μαστού», προσθέτει ο κ. Δημόπουλος. «Το φάρμακο αυτό φαίνεται να είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικό».
Μια νέα μέθοδος δίνει σήμερα τη δυνατότητα στους επιστήμονες να προβλέπουν στις γυναίκες με καρκίνο μαστού αν απειλούνται από υποτροπή καθώς και το αναμενόμενο όφελος από τη θεραπεία.
«Όσον αφορά τους προγνωστικούς δείκτες, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η προτεινόμενη μελέτη της μοριακής "σφραγίδας" 70 γονιδίων», επισημαίνει ο κ. Δημόπουλος. «Η ανάλυση της έκφρασης αυτών των γονιδίων επιτρέπει με σχετική ακρίβεια την πρόγνωση του κινδύνου για υποτροπή σε γυναίκες που διαγιγνώσκονται και αντιμετωπίζονται για καρκίνο μαστού. Επίσης, η έκφραση των γονιδίων μπορεί να καθορίσει το όφελος _ ή όχι _ από τη χορήγηση χημειοθεραπείας».
Η μέθοδος αυτή είναι διαθέσιμη σε ασθενείς στις ΗΠΑ. «Απαιτεί όμως φρέσκο ή φρεσκο-κατεψυγμένο καρκινικό ιστό από τη μαστεκτομή. Αυτή η μεθοδολογική δυσκολία καθιστά τη μελέτη δυσχερή για τον γενικό πληθυσμό», λέει ο καθηγητής.
Ανάμεσα στους ασθενείς, στο 20% παρουσιάζεται διασπορά της νόσου σε άλλα όργανα (μεταστάσεις) κατά την ώρα της διάγνωσης. Έως σήμερα, η «κλασική» θεραπεία για τους ασθενείς αυτούς ήταν η χημειοθεραπεία, με σκοπό την πιθανή αντιμετώπιση των μεταστάσεων.
«Πιστεύαμε δηλαδή ότι δεν είχε αποτέλεσμα αν αφαιρούσαμε τον όγκο στον καρκίνο μαστού εφόσον ο όγκος είχε εξαπλωθεί αλλού», λέει ο χειρουργός μαστού, επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Ιωάννης Κακλαμάνος.
«Νεώτερα δεδομένα από διάφορα κέντρα του εξωτερικού αναφέρουν ότι ακόμα και σε αυτές τις "προχωρημένες" περιπτώσεις, η αφαίρεση του όγκου στον καρκίνο μαστού είναι δυνατόν να έχει ευεργετικά αποτελέσματα, όπως μεγαλύτερη επιβίωση των ασθενών, βελτίωση της ποιότητας ζωής και, σπανιότερα, ίαση. Επιπλέον, υπάρχουν δεδομένα ότι σε επιλεγμένους ασθενείς, η χειρουργική αφαίρεση των μεταστάσεων είναι δυνατόν να οδηγήσει στη θεραπεία». Τα στοιχεία αυτά δίνουν νέες προοπτικές στην αντιμετώπιση του «προχωρημένου» καρκίνου του μαστού.
Ασφαλής χειρουργική τεχνική
Στον τομέα της χειρουργικής του καρκίνου του μαστού, αποδεικνύεται πλέον ότι η μέθοδος του «φρουρού λεμφαδένα» είναι ασφαλής και αποτελεσματική. «Με τη μέθοδο αυτή, ανευρίσκεται ο λεμφαδένας ο οποίος παροχετεύει τη λέμφο από την περιοχή του όγκου», εξηγεί ο κ. Κακλαμάνος.
«Εφαρμόζεται μια ιδιαίτερη τεχνική με χρήση ραδιοϊσοτόπων ή χρωστικής ουσίας. Ο λεμφαδένας αυτός εξετάζεται και αν δεν περιέχει καρκινικά κύτταρα, ο χειρουργός δεν προχωρά στον λεμφαδενικό καθαρισμό της μασχάλης, ο οποίος προκαλεί επιπλοκές, όπως οίδημα του χεριού, πόνος, δυσκινησία κ.λπ.».
Σήμερα, περίπου δέκα χρόνια μετά την τελειοποίηση της μεθόδου, οι ειδικοί μπορούν να πουν ότι «έχει αποδειχθεί πως είναι ασφαλής για τον ασθενή και κυρίως ότι η αποφυγή του λεμφαδενικού καθαρισμού της μασχάλης, όταν αυτός δεν χρειάζεται, έχει ως αποτέλεσμα τη σημαντική βελτίωση της ποιότητας ζωής της ασθενούς χωρίς να επηρεάζει την αποτελεσματικότητα της θεραπείας», διαβεβαιώνει ο κ. Κακλαμάνος.
Σε μελέτη, άλλωστε, που ανακοινώθηκε στο πρόσφατο συνέδριο της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Ιατρικής Ογκολογίας, διαπιστώθηκε ότι η χειρουργική αφαίρεση του όγκου στον καρκίνο μαστού επιμηκύνει τη ζωή της ασθενούς, ακόμα και αν η διάγνωση γίνει καθυστερημένα. Το 25% των ασθενών που χειρουργήθηκαν ζούσε πέντε χρόνια μετά την επέμβαση, σε σύγκριση με το 13% όσων δεν είχαν χειρουργηθεί.
Ιστολογική διάγνωση χωρίς χειρουργείο
Η ιστολογική διάγνωση του καρκίνου του μαστού είναι σήμερα δυνατή χωρίς χειρουργείο. Με το νέο μηχάνημα βιοψίας υπό αναρρόφηση ή με τη χρήση ραδιοσυχνοτήτων, το οποίο διαθέτει η Μονάδα Μαστού στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Αθηνών, οι γυναίκες δεν χρειάζεται πια να χειρουργούνται για τη διάγνωση και τη θεραπεία καλοηθών όγκων στον μαστό.
«Είναι γνωστό πλέον ότι όλες οι γυναίκες μετά την ηλικία των 40 ετών πρέπει να κάνουν την πρώτη τους μαστογραφία, ως σημείο αναφοράς», λέει ο Γιώργος Κ. Ζωγράφος, καθηγητής Χειρουργικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και διευθυντής της Α' Προπαιδευτικής Χειρουργικής Κλινικής στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο.
«Σε πολλές από τις γυναίκες αυτές, παρότι ούτε οι ίδιες αλλά ούτε ο ιατρός τους μπορεί να ψηλαφίσει κάποια βλάβη, στη μαστογραφία απεικονίζεται μια μικρή αλλοίωση (αποτιτανώσεις, συμπαγές οζίδιο, διαταραχή αρχιτεκτονικής). Οι βλάβες αυτές χαρακτηρίζονται ως μη ψηλαφητές μαστογραφικές αλλοιώσεις».
Έως πρόσφατα οι λύσεις που είχε η γυναίκα ήταν η παρακολούθησή της από τον γιατρό, η βιοψία με μεγάλη βελόνα (core biopsy) και η χειρουργική εκτομή ύστερα από σήμανση με μεταλλικό συρμάτινο οδηγό.
«Η χειρουργική εκτομή και η βιοψία με βελόνη για να είναι επιτυχείς, στις μη ψηλαφητές βλάβες του μαστού, πρέπει να προηγηθεί εντοπισμός με τη χρήση μηχανημάτων στερεοταξίας (υπολογισμός σε τρία επίπεδα)», εξηγεί ο καθηγητής.
«Οι μέθοδοι όμως αυτές εμφανίζουν μεγάλα μειονεκτήματα. Συγκεκριμένα, στη χειρουργική εκτομή τα μειονεκτήματα είναι η μετεγχειρητική εξωτερική ουλή, η εσωτερική ουλή (που προκαλεί διαφοροδιαγνωστικό πρόβλημα σε μελλοντικές μαστογραφίες), η ίνωση μαστού, η αποτυχία εντοπισμού της βλάβης, η δυσκολία στον εντοπισμό μικροαποτιτανώσεων, το χειρουργείο υπό γενική αναισθησία, η αφαίρεση μεγάλου τμήματος και η αποτυχία σε ποσοστό έως 22%».
Η μέθοδος της λήψης βιοψίας με μεγάλη βελόνα (core biopsy) ύστερα από στερεοταξία αποτελεί ικανοποιητική λύση. «Η ευαισθησία της κυμαίνεται από 85% έως και 96%, ενώ η ειδικότητα της μεθόδου φθάνει το 97%», λέει ο κ. Ζωγράφος.«Έως πρόσφατα, αποτελούσε τη μέθοδο εκλογής για τη βιοψία των μη ψηλαφητών αλλοιώσεων του μαστού. Πολλές φορές, όμως, το αποτέλεσμα της βιοψίας είναι επισφαλές, λόγω μη λήψης ικανοποιητικού υλικού».
Τα πλεονεκτήματα
Η ανάγκη να εφαρμοστεί μια καινούργια μέθοδος για τη βιοψία μη ψηλαφητών βλαβών του μαστού ήταν επιτακτική. Σήμερα σχεδόν σε όλα τα Κέντρα Μαστού των ΗΠΑ αλλά και σε πολλά των ευρωπαϊκών χωρών, έχει επεκταθεί η χρήση της υποβοηθούμενης υπό αναρρόφηση βιοψίας μαστού (συσκευή Mammotome ή με τη χρήση ραδιοσυχνοτήτων RF). Τα χαρακτηριστικά της μεθόδου είναι τα εξής:
* Απαιτεί τοπική αναισθησία.
* Χρειάζεται μικρό χρόνο επέμβασης (30' ή 5' με τη χρήση των ραδιοσυχνοτήτων).
* Η τομή είναι μόνο 4 χιλιοστών.
* Είναι χαμηλού κόστους.
* Υπάρχει δυνατότητα χρήσης microclip, για τον εντοπισμό του σημείου.
* Κάνει πολλαπλή λήψη παρασκευασμάτων μέσω ενός και μόνο σημείου εισαγωγής της βελόνας.
* Δίνει δείγματα ανάλογα με εκείνα της ανοιχτής βιοψίας.
* Κάνει λήψη δειγμάτων σε βλάβες κάτω των 5 χιλιοστών.
* Δεν απαιτείται νοσηλεία στο νοσοκομείο και η ασθενής αναχωρεί σε 30' έως μία ώρα.
«Η ευαισθησία της τεχνικής προσεγγίζει το 97%, ενώ η ειδικότητα είναι 100%. Ο χειρουργός μπορεί να λάβει τμήμα ιστού ικανό για αξιόπιστη παθολογοανατομική εκτίμηση των αποτιτανώσεων ή να αφαιρέσει πλήρως (ακτινολογικά διαπιστωμένα) μικρές βλάβες έως 2 εκατοστών. Η υποβοηθούμενη _ υπό αναρρόφηση ή με ραδιοσυχνότητες _ βιοψία μαστού για μη ψηλαφητές αλλοιώσεις του μαστού αποτελεί την πλέον σύγχρονη μέθοδο ελάχιστα επεμβατικής στερεοτακτικής βιοψίας, με εξαιρετικά αποτελέσματα», λέει ο κ. Ζωγράφος.
Ήδη η εφαρμογή της μεθόδου από τη Μονάδα Μαστού του Ιπποκράτειου Νοσοκομείου έχει δώσει εντυπωσιακά αποτελέσματα σε 1.200 ασθενείς. «Ιδιαίτερα σημαντική τεχνολογική εξέλιξη αποτελεί το στερεοτακτικό τραπέζι της Fischer, με λήψη ψηφιακής εικόνας. Αυτό το απόκτημα της Μονάδας Μαστού της Α' Προπαιδευτικής Χειρουργικής Κλινικής στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο μάς έχει δώσει τη δυνατότητα της εύκολης και ακριβούς διαγνωστικής προσπέλασης στις μη ψηλαφητές μαστογραφικές αλλοιώσεις», προσθέτει ο κ. Ζωγράφος.
Ο καθηγητής όμως διευκρινίζει: «H κατευθυνόμενη βιοψία μαστού είναι μέσο διάγνωσης και όχι θεραπείας. Και η σωστή βιοψία είναι αποτέλεσμα ομαδικής προσπάθειας σε οργανωμένη μονάδα μαστού».
Ενδοσκόπηση των θηλών
Τελευταίο απόκτημα της τεχνολογίας αποτελεί η συσκευή ενδοσκόπησης των θηλαίων πόρων (DactaScope - Lifeline), την οποία διαθέτει η Μονάδα Μαστού στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο (η δεύτερη στην Ευρώπη).
«Έχουμε τη δυνατότητα οπτικής πρόσβασης στο θηλαίο σύστημα, με δυνατότητα φωτογράφησης, βιντεοσκόπησης και λήψης κυτταρολογικής εξέτασης. Το μέσο αυτό προσφέρει επιπλέον πληροφορίες στη διερεύνηση της διαγνωστικά δύσκολης οπισθοθηλαίας περιοχής, σε περιπτώσεις αιματηρής ρύσης της θηλής», λέει ο καθηγητής.
Οι άσκοπες επεμβάσεις στους μαστούς, λοιπόν, μπορεί να γίνουν παρελθόν. «Με τις νέες μεθόδους που προσφέρει η τεχνολογία, φαίνεται σαφώς ότι πλέον υπάρχει δυνατότητα να αποφεύγουν το χειρουργείο οι περισσότερες από τις γυναίκες που έως και σήμερα χειρουργούνται άδικα για τη θεραπεία καλοήθους νόσου», τονίζει ο κ. Ζωγράφος.
«Η χειρουργική θεραπεία πρέπει να επιβάλλεται μόνον εφόσον υπάρχει προεγχειρητική ιστολογική διάγνωση καρκίνου».
Διαβάστε ακόμα: Καρκίνος παχέος εντέρου: Το απροσδόκητο σύμπτωμα που πολλοί αγνοούν
