Επί έναν μήνα ο πλανήτης ζούσε στους ρυθμούς του ποδοσφαίρου. Εκατομμύρια άνθρωποι σε ολόκληρο τον κόσμο ξυπνούσαν και κοιμόντουσαν με τον ήχο από τις βουβουζέλες στα αυτιά και τη στρογγυλή θεά Τζαμπουλάνι στο μυαλό.
Επί έναν μήνα, φαν και λιγότερο φαν, ακόμα και άνθρωποι που συνήθως δεν παρακολουθούν ποδόσφαιρο, συζητούσαν παθιασμένα για την εμφάνιση της Ελλάδας, τον πρόωρο αποκλεισμό της Ιταλίας, τους ανεκδιήγητους παίκτες της Γαλλίας, την «ποδοσφαιρική μηχανή» της Γερμανίας, τα προπονητικά ταλέντα (ή μη) του Ντιέγκο Μαραντόνα, τις αυθαιρεσίες των διαιτητών, την επιμονή της Ουρουγουάης, τα γκολ του Ντιέγκο Φορλάν, του Νταβίντ Βίγια, του Τόμας Μίλερ, του Γουέσλι Σνάιντερ...
Αλλά μαζί με την παράταση του τελικού, έληξε με ένα σφύριγμα και η γιορτή.
Οι προβολείς στα 10 στάδια της Νότιας Αφρικής όπου 736 παίκτες από 32 ομάδες έδωσαν συνολικά 64 ματς και σημείωσαν 145 γκολ, έσβησαν οριστικά.
Την ίδια κιόλας στιγμή, άναψαν οι προβολείς στην Ισπανία, τη χώρα που κατέκτησε χάρη στους Φούριας Ρόχας για πρώτη φορά στην ιστορία της το Παγκόσμιο Κύπελλο- ο πυρετός εκεί κρατά ακόμα. Η κραυγή «καμπεόνες» κατάφερε να καλύψει- έστω και για λίγο- κάθε διαμαρτυρία για ανεργία, λιτότητα, επώδυνα οικονομικά μέτρα.
Νότια Αφρική και Ισπανία, η διοργανώτρια και η νικήτρια. Οι de facto πρωταγωνίστριες του φετινού Μουντιάλ. Τώρα που τελείωσε η μπάλα, μπορεί να αρχίσουν οι αναλύσεις.
«Λίγο αναισθητικό να ξεχάσουμε τα προβλήματά μας». Με αυτά τα λόγια περιέγραφε ένας 35χρονος δημόσιος υπάλληλος από τη Μαδρίτη, ο Χουάν Ματέος, τη νίκη της Εθνικής Ισπανίας στο Παγκόσμιο Κύπελλο- νίκη που έγινε αφορμή να στηθεί στη χώρα η μεγαλύτερη φιέστα στη σύγχρονη ιστορία της. Οποιος είδε τον Χοσέ Λουίς Θαπατέρο να χοροπηδάει παρέα με τους ισπανούς παίκτες, διαισθάνθηκε τον πόθο του να ξυπνήσει ο ασθενής από την αναισθησία υγιής και αισιόδοξος.
Αλλά, ακόμα και η μαγεία του ποδοσφαίρου έχει τα όριά της. Οι Φούριας Ρόχας κέρδισαν το πρώτο τους Παγκόσμιο Κύπελλο, εκατομμύρια άνθρωποι ξεχύθηκαν στους δρόμους, όταν επέστρεψαν οι παίκτες στην πατρίδα τους επιφύλαξαν υποδοχή ηρώων. «Για εμάς τους Ισπανούς, είναι πολύ σημαντικό. Είναι ένας τρόπος να δείξουμε πως η Ισπανία είναι ενωμένη, όχι η Γαλικία από τη μια πλευρά και η Καταλωνία από την άλλη», έλεγε στη Μαδρίτη ο Ρομπέρτο Λόπες, ένας 48χρονος πωλητής αυτοκινήτων. «Βάλσαμο είναι όλα αυτά, να ξεχάσουμε λίγο τα οικονομικά μας προβλήματα», προσυπέγραφε ο 42χρονος Χαβιέ Σάντσεζ.
Καταλανοί και Βάσκοι.
Επίκεντρο των εορτασμών ήταν, φυσικά, η Μαδρίτη. Εξω από τον χορό όμως ούτε η Καταλωνία ούτε η Χώρα των Βάσκων έμειναν: στη Βαρκελώνη, εκεί όπου πολλοί είχαν πανηγυρίσει με πυροτεχνήματα την ήττα της ισπανικής ομάδας στον αγώνα με την Ελβετία, ισπανικές σημαίες κυμάτιζαν πλάι στις κοκκινοκίτρινες σημαίες της Καταλωνίας- θέαμα σπάνιο. Στην Παμπλόνα, εκεί όπου ένας νεαρός είχε μαχαιρωθεί την προπερασμένη εβδομάδα επειδή τόλμησε να φορέσει τη φανέλα της Εθνικής δημοσίως, δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι πανηγύρισαν. Και στο Μπιλμπάο, τη μεγαλύτερη πόλη της Χώρας των Βάσκων, εκεί όπου άγνωστοι προσπάθησαν προκαλώντας ηλεκτρικό βραχυκύκλωμα να εμποδίσουν τον κόσμο να παρακολουθήσει στις γιγαντοοθόνες τον τελικό του Παγκοσμίου Κυπέλλου, πλήθος ανθρώπων φόρεσαν τη φανέλα και γιόρτασαν χωρίς πρόβλημα. Αλλά η Καταλωνία εξακολουθεί να διεκδικεί περισσότερη αυτονομία, αν όχι ανεξαρτησία, από τη Μαδρίτη, εξακολουθεί να γκρινιάζει γι΄ αυτό που θεωρεί ως οικονομική αφαίμαξή της από την πρωτεύουσα. Μόλις το περασμένο Σάββατο, ένα εικοσιτετράωρο πριν τον τελικό, ένα εκατομμύριο Καταλανοί διαδήλωσαν διαμαρτυρόμενοι για την ετυμηγορία του Συνταγματικού Δικαστηρίου πως στην Ισπανία υπάρχει ένα έθνος και μόνο. Οσο για τη Χώρα των Βάσκων, παρότι το λαϊκό έρεισμα της ΕΤΑ έχει αποδυναμωθεί και η οργάνωση έχει δεχθεί πολλά χτυπήματα, η πλειονότητα των κατοίκων εξακολουθούν να θεωρούν την Ισπανία ξένο κράτος. Μπορεί ο Τσάμπι Αλόνσο να είναι Βάσκος, μπορεί πολλοί παίκτες της Εθνικής να είναι Καταλανοί- ο Ερνάντες, ο Πουγιόλ, ο Πικέ...αλλά το πνεύμα της εθνικής ενότητας στην Ισπανία έχει ασθενική κράση: το απέδειξαν και οι Ολυμπιακοί Αγώ νες της Βαρκελώνης, το 1992.
Ο Θαπατέρο. «Το Κύπελλο αυτό ανήκει σε όλους τους Ισπανούς», φώναζε περιχαρής ο Θαπατέρο τη Δευτέρα, υποδεχόμενος στο αρχηγείο της κυβέρνησης τους Φούριας Ρόχας. «Αλλο πράγμα το ποδόσφαιρο και άλλο η πολιτική, παρά το ότι οι πολιτικοί προσπαθούν αυτά τα δύο να τα μπερδέψουν», σχολίαζε η Ελισέντα Σιγκερόλα, εργαζόμενη σε Μη Κυβερνητική Οργάνωση. Χρειάστηκαν, άλλωστε, μόλις δύο ημέρες για να περάσει ο ισπανός πρωθυπουργός από τα χοροπηδήματα παρέα με τους παίκτες, στα κονταροχτυπήματα στη Βουλή: μόνος εναντίον όλων (των υπόλοιπων κομμάτων), ο Θαπατέρο άνοιξε την ετήσια συζήτηση για την κατάσταση του έθνους με μια έκκληση προς τους βουλευτές να στηρίξουν τα μέτρα λιτότητας και τη μεταρρύθμιση του ασφαλιστικού. Αλλά η ευγενέστερη απάντηση που έλαβε από το αντιπολιτευόμενο Λαϊκό Κόμμα είναι πως συμπεριφέρεται σαν εξωγήινος.
Το δημοσιονομικό έλλειμμα της Ισπανίας άγγιξε στα τέλη του 2009 το 11,2% του ΑΕΠ. Η χώρα έχει 20% ανεργία, το υψηλότερο ποσοστό στην Ε.Ε. Ο Θαπατέρο θέλει να εξοικονομήσει έως το 2013 περίπου 65 δισεκατομμύρια ευρώ, μειώνοντας το έλλειμμα στο 3%. Ηδη από τον Ιούνιο, οι δημόσιοι υπάλληλοι είδαν τον μισθό τους να μειώνεται κατά 5%. Κάπου 13.000 θέσεις εργασίας στο Δημόσιο θα καταργηθούν. Οι συνταξιούχοι θα δουν τις συντάξεις τους να παγώνουν το 2011, ο Θαπατέρο θέλει να αυξήσει σταδιακά την ηλικία συνταξιοδότησης από τα 65 στα 67.
Κατασχέσεις. Ο 35χρονος Ερνάντο Ερέρο δεν γιόρτασε τη νίκη της Ισπανίας. Δεν είχε ούτε τον χρόνο ούτε το μυαλό. Είναι γενικός γραμματέας της Ενωσης Καταναλωτών Τραπεζών και Ασφαλιστικών Εταιρειών, μιας ομάδας που προσπαθεί να βοηθήσει εκατοντάδες χιλιάδες Ισπανούς που κινδυνεύουν να χάσουν τα σπίτια τους από τότε που κατέρρευσε η αγορά των ακινήτων. Φοβάται ότι φέτος οι κατασχέσεις θα φτάσουν τις 200.000- από 80.000 το 2008. Ενα στα τρία στεγαστικά δάνεια χαρακτηρίζεται σήμερα στην Ισπανία «προβληματικό». «Το Παγκόσμιο Κύπελλο προσφέρει στην Ισπανία μια προσωρινή ανακούφιση, μια αίσθηση ότι podemos (μπορούμε)», δήλωσε στο «Der Spiegel». «Αλλά είναι, δυστυχώς, πολλοί οι Ισπανοί που δεν ξέρουν αν θα τους βγάλουν τα χρήματα μέχρι το τέλος του μήνα».
Κέρδισαν οι Νοτιοαφρικανοί ή έχασαν από τη διεξαγωγή του Μουντιάλ στη χώρα τους; Η διοργάνωση του σημαντικότερου ποδοσφαιρικού γεγονότος βοήθησε άραγε το «έθνος του ουράνιου τόξου» να ενωθεί λίγο περισσότερο; Ή μήπως ήταν απλώς μια επονείδιστη κατασπατάληση πόρων;
Μόλις τελείωσε το Μουντιάλ του 2010, άρχισε στη Νότια Αφρική η συζήτηση για την κληρονομιά που αφήνει πίσω του. Πρέπει να γίνουν εκτιμήσεις για τις συνέπειές του, από τις οικονομικές επιπτώσεις του ώς τα αποτελέσματά του στις υποδομές. Και το πρώτο ερώτημα που τέθηκε είναι αν ήταν λογικό η νοτιοαφρικανική οικονομία, η 25η μεγαλύτερη του κόσμου, να αναλάβει τόσο μεγάλες δαπάνες. Το επίσημο κόστος της φιλοξενίας του τουρνουά υπολογίσθηκε σε 43 δισ. ραντ, όμως οι ανεπίσημες εκτιμήσεις ανεβάζουν το ποσό στα 60 δισεκατομμύρια. Αυτό αντιστοιχεί σε πάνω από 5% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος και στο σύνολο του ποσού που δαπανά η Νότια Αφρική για την παιδεία. Από την άλλη, τα μόνα άμεσα έσοδα από το τουρνουά ήταν τα χρήματα που ξόδεψαν οι ξένοι επισκέπτες, αφού τα χρήματα από τα τηλεοπτικά δικαιώματα και από τις χορηγίες, τα εισιτήρια των ματς και τα επίσημα προϊόντα του Μουντιάλ πηγαίνουν όλα στη FΙFΑ.
Τουρισμός. Η κυβέρνηση αισιοδοξεί. Ενα εκατομμύριο τουρίστες ταξίδεψαν στη Νότια Αφρική για να παρακολουθήσουν τους αγώνες του Μουντιάλ, οι διπλάσιοι απ΄ όσους αναμένονταν και σύμφωνα με τις προσωρινές εκτιμήσεις ξόδεψαν περισσότερα από τα 18 δισ. ραντ που δαπανήθηκαν για τα γήπεδα. Σύμφωνα με τον νοτιοαφρικανό υπουργό Οικονομικών Πρέιβιν Γκόρνταν, μόνο για φέτος το Παγκόσμιο Κύπελλο θα προσθέσει στην οικονομία της χώρας 38 δισ. ραντ. Η Φέριαλ Χαφάτζι, διευθύντρια της νοτιοαφρικανικής εφημερίδας «City Ρress», επισημαίνει επίσης μιλώντας στους «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς» την «οικονομική επίδραση των υποδομών». «Τα έργα που έγιναν για το Παγκόσμιο Κύπελλο ελπίζουμε ότι θα μειώσουν με τον καιρό το κόστος της μεταφοράς των εργαζομένων, οι οποίοι ξοδεύουν πάνω από το μισό μηνιαίο εισόδημά τους στις συγκοινωνίες... Το καλύτερο που έγινε ήταν για μένα οι νέοι σιδηροδρομικοί σταθμοί και τα νέα δρομολόγια λεωφορείων» υπογραμμίζει.
Ασφάλεια. Πολλοί Νοτιοαφρικανοί, ανάμεσα στους οποίους και ο επικεφαλής της διοργάνωσης του τουρνουά Ντάνι Τζορντάαν, ευελπιστούν ότι θα διατηρηθεί επίσης ως κληρονομιά του Μουντιάλ η χαμηλή εγκληματικότητα που καταγράφηκε κατά τη διάρκειά του στη χώρα. Ολοι οι φόβοι για βίαιες εγκληματικές ενέργειες διαψεύστηκαν. Σε μια χώρα όπου κάθε μέρα βιάζονται κατά μέσον όρο 100 άνθρωποι, 50 δολοφονούνται και διαπράττονται άλλες 550 βίαιες επιθέσεις, η εγκληματικότητα στο Κέιπ Τάουν μειώθηκε κατά την περίοδο του Μουντιάλ 90%. Τα δικαστήρια που δημιουργήθηκαν ειδικά γι΄ αυτή την περίοδο ασχολήθηκαν με μόλις 172 υποθέσεις, οι περισσότερες από τις οποίες ήταν άνευ σημασίας (η κλοπή των εσωρούχων της αγγλικής ομάδας, το τσιγάρο με χασίς που άναψε ο φίλος της Πάρις Χίλτον). Πολλές αφορούσαν μικροκλοπές που διέπραξαν ξένοι επισκέπτες και όχι Νοτιοαφρικανοί. «Η αστυνομία ήταν δραστήρια και τα ειδικά δικαστήρια αποτελεσματικά... Το θέμα είναι πώς να συνεχίσουν έτσι», λέει ο Τζορντάαν στον βρετανικό «Ιντιπέντεντ». «Είναι μια πρόκληση για όλους εμάς στη Νότια Αφρική να το συνεχίσουμε... Ρετουσάραμε την εικόνα για τη Νότια Αφρική και για την αφρικανική ήπειρο». Η επιτυχία όμως που σημείωσε η Νότια Αφρική φιλοξενώντας το Μουντιάλ κάνει παραδόξως δυσκολότερη τη ζωή του προέδρου Τζέικομπ Ζούμα, καθώς αυξάνονται οι προσδοκίες από την κυβέρνησή του. Αφού η τελευταία έδειξε πως μπορεί να κάνει ό,τι χρειάζεται για να φιλοξενήσει επιτυχώς μια τόσο μεγάλη αθλητική διοργάνωση, οι Νοτιοαφρικανοί ζητούν τώρα από τον Ζούμα να επιδείξει την ίδια αποφασιστικότητα στην αντιμετώπιση της ανεργίας και της φτώχειας, καθώς και για την αναδιοργάνωση του πολύ κακού εκπαιδευτικού συστήματος της χώρας. «Ο πήχυς ανέβηκε πάρα πολύ ψηλά. Η Νότια Αφρική δικαιούται να απαιτεί την ίδια Νότια Αφρική που είδαμε τις τέσσερις τελευταίες εβδομάδες και τίποτε λιγότερο» λέει ο Ζουελινζίμα Βάβι, ηγέτης της CΟSΑΤU, της κορυφαίας συνδικαλιστικής ομοσπονδίας της χώρας, ο οποίος θεωρείται και πιθανός υποψήφιος για τη διαδοχή τού Ζούμα. «Απαιτούμε από την κυβέρνηση να ηγηθεί. Θέλουμε να δούμε την ίδια πολιτική βούληση και πυγμή να μεταφράζεται τώρα σε υπηρεσίες για τα γκέτο μας, για τις φτωχότερες από τις φτωχές περιοχές της χώρας».